Công văn 0362/XNK-NS năm 2020 được ban hành bởi Cục Xuất nhập khẩu nhằm hướng dẫn và triển khai thực hiện Quyết định 1106/QĐ-BCT của Bộ Công Thương về việc công bố hạn ngạch xuất khẩu gạo trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 diễn biến phức tạp. Văn bản này đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối hoạt động xuất khẩu, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia đồng thời duy trì hoạt động thương mại cho doanh nghiệp.

Mục tiêu và bối cảnh ban hành văn bản

• Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc kiểm soát xuất khẩu gạo nhằm bảo đảm an ninh lương thực quốc gia trong giai đoạn dịch bệnh COVID-19.
• Cụ thể hóa các quy định tại Quyết định số 1106/QĐ-BCT ngày 10 tháng 4 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Công Thương về việc áp dụng hạn ngạch xuất khẩu đối với mặt hàng gạo trong tháng 4 năm 2020 với tổng lượng hạn ngạch được phép xuất khẩu là 400.000 tấn.
• Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Cục Xuất nhập khẩu, Tổng cục Hải quan và các thương nhân xuất khẩu gạo để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả trong việc phân bổ hạn ngạch.

Các nội dung hướng dẫn thực hiện cốt lõi

• Nguyên tắc quản lý hạn ngạch xuất khẩu: Việc đăng ký tờ khai hải quan đối với gạo xuất khẩu được thực hiện theo nguyên tắc tự động thông qua Hệ thống thông tin hải quan điện tử. Hệ thống sẽ tự động trừ lùi số lượng gạo xuất khẩu vào tổng lượng hạn ngạch 400.000 tấn được phép xuất khẩu trong tháng 4 năm 2020. Tờ khai hải quan có trị giá xuất khẩu trong phạm vi hạn ngạch được chấp nhận sẽ có hiệu lực để làm tiếp các thủ tục hải quan.
• Xử lý đối với các lô hàng tại cảng: Hướng dẫn chi tiết việc giải quyết đối với các lô hàng gạo đã đưa vào cảng trước ngày 24 tháng 3 năm 2020 nhưng chưa được đăng ký tờ khai hải quan. Các cơ quan chức năng cần rà soát, thống kê chính xác số lượng để có phương án xử lý phù hợp, tránh gây thiệt hại không đáng có cho doanh nghiệp.
• Trách nhiệm của thương nhân xuất khẩu gạo: Các doanh nghiệp có nghĩa vụ tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về đăng ký tờ khai, báo cáo trung thực về lượng hàng tồn kho, lượng hàng đã ký hợp đồng và tiến độ giao hàng thực tế. Đồng thời, thương nhân phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của các thông tin khai báo.
• Cơ chế giám sát và báo cáo: Cục Xuất nhập khẩu phối hợp với Tổng cục Hải quan theo dõi sát sao tiến độ trừ lùi hạn ngạch trên hệ thống. Định kỳ hoặc đột xuất báo cáo Bộ trưởng Bộ Công Thương để kịp thời điều chỉnh chính sách nếu phát sinh vướng mắc hoặc có dấu hiệu đầu cơ, trục lợi.

Ý nghĩa và tác động của văn bản đối với hoạt động xuất khẩu

• Giúp ổn định thị trường lúa gạo trong nước, ngăn ngừa nguy cơ thiếu hụt lương thực trong thời điểm dịch bệnh căng thẳng, bảo vệ an ninh lương thực quốc gia.
• Tạo hành lang pháp lý rõ ràng, giúp các doanh nghiệp xuất khẩu chủ động phương án logistics, giảm thiểu chi phí lưu kho bãi tại các cảng biển do ùn ứ hàng hóa.
• Thể hiện sự linh hoạt trong quản lý nhà nước, vừa bảo đảm mục tiêu an sinh xã hội vừa không làm đứt gãy hoàn toàn chuỗi cung ứng xuất khẩu nông sản chủ lực của Việt Nam ra thị trường quốc tế.