Công văn 6435/TCHQ-TXNK do Tổng cục Hải quan ban hành năm 2017 là văn bản hướng dẫn quan trọng gửi đến các Cục Hải quan tỉnh, thành phố nhằm siết chặt công tác quản lý, kiểm tra cơ sở gia công, sản xuất hàng hóa xuất khẩu. Đây là biện pháp nghiệp vụ then chốt nhằm ngăn chặn tình trạng gian lận thương mại, lợi dụng chính sách ưu đãi thuế đối với loại hình gia công và sản xuất xuất khẩu.

Mục đích và đối tượng kiểm tra trọng điểm

Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị hải quan địa phương tập trung rà soát, xác định đối tượng kiểm tra dựa trên đánh giá rủi ro và các dấu hiệu nghi vấn. Các đối tượng cần tập trung kiểm tra bao gồm:

• Doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp có quy mô nhỏ nhưng phát sinh kim ngạch xuất nhập khẩu lớn bất thường.
• Doanh nghiệp khai báo có cơ sở sản xuất, gia công nhưng không có quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp đối với nhà xưởng, máy móc, thiết bị (ví dụ: không có hợp đồng thuê nhà xưởng dài hạn hoặc không chứng minh được nguồn gốc máy móc).
• Doanh nghiệp không thực hiện báo cáo quyết toán tình hình sử dụng nguyên liệu, vật tư, máy móc, thiết bị nhập khẩu đúng thời hạn quy định.
• Doanh nghiệp có dấu hiệu dịch chuyển nguyên liệu, vật tư nhập khẩu miễn thuế ra tiêu thụ nội địa mà không khai báo với cơ quan hải quan.

Nội dung kiểm tra chi tiết tại cơ sở sản xuất

Khi tiến hành kiểm tra thực tế tại cơ sở gia công, sản xuất của doanh nghiệp, cơ quan hải quan phải tập trung làm rõ các nội dung cốt lõi sau:

• Kiểm tra tư cách pháp lý và quyền sử dụng cơ sở: Xác minh địa chỉ trụ sở, địa chỉ cơ sở sản xuất thông qua giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc hợp đồng thuê nhà xưởng, kho bãi hợp pháp.
• Kiểm tra năng lực sản xuất thực tế: Đối chiếu số lượng, chủng loại máy móc, thiết bị thực tế đang vận hành tại nhà xưởng với tờ khai hải quan nhập khẩu tạo tài sản cố định hoặc hóa đơn mua sắm trong nước. Đánh giá công suất thiết kế của máy móc có tương thích với lượng hàng hóa xuất khẩu đã khai báo hay không.
• Kiểm tra tình hình sử dụng lao động: Xác minh danh sách người lao động, hợp đồng lao động, bảng lương và chứng từ đóng bảo hiểm xã hội để đảm bảo doanh nghiệp có đủ nhân lực vận hành dây chuyền sản xuất đã khai báo.
• Kiểm tra kho bãi và công tác lưu trữ: Đánh giá điều kiện lưu giữ nguyên liệu, vật tư nhập khẩu và sản phẩm hoàn thành, đảm bảo đáp ứng yêu cầu giám sát hải quan và bảo quản hàng hóa.

Biện pháp xử lý kết quả kiểm tra và chế tài áp dụng

Công văn hướng dẫn cụ thể các biện pháp xử lý nghiêm khắc đối với các trường hợp phát hiện vi phạm sau khi kiểm tra:

• Trường hợp không có cơ sở sản xuất: Nếu xác định doanh nghiệp không có cơ sở sản xuất, không có máy móc thiết bị hoặc không tổ chức sản xuất, cơ quan hải quan sẽ thực hiện bác bỏ quyền hưởng ưu đãi thuế, tiến hành ấn định thuế đối với toàn bộ số nguyên liệu, vật tư đã nhập khẩu miễn thuế.
• Trường hợp không giải trình được nguồn gốc nguyên liệu: Nếu phát hiện có sự chênh lệch thiếu hụt nguyên liệu, vật tư giữa sổ sách kế toán và thực tế kho mà doanh nghiệp không chứng minh được lý do chính đáng, cơ quan hải quan sẽ thực hiện truy thu thuế và xử phạt vi phạm hành chính.
• Chuyển hồ sơ điều tra: Đối với các vụ việc có dấu hiệu tẩu tán hàng hóa miễn thuế, trốn thuế quy mô lớn hoặc có dấu hiệu của tội buôn lậu, cơ quan hải quan sẽ chuyển hồ sơ sang lực lượng chống buôn lậu hoặc cơ quan cảnh sát điều tra để xử lý theo quy định của pháp luật hình sự.

Công tác phối hợp giữa các đơn vị hải quan

Để nâng cao hiệu quả quản lý, Tổng cục Hải quan yêu cầu tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa Chi cục Hải quan nơi doanh nghiệp đăng ký tờ khai (nơi quản lý hợp đồng gia công, báo cáo quyết toán) và Chi cục Hải quan nơi có cơ sở sản xuất đóng trụ sở. Mọi thông tin về kết quả kiểm tra cơ sở sản xuất phải được cập nhật kịp thời lên hệ thống thông tin nghiệp vụ của ngành hải quan để các đơn vị liên quan cùng theo dõi, giám sát chặt chẽ quá trình xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.