Công văn 1079/TCT-CS năm 2014 do Tổng cục Thuế ban hành là văn bản hướng dẫn quan trọng về chính sách thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với hoạt động chuyển nhượng bất động sản thông qua hình thức hợp đồng ủy quyền. Văn bản này nhằm giải quyết các vướng mắc thực tế, ngăn chặn hành vi trốn thuế và làm rõ nghĩa vụ thuế của các bên tham gia giao dịch.

- Xác định nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân đối với hợp đồng ủy quyền bất động sản

Tổng cục Thuế hướng dẫn cụ thể về việc xác định nghĩa vụ thuế TNCN trong trường hợp cá nhân có quyền sở hữu, quyền sử dụng bất động sản ủy quyền cho cá nhân khác thực hiện quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt bất động sản:

• Trường hợp ủy quyền phát sinh thu nhập: Người được ủy quyền có nghĩa vụ nộp thuế TNCN đối với phần thu nhập nhận được từ tiền công, tiền thù lao thực hiện công việc ủy quyền. Thu nhập này được tính vào thu nhập từ tiền lương, tiền công và áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần hoặc thuế suất toàn phần tùy theo đối tượng cư trú.
• Trường hợp ủy quyền thực chất là chuyển nhượng bất động sản: Đối với các hợp đồng ủy quyền mà người được ủy quyền có toàn quyền định đoạt bất động sản (bao gồm quyền bán, chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp) và thực tế có việc thanh toán tiền giữa hai bên, cơ quan thuế xác định đây là hoạt động chuyển nhượng bất động sản. Khi phát sinh giao dịch chuyển nhượng cho bên thứ ba, nghĩa vụ thuế TNCN sẽ được áp dụng đối với cả hành vi ủy quyền (được coi là một lần chuyển nhượng) và hành vi chuyển nhượng tiếp theo.

- Nguyên tắc áp dụng thuế đối với các bên trong giao dịch ủy quyền

Để đảm bảo tính công bằng và tránh thất thu ngân sách nhà nước, chính sách thuế đối với các bên được quy định rõ ràng:

• Đối với người ủy quyền (chủ sở hữu ban đầu): Khi người được ủy quyền thực hiện giao dịch chuyển nhượng bất động sản cho bên thứ ba, người ủy quyền vẫn là đối tượng chịu thuế TNCN từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản, trừ trường hợp có căn cứ chứng minh đã hoàn thành nghĩa vụ thuế ở bước ủy quyền trước đó.
• Đối với người được ủy quyền: Nếu hợp đồng ủy quyền thực chất là một giao dịch mua bán ngầm, khi người được ủy quyền tiếp tục chuyển nhượng bất động sản đó cho người khác, người được ủy quyền phải kê khai và nộp thuế TNCN đối với hoạt động chuyển nhượng bất động sản theo quy định hiện hành.

- Trách nhiệm quản lý và giám sát của cơ quan thuế

Văn bản cũng nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của cơ quan thuế địa phương trong việc quản lý thuế đối với các giao dịch này:

• Phối hợp liên ngành: Cơ quan thuế có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với các tổ chức hành nghề công văn phòng công chứng, cơ quan đăng ký đất đai tại địa phương để thu thập thông tin về các hợp đồng ủy quyền có dấu hiệu chuyển nhượng bất động sản.
• Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm: Tiến hành kiểm tra thực tế, xác minh các giao dịch đáng ngờ (như ủy quyền không hủy bỏ, ủy quyền có phạm vi quyền hạn quá rộng tương đương quyền chủ sở hữu) để truy thu thuế TNCN và xử phạt hành chính đối với các hành vi trốn thuế, gian lận thuế theo đúng quy định của Luật Quản lý thuế.