Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 7572-2:2006 do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành là một trong những văn bản kỹ thuật cốt lõi quy định về phương pháp thử cốt liệu cho bê tông và vữa. Trong đó, Phần 2 tập trung chi tiết vào phương pháp xác định thành phần hạt của cốt liệu. Việc xác định thành phần hạt đóng vai trò quyết định trong việc đánh giá chất lượng cấp phối, ảnh hưởng trực tiếp đến độ đặc chắc, cường độ chịu lực và tính công tác của hỗn hợp bê tông và vữa. Dưới đây là tóm tắt chuyên sâu và chi tiết nội dung từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định thành phần hạt của cốt liệu nhỏ (bao gồm cát tự nhiên và cát nghiền) và cốt liệu lớn (bao gồm đá dăm, sỏi và sỏi dăm) dùng để chế tạo bê tông và vữa xây dựng.
• Phương pháp thử này là cơ sở pháp lý và kỹ thuật bắt buộc áp dụng tại các phòng thí nghiệm chuyên ngành xây dựng (LAS-XD), các đơn vị sản xuất vật liệu xây dựng, các đơn vị thiết kế, thi công và giám sát chất lượng công trình trên toàn lãnh thổ Việt Nam.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn này áp dụng đồng thời và không thể tách rời với TCVN 7572-1:2006 về "Cốt liệu cho bê tông và vữa - Phương pháp thử - Phần 1: Lấy mẫu". Quy trình lấy mẫu và chuẩn bị mẫu ban đầu phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các nguyên tắc được quy định tại Phần 1 để đảm bảo tính đại diện và khách quan của mẫu thử nghiệm.

- Thiết bị và dụng cụ thử nghiệm (Điều 3)

Để thực hiện phép thử xác định thành phần hạt một cách chính xác, phòng thí nghiệm phải được trang bị đầy đủ các thiết bị và dụng cụ đạt chuẩn sau:

• Bộ sàng tiêu chuẩn cho cốt liệu nhỏ (cát): Sử dụng bộ sàng lỗ vuông có kích thước mắt sàng danh định bao gồm: 0,14 mm; 0,315 mm; 0,63 mm; 1,25 mm; 2,5 mm; 5,0 mm và 10,0 mm.
• Bộ sàng tiêu chuẩn cho cốt liệu lớn (đá, sỏi): Sử dụng bộ sàng lỗ tròn hoặc lỗ vuông có kích thước đường kính mắt sàng tiêu chuẩn từ 5,0 mm đến 100 mm (bao gồm các kích thước phổ biến như 5; 10; 20; 40; 70; 100 mm).
• Cân kỹ thuật: Phải có độ chính xác phù hợp với khối lượng mẫu thử. Đối với cát, sử dụng cân có độ chính xác đến 0,1 gram. Đối với đá, sỏi, sử dụng cân có độ chính xác đến 1 gram hoặc 5 gram tùy thuộc vào tổng khối lượng mẫu cân.
• Tủ sấy: Thiết bị sấy phải có bộ phận tự động điều chỉnh nhiệt độ, đảm bảo duy trì nhiệt độ ổn định liên tục trong phạm vi từ 105 độ C đến 110 độ C để sấy khô mẫu đến khối lượng không đổi.
• Các dụng cụ bổ trợ khác: Bao gồm khay đựng mẫu bằng kim loại, chổi quét sơn hoặc bàn chải mềm để làm sạch hạt bám trên mặt sàng, máy lắc sàng cơ học (khuyến khích sử dụng để tăng hiệu suất và độ đồng đều khi sàng).

- Quy trình chuẩn bị mẫu thử (Điều 4)

Công tác chuẩn bị mẫu thử là bước cực kỳ quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến độ sai số của kết quả thí nghiệm. Quy trình chuẩn bị mẫu được thực hiện qua các bước nghiêm ngặt:

• Lấy mẫu và rút gọn mẫu: Mẫu cốt liệu được lấy từ hiện trường theo TCVN 7572-1:2006. Sau đó, tiến hành rút gọn mẫu bằng phương pháp chia đôi hoặc phương pháp góc tư để thu được khối lượng mẫu thử nghiệm cần thiết theo quy định.
• Sấy khô mẫu: Mẫu sau khi rút gọn được đưa vào tủ sấy ở nhiệt độ từ 105 độ C đến 110 độ C cho đến khi đạt khối lượng không đổi. Khối lượng được coi là không đổi khi kết quả giữa hai lần cân liên tiếp cách nhau 2 giờ sấy không chênh lệch quá 0,1%.
• Khối lượng mẫu thử tối thiểu đối với cát: Sau khi sấy khô, khối lượng mẫu cát dùng để sàng không được nhỏ hơn 1000 gram (1 kg).
• Khối lượng mẫu thử tối thiểu đối với đá, sỏi: Khối lượng mẫu thử phụ thuộc trực tiếp vào kích thước hạt lớn nhất (Dmax) của cốt liệu đó. Tiêu chuẩn quy định cụ thể như sau:
  • Với kích thước hạt lớn nhất (Dmax) là 10 mm: Khối lượng mẫu thử tối thiểu là 2 kg.
  • Với kích thước hạt lớn nhất (Dmax) là 20 mm: Khối lượng mẫu thử tối thiểu là 5 kg.
  • Với kích thước hạt lớn nhất (Dmax) là 40 mm: Khối lượng mẫu thử tối thiểu là 10 kg.
  • Với kích thước hạt lớn nhất (Dmax) là 70 mm: Khối lượng mẫu thử tối thiểu là 20 kg.
  • Với kích thước hạt lớn nhất (Dmax) từ 100 mm trở lên: Khối lượng mẫu thử tối thiểu phải đạt 40 kg.