Công văn 1602/GSQL-GQ1 do Cục Giám sát quản lý về Hải quan ban hành nhằm hướng dẫn và giải quyết các vướng mắc liên quan đến thủ tục hải quan đối với hoạt động nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất. Đây là văn bản chỉ đạo nghiệp vụ quan trọng giúp thống nhất quy trình thực hiện giữa các chi cục hải quan địa phương, đồng thời siết chặt quản lý nhà nước nhằm ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm môi trường từ phế liệu nhập khẩu.

- Điều kiện pháp lý đối với doanh nghiệp nhập khẩu phế liệu

Để được phép thông quan các lô hàng phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất, doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường:

• Phải xuất trình Giấy xác nhận đủ điều kiện về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất còn hiệu lực do cơ quan có thẩm quyền cấp (Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc Sở Tài nguyên và Môi trường).
• Doanh nghiệp phải chứng minh được năng lực sản xuất, có kho bãi lưu giữ phế liệu đạt chuẩn kỹ thuật và hệ thống, công nghệ tái chế, xử lý chất thải phát sinh đạt quy chuẩn môi trường.
• Chỉ được nhập khẩu đúng chủng loại phế liệu thuộc Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

- Quy định về thủ tục ký quỹ bảo vệ môi trường

Ký quỹ bảo vệ môi trường là nghĩa vụ bắt buộc mà doanh nghiệp phải hoàn thành trước khi tiến hành thủ tục thông quan hàng hóa:

• Doanh nghiệp phải thực hiện ký quỹ tại Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam hoặc ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp mở tài khoản giao dịch.
• Số tiền ký quỹ được xác định dựa trên khối lượng và chủng loại phế liệu nhập khẩu theo đúng tỷ lệ quy định tại Nghị định số 38/2015/NĐ-CP.
• Khi làm thủ tục hải quan, doanh nghiệp phải nộp bản chính hoặc bản sao có xác nhận chứng từ nộp tiền ký quỹ để cơ quan hải quan đối chiếu, kiểm tra tính hợp lệ trước khi quyết định thông quan.

- Quy trình kiểm tra, giám sát và thông quan của cơ quan Hải quan

Công văn hướng dẫn chi tiết về công tác kiểm tra thực tế và giám sát chặt chẽ đối với các lô hàng phế liệu tại cửa khẩu:

• Cơ quan hải quan thực hiện kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hóa dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro. Đối với mặt hàng phế liệu, việc kiểm tra thực tế được chú trọng nhằm phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận, trà trộn chất thải nguy hại.
• Yêu cầu phối hợp chặt chẽ với các tổ chức giám định được chỉ định để lấy mẫu, kiểm tra chất lượng phế liệu nhập khẩu, bảo đảm lô hàng đáp ứng hoàn toàn các Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường.
• Chỉ giải quyết thông quan khi kết quả giám định xác nhận hàng hóa đạt chuẩn và doanh nghiệp đã hoàn thành đầy đủ các nghĩa vụ về thuế, lệ phí cũng như thủ tục ký quỹ bảo vệ môi trường.

- Biện pháp xử lý vướng mắc và ngăn ngừa rủi ro môi trường

Đối với các trường hợp phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan, công văn đưa ra các định hướng xử lý cụ thể:

• Trong trường hợp phát hiện lô hàng phế liệu nhập khẩu không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật về môi trường, cơ quan hải quan sẽ lập biên bản vi phạm và yêu cầu hãng tàu, doanh nghiệp thực hiện tái xuất lô hàng ra khỏi lãnh thổ Việt Nam theo quy định.
• Tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa cơ quan hải quan và cơ quan quản lý môi trường địa phương để kịp thời giám sát đường đi của phế liệu từ cửa khẩu về đến nhà máy sản xuất của doanh nghiệp.
• Khuyến khích các chi cục hải quan chủ động hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn về mặt thủ tục hành chính cho các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi cố tình lợi dụng chính sách để nhập khẩu chất thải trái phép.