Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5279:1990 về An toàn cháy nổ đối với bụi cháy quy định các nguyên tắc và yêu cầu kỹ thuật cơ bản nhằm đảm bảo an toàn, phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ tại các cơ sở sản xuất, chế biến, vận chuyển và bảo quản các loại bụi có khả năng bắt cháy hoặc gây nổ. Dưới đây là phần tóm tắt chuyên sâu và chi tiết nội dung từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này:

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ giới hạn pháp lý và đối tượng điều chỉnh của tiêu chuẩn:

• Tiêu chuẩn này áp dụng bắt buộc đối với tất cả các cơ quan, xí nghiệp, nhà máy, cơ sở sản xuất và kinh doanh có liên quan đến hoạt động thiết kế, xây dựng mới, cải tạo, mở rộng cũng như vận hành các thiết bị, công nghệ phát sinh bụi cháy hoặc hỗn hợp bụi - khí có nguy cơ cháy nổ.
• Tiêu chuẩn thiết lập các nguyên tắc kỹ thuật cơ bản để đánh giá mức độ nguy hiểm cháy nổ của bụi và đề ra các biện pháp phòng ngừa chủ động trong suốt quá trình hoạt động của cơ sở.

Điều 2: Quy định chung

Điều 2 đưa ra các nguyên tắc nền tảng trong việc quản lý và kiểm soát nguy cơ từ bụi cháy:

• Mọi loại bụi hình thành trong quá trình sản xuất phải được phân loại, phân nhóm và đánh giá cụ thể về tính chất lý - hóa, đặc biệt là tính chất cháy và nổ để có phương án phòng ngừa phù hợp.
• Các cơ sở sản xuất phải thiết lập hệ thống kiểm soát nồng độ bụi trong môi trường làm việc, đảm bảo nồng độ này luôn nằm dưới ngưỡng giới hạn nổ dưới của loại bụi đó.
• Yêu cầu bắt buộc về việc trang bị các thiết bị thông gió, hút bụi và hệ thống dập tắt đám cháy tự động tại các khu vực có mật độ bụi cao hoặc có nguy cơ tích tụ bụi.

Điều 3: Các chỉ tiêu đặc trưng về nguy hiểm cháy, nổ của bụi

Để xác định mức độ nguy hiểm của từng loại bụi, tiêu chuẩn quy định các chỉ tiêu kỹ thuật cốt lõi cần phải được xác định rõ ràng thông qua thực nghiệm hoặc tài liệu kỹ thuật chính thức:

• Giới hạn nồng độ bắt cháy dưới (Giới hạn nổ dưới): Là nồng độ tối thiểu của bụi trong không khí mà tại đó hỗn hợp bụi - khí có thể bị kích nổ khi có nguồn mồi lửa.
• Nhiệt độ tự bốc cháy: Nhiệt độ thấp nhất của môi trường xung quanh khiến bụi tự bốc cháy mà không cần tiếp xúc trực tiếp với nguồn lửa.
• Nhiệt độ bắt cháy (Nhiệt độ bốc cháy): Nhiệt độ tối thiểu để bụi bùng cháy khi có tác động trực tiếp của nguồn nhiệt hoặc tia lửa.
• Áp suất nổ cực đại và tốc độ tăng áp suất nổ: Các thông số kỹ thuật quyết định sức tàn phá của một vụ nổ bụi, làm cơ sở để thiết kế các van xả áp và kết cấu bao che an toàn cho thiết bị.

Điều 4: Yêu cầu chung về an toàn đối với quy trình công nghệ

Điều 4 tập trung vào các giải pháp kỹ thuật và vận hành nhằm ngăn ngừa sự hình thành hỗn hợp bụi nguy hiểm và loại bỏ các nguồn có thể gây cháy:

• Kiểm soát nguồn nhiệt và tia lửa: Nghiêm cấm việc sử dụng ngọn lửa trần, các thiết bị sinh tia lửa điện hoặc ma sát cơ học mạnh trong khu vực có bụi cháy. Tất cả các thiết bị điện phải là loại phòng nổ chuyên dụng.
• Hệ thống thông gió và thu hồi bụi: Quy trình công nghệ phải được thiết kế khép kín tối đa. Hệ thống hút bụi phải hoạt động liên tục và có bộ lọc hiệu quả để thu gom bụi ngay tại nguồn phát sinh, ngăn không cho bụi phát tán ra môi trường xung quanh.
• Vệ sinh công nghiệp định kỳ: Ban hành quy chế vệ sinh nghiêm ngặt, thực hiện lau chùi, hút bụi bám trên bề mặt máy móc, trần nhà, tường để tránh hiện tượng tích tụ bụi tĩnh (nguyên nhân chính dẫn đến các vụ nổ thứ cấp cực kỳ nguy hiểm).
• Tiếp địa chống tĩnh điện: Tất cả các đường ống dẫn bụi, phễu chứa, và thiết bị công nghệ bằng kim loại phải được nối đất (tiếp địa) để triệt tiêu tĩnh điện phát sinh do sự ma sát của các hạt bụi trong quá trình di chuyển.