Giới thiệu chung về Công văn 855/TCHQ-PC năm 2022

Công văn 855/TCHQ-PC được Tổng cục Hải quan ban hành nhằm giải đáp các vướng mắc phát sinh trong quá trình áp dụng Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi, bổ sung năm 2020) và Nghị định số 128/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Văn bản này đóng vai trò quan trọng trong việc thống nhất nghiệp vụ xử lý vi phạm trong toàn ngành hải quan, đảm bảo tính chính xác, khách quan và đúng pháp luật.

1. Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của lực lượng Hải quan

Nội dung hướng dẫn đầu tiên tập trung vào việc xác định và phân định thẩm quyền xử phạt của các chức danh trong ngành Hải quan, cụ thể:

• Thẩm quyền của Chi cục trưởng Chi cục Hải quan: Được xác định rõ ràng đối với các hành vi vi phạm có mức phạt tiền vượt quá thẩm quyền của Đội trưởng Đội kiểm soát hải quan. Chi cục trưởng có quyền quyết định xử phạt tiền, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính có giá trị không vượt quá mức quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.
• Phân định thẩm quyền trong trường hợp tịch thu tang vật: Đối với các vụ việc có tang vật là hàng cấm, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc có giá trị lớn, nếu vượt quá thẩm quyền của cấp dưới thì phải kịp thời chuyển hồ sơ lên cấp có thẩm quyền cao hơn (Cục trưởng Cục Hải quan hoặc Tổng cục trưởng) để ra quyết định xử phạt.
• Nguyên tắc xác định thẩm quyền khi có nhiều hành vi vi phạm: Trường hợp một cá nhân, tổ chức thực hiện nhiều hành vi vi phạm hành chính trong một vụ việc, thẩm quyền xử phạt được xác định dựa trên hành vi có mức xử phạt cao nhất. Nếu hành vi đó vượt quá thẩm quyền của người thụ lý thì phải chuyển toàn bộ hồ sơ vụ việc đến người có thẩm quyền xử phạt.

2. Xác định thời hiệu xử phạt đối với các hành vi vi phạm về hải quan và thuế

Việc xác định chính xác thời hiệu xử phạt là căn cứ pháp lý quan trọng để tránh việc xử phạt quá thời hạn hoặc bỏ lọt vi phạm:

• Thời hiệu đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý thuế: Áp dụng thời hiệu là 02 năm kể từ ngày thực hiện hành vi vi phạm đối với các hành vi trốn thuế, gian lận thuế, hoặc khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.
• Thời hiệu đối với các vi phạm hải quan thông thường: Đối với các hành vi vi phạm về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan không liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ thuế, thời hiệu xử phạt là 01 năm kể từ ngày hành vi vi phạm được thực hiện hoặc được phát hiện (đối với hành vi đang thực hiện).
• Phương pháp xác định thời điểm để tính thời hiệu: Công văn hướng dẫn chi tiết cách phân biệt giữa "hành vi vi phạm hành chính đã kết thúc" và "hành vi vi phạm hành chính đang thực hiện" để làm cơ sở tính thời hiệu chính xác, tránh các tranh chấp khiếu nại từ phía doanh nghiệp.

3. Áp dụng các tình tiết giảm nhẹ và tình tiết tăng nặng trong xử phạt

Việc áp dụng các tình tiết này phải đảm bảo tính khách quan, nhân văn và đúng quy định pháp luật:

• Xác định tình tiết giảm nhẹ: Các trường hợp cá nhân, tổ chức vi phạm đã tự nguyện khắc phục hậu quả, tự nguyện nộp đủ số tiền thuế thiếu vào ngân sách nhà nước trước khi cơ quan hải quan công bố quyết định kiểm tra, hoặc tích cực hợp tác với cơ quan chức năng phát hiện vi phạm sẽ được xem xét áp dụng tình tiết giảm nhẹ.
• Xác định tình tiết tăng nặng: Hành vi vi phạm nhiều lần, tái phạm trong lĩnh vực hải quan, hoặc có hành vi trốn tránh, che giấu vi phạm hành chính sẽ bị áp dụng tình tiết tăng nặng. Công văn lưu ý không được sử dụng hành vi đã là yếu tố cấu thành lỗi vi phạm để làm tình tiết tăng nặng.
• Nguyên tắc quyết định mức phạt tiền: Khi có tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng, mức phạt tiền phải được tính toán khoa học theo nguyên tắc trung bình của khung phạt tiền, sau đó giảm trừ hoặc cộng thêm theo tỷ lệ quy định nhưng không được vượt quá tối đa hoặc thấp hơn tối thiểu của khung hình phạt.

4. Quy trình và thủ tục lập biên bản vi phạm hành chính

Biên bản vi phạm hành chính là tài liệu pháp lý cốt lõi làm căn cứ ra quyết định xử phạt, do đó quy trình lập biên bản phải tuân thủ nghiêm ngặt:

• Thời hạn lập biên bản: Biên bản vi phạm hành chính phải được lập kịp thời ngay khi phát hiện hành vi vi phạm. Trường hợp vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp cần xác minh thêm, thời hạn lập biên bản có thể kéo dài nhưng phải tuân thủ đúng quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.
• Xử lý trường hợp người vi phạm vắng mặt hoặc không ký biên bản: Nếu cá nhân, đại diện tổ chức vi phạm cố tình vắng mặt hoặc từ chối ký vào biên bản, người lập biên bản phải yêu cầu đại diện chính quyền địa phương hoặc ít nhất 01 người chứng kiến ký xác nhận. Trường hợp không có người chứng kiến thì phải ghi rõ lý do và sử dụng các phương tiện ghi âm, ghi hình để làm bằng chứng chứng minh.
• Yêu cầu về nội dung của biên bản: Biên bản phải mô tả chi tiết, trung thực diễn biến vụ việc, hành vi vi phạm, tang vật, phương tiện bị tạm giữ (nếu có), ý kiến của người vi phạm hoặc người đại diện hợp pháp, đảm bảo không được tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch bản chất vụ việc.