Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5906:1995 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 1101:1983) là văn bản kỹ thuật cốt lõi quy định về dung sai hình dạng và vị trí trên các bản vẽ kỹ thuật. Tiêu chuẩn này thiết lập các nguyên tắc chung, hệ thống ký hiệu trực quan và chỉ dẫn thống nhất nhằm đảm bảo tính lắp lẫn, độ chính xác chế tạo và chất lượng tối ưu của các chi tiết máy trong ngành cơ khí và chế tạo.

Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu (từ Điều 1 đến Điều 4) của TCVN 5906:1995:

- Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Tiêu chuẩn này quy định các nguyên tắc cơ bản và phương pháp biểu diễn dung sai hình học trên bản vẽ kỹ thuật, bao gồm dung sai hình dạng, dung sai hướng, dung sai vị trí và độ đảo.
• Đối tượng áp dụng bao gồm tất cả các bản vẽ thiết kế kỹ thuật thuộc ngành cơ khí chế tạo, xây dựng, chế tạo máy và các ngành công nghiệp liên quan có sử dụng tài liệu thiết kế dạng bản vẽ.
• Mục tiêu của tiêu chuẩn là thiết lập một ngôn ngữ ký hiệu chung mang tính quốc tế, loại bỏ hoàn toàn các mô tả bằng chữ rườm rà, từ đó tránh những cách hiểu sai lệch giữa các khâu thiết kế, gia công chế tạo và kiểm tra chất lượng sản phẩm.

- Điều 2: Tiêu chuẩn trích dẫn

• Văn bản này liên kết chặt chẽ và đồng bộ với các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và tiêu chuẩn quốc tế (ISO) khác về dung sai, lắp ghép, nhám bề mặt và các nguyên tắc ghi kích thước chung trên bản vẽ kỹ thuật.
• Các tài liệu viện dẫn này tạo thành một hệ thống quy chuẩn hoàn chỉnh, hỗ trợ kỹ sư trong việc xác định chính xác các yêu cầu kỹ thuật của chi tiết máy.

- Điều 3: Định nghĩa và khái niệm cơ bản

• Yếu tố (Feature): Là thuật ngữ dùng để chỉ các phần cụ thể cấu thành nên chi tiết máy như bề mặt ngoài, đường thẳng, đường tâm, trục hoặc mặt phẳng trung hòa.
• Dung sai hình học (Geometrical Tolerance): Là giới hạn sai lệch cho phép tối đa của hình dạng thực tế, hướng thực tế hoặc vị trí thực tế của một yếu tố so với hình dạng, hướng hoặc vị trí lý thuyết chính xác của nó.
• Miền dung sai (Tolerance Zone): Là vùng không gian giới hạn (có thể là hình tròn, hình trụ, khoảng cách giữa hai đường thẳng song song hoặc hai bề mặt song song) mà trong đó yếu tố được chỉ định dung sai phải nằm gọn vào để được coi là đạt yêu cầu kỹ thuật.
• Yếu tố chuẩn (Datum): Là yếu tố hình học lý thuyết có độ chính xác tuyệt đối (như một trục quay, một mặt phẳng chuẩn) được dùng làm căn cứ để xác định vị trí, hướng hoặc độ đảo của các yếu tố khác trên chi tiết.

- Điều 4: Nguyên tắc chung và Hệ thống ký hiệu

Điều khoản này quy định chi tiết cách thức thể hiện các yêu cầu dung sai hình học trên bản vẽ thông qua các ký hiệu đặc trưng và khung dung sai tiêu chuẩn:

• Khung dung sai (Tolerance Frame): Các yêu cầu về dung sai hình học bắt buộc phải được đặt trong một khung hình chữ nhật được chia thành hai hoặc nhiều ô. Ô thứ nhất chứa ký hiệu đặc trưng của loại dung sai; ô thứ hai chứa trị số dung sai tính bằng milimét; ô thứ ba (và các ô tiếp theo nếu có) chứa chữ cái in hoa ký hiệu của yếu tố chuẩn.
• Ký hiệu dung sai hình dạng: Gồm các ký hiệu trực quan cho độ thẳng (đường thẳng), độ phẳng (hình bình hành), độ tròn (đường tròn), độ trụ (hai đường thẳng song song giới hạn bởi hai cung tròn), hình dáng đường và hình dáng bề mặt.
• Ký hiệu dung sai hướng: Gồm ký hiệu cho độ song song (hai đường chéo song song), độ vuông góc (góc vuông), và độ nghiêng (góc nhọn).
• Ký hiệu dung sai vị trí: Gồm ký hiệu cho dung sai vị trí (hình tròn có chữ thập bên trong), độ đồng tâm/độ đồng trục (hai vòng tròn đồng tâm), và độ đối xứng (ba đường ngang song song có độ dài khác nhau).
• Ký hiệu dung sai độ đảo: Gồm độ đảo hướng kính/độ đảo mặt đầu (mũi tên nghiêng) và độ đảo toàn bộ (hai mũi tên nghiêng song song nối với nhau).
• Chỉ dẫn liên kết trên bản vẽ: Khung dung sai được nối với yếu tố được chỉ định dung sai bằng một đường dẫn có mũi tên chỉ thẳng vào bề mặt hoặc đường gióng của bề mặt đó. Nếu dung sai áp dụng cho đường tâm hoặc mặt phẳng trung hòa, mũi tên của đường dẫn phải trùng với đường kích thước của yếu tố.

Việc áp dụng nghiêm ngặt các quy định từ Điều 1 đến Điều 4 của TCVN 5906:1995 giúp chuẩn hóa quy trình thiết kế kỹ thuật, tối ưu hóa quá trình gia công trên các máy công cụ CNC hiện đại, đồng thời đơn giản hóa công tác kiểm tra kích thước hình học bằng các thiết bị đo tọa độ tiên tiến (CMM).