Công văn 1017/TCT-CS năm 2019 do Tổng cục Thuế ban hành nhằm hướng dẫn các Cục Thuế địa phương và doanh nghiệp về điều kiện chứng từ thanh toán qua ngân hàng đối với hàng hóa xuất khẩu để được áp dụng thuế suất thuế giá trị gia tăng (GTGT) 0% và khấu trừ, hoàn thuế GTGT đầu vào. Đây là văn bản pháp lý quan trọng giúp làm rõ các vướng mắc thực tế của doanh nghiệp khi thực hiện các giao dịch thanh toán quốc tế phức tạp.

- Quy định chung về điều kiện khấu trừ, hoàn thuế đối với hàng hóa xuất khẩu

Theo quy định pháp luật về thuế GTGT, để hàng hóa xuất khẩu được áp dụng thuế suất 0% và được khấu trừ, hoàn thuế GTGT đầu vào, cơ sở kinh doanh phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện cốt lõi sau:

• Có hợp đồng bán hàng hóa, gia công hàng hóa xuất khẩu hoặc hợp đồng ủy thác xuất khẩu ký kết với thương nhân nước ngoài.
• Có tờ khai hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu đã hoàn thành thủ tục hải quan theo quy định của pháp luật hải quan.
• Có chứng từ thanh toán qua ngân hàng đối với hàng hóa xuất khẩu theo đúng quy định.

- Nguyên tắc xác định chứng từ thanh toán qua ngân hàng hợp lệ

Công văn nhấn mạnh việc kiểm tra, đối chiếu chứng từ thanh toán qua ngân hàng phải đảm bảo tính chân thực của dòng tiền thực tế:

• Chứng từ thanh toán qua ngân hàng là chứng từ chứng minh tiền được chuyển từ tài khoản của phía nước ngoài (bên mua) sang tài khoản của bên xuất khẩu (bên bán) mở tại ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam.
• Thời điểm thanh toán và tiến độ thanh toán phải phù hợp với thỏa thuận trong hợp đồng hoặc các phụ lục hợp đồng thương mại đã ký kết giữa các bên.
• Tên, số tài khoản của bên mua nước ngoài thể hiện trên chứng từ thanh toán phải trùng khớp với thông tin ghi trên hợp đồng xuất khẩu.

- Hướng dẫn xử lý các trường hợp thanh toán đặc thù

Tổng cục Thuế đưa ra hướng dẫn cụ thể đối với một số phương thức thanh toán không đi trực tiếp từ tài khoản người mua sang tài khoản người bán:

• Thanh toán ủy quyền qua bên thứ ba: Việc thanh toán thông qua một bên thứ ba (tổ chức hoặc cá nhân khác) chỉ được chấp nhận là thanh toán qua ngân hàng nếu điều khoản ủy quyền này được quy định rõ ràng trong hợp đồng xuất khẩu hoặc phụ lục hợp đồng. Đồng thời, chứng từ thanh toán phải thể hiện rõ dòng tiền chuyển từ bên thứ ba được ủy quyền sang cho doanh nghiệp Việt Nam.
• Thanh toán bằng hình thức bù trừ công nợ: Trường hợp doanh nghiệp thực hiện bù trừ công nợ giữa hàng hóa xuất khẩu với hàng hóa nhập khẩu hoặc dịch vụ mua của phía nước ngoài, phương thức thanh toán bù trừ này phải được quy định cụ thể trong hợp đồng xuất khẩu. Sau khi bù trừ, phần chênh lệch còn lại (nếu có) bắt buộc phải được thanh toán qua ngân hàng và có chứng từ hợp lệ.
• Thanh toán từ tài khoản vãng lai: Trường hợp phía nước ngoài thanh toán từ tài khoản vãng lai mở tại các tổ chức tín dụng hoạt động tại Việt Nam, tài khoản này phải được mở và sử dụng theo đúng quy định của pháp luật về quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

- Hệ quả pháp lý khi không đáp ứng điều kiện chứng từ thanh toán

Công văn làm rõ các chế tài và cách xử lý thuế đối với các trường hợp chứng từ thanh toán không hợp lệ hoặc không đủ điều kiện:

• Hàng hóa xuất khẩu không có chứng từ thanh toán qua ngân hàng theo quy định thì không được áp dụng thuế suất thuế GTGT 0%. Doanh nghiệp phải tính và nộp thuế GTGT theo mức thuế suất quy định đối với hàng hóa tiêu thụ nội địa (thông thường là 10%).
• Đối với số thuế GTGT đầu vào của hàng hóa xuất khẩu không có chứng từ thanh toán qua ngân hàng nhưng có hóa đơn, chứng từ hợp pháp khác, doanh nghiệp không được khấu trừ, hoàn thuế GTGT nhưng được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN).
• Cơ quan thuế địa phương có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra kỹ lưỡng dòng tiền, đối chiếu với các ngân hàng liên quan để ngăn chặn hành vi gian lận, trục lợi tiền hoàn thuế GTGT thông qua hồ sơ xuất khẩu khống hoặc chứng từ thanh toán giả mạo.