Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13249:2020 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 13943:2017) về An toàn cháy - Từ vựng là văn bản kỹ thuật nền tảng quy định hệ thống thuật ngữ và định nghĩa chuẩn hóa trong lĩnh vực an toàn cháy tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc thống nhất ngôn ngữ kỹ thuật, hỗ trợ công tác thiết kế, thẩm duyệt, nghiệm thu phòng cháy chữa cháy, cũng như phục vụ nghiên cứu khoa học và xây dựng các quy chuẩn kỹ thuật liên quan.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

TCVN 13249:2020 áp dụng rộng rãi cho các cơ quan quản lý nhà nước về phòng cháy chữa cháy, các đơn vị tư vấn thiết kế, thi công, giám sát hệ thống an toàn cháy, các tổ chức kiểm định chất lượng vật liệu xây dựng, cũng như các cơ sở đào tạo và nghiên cứu chuyên ngành. Việc áp dụng thống nhất các thuật ngữ giúp hạn chế tối đa những sai lệch trong việc hiểu và thực thi các quy định pháp luật về an toàn cháy.

Các thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi về an toàn cháy

Tiêu chuẩn tập trung làm rõ các khái niệm kỹ thuật chuyên sâu liên quan đến quá trình cháy, sản phẩm cháy và các mô hình đánh giá nguy cơ, cụ thể bao gồm:

• Nhiệt lượng bổ sung gây cháy (Mục 3.114): Được định nghĩa là phần nhiệt lượng cộng dồn vào lượng nhiệt sinh ra trong điều kiện hoạt động bình thường của thiết bị hoặc vật liệu, khiến cho hệ thống đạt đến ngưỡng nhiệt độ tới hạn và kích hoạt một đám cháy thực tế. Việc xác định chỉ số này giúp đánh giá giới hạn an toàn của các thiết bị sinh nhiệt.
• Phần khoáng còn lại sau cháy (Mục 3.59): Là lượng tro hoặc chất rắn vô cơ còn lại sau khi vật liệu đã trải qua quá trình cháy hoàn toàn. Chỉ số này phản ánh đặc tính không cháy của các thành phần khoáng chất trong vật liệu ban đầu.
• Diện tích hư hại do cháy và nhiệt phân (Mục 3.72): Xác định phần diện tích của một vật liệu hoặc cấu kiện đã bị phá hủy hoàn toàn hoặc biến tính dưới tác động trực tiếp của sự cháy (Mục 3.55) hoặc quá trình nhiệt phân (Mục 3.316) trong các điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn. Đây là thông số quan trọng để đánh giá khả năng chống chịu lửa của cấu kiện xây dựng.
• Chương trình mô phỏng khái quát (Mục 3.64): Là các phần mềm, chương trình chạy trên máy tính được thiết kế để thực hiện và vận hành một mô hình khái quát hóa các hiện tượng vật lý, hóa học của đám cháy. Công cụ này hỗ trợ đắc lực cho việc dự báo sự lan truyền của lửa và khói trong các công trình kiến trúc phức tạp.
• Sản phẩm cháy dạng khí (Mục 3.57): Là phần thể khí phát sinh trực tiếp từ các phản ứng hóa học trong quá trình cháy. Việc phân tích thành phần khí này giúp xác định mức độ độc hại của đám cháy đối với con người.
• Phần nhìn thấy được của sản phẩm khí (Mục 3.123): Thường được hiểu là khói, bao gồm các hạt rắn và lỏng lơ lửng trong sản phẩm khí do cháy. Đặc tính này quyết định đến tầm nhìn và khả năng thoát nạn của con người khi xảy ra sự cố hỏa hoạn.

Mục tiêu an toàn cháy trong thiết kế và vận hành

Tiêu chuẩn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định rõ ràng các mục tiêu an toàn cháy. Đây là cơ sở để thiết lập các giải pháp kỹ thuật chủ động và bị động nhằm:

• Bảo vệ an toàn tính mạng cho người sử dụng công trình thông qua việc đảm bảo lối thoát nạn thông thoáng và hạn chế khí độc.
• Hạn chế tối đa sự lan truyền của đám cháy sang các khu vực lân cận và các công trình xung quanh.
• Bảo vệ cấu trúc chịu lực của công trình không bị sụp đổ trong một khoảng thời gian nhất định để phục vụ công tác cứu nạn, cứu hộ.
• Tạo điều kiện thuận lợi và an toàn cho lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp tiếp cận và dập tắt đám cháy hiệu quả.

Hiệu lực thi hành

TCVN 13249:2020 (ISO 13943:2017) có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tạo lập một hệ thống thuật ngữ đồng bộ, tiệm cận với các tiêu chuẩn kỹ thuật tiên tiến trên thế giới.