Tóm tắt Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5146:1990 (ISO 8966-1987)

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5146:1990, hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 8966-1987, là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định về các thuật ngữ, định nghĩa liên quan đến cấu tạo phân đoạn của thân cây gỗ và các khuyết tật phát sinh trong quá trình khai thác, chế biến lâm sản. Tiêu chuẩn này đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng trong hoạt động thương mại, đo đạc và nghiệm thu lâm sản. Dưới đây là phân tích chi tiết các nội dung cốt lõi được quy định trong tiêu chuẩn:

- Phần cắt bỏ ở phía trên cùng thân cây không thể dùng làm gỗ thương phẩm hoặc củi

• Định nghĩa và đặc điểm: Đây là phần ngọn hoặc phần trên cùng của thân cây gỗ. Do đặc tính sinh học tự nhiên, phần này thường có đường kính quá nhỏ, mật độ gỗ thấp, chứa nhiều mắt lớn hoặc cành nhánh phân bố dày đặc.
• Nguyên tắc phân loại: Tiêu chuẩn xác định rõ đây là phần không có giá trị sử dụng để chế biến thành các sản phẩm gỗ thương mại (như gỗ xẻ, gỗ dán, gỗ tròn xây dựng) và cũng không đủ tiêu chuẩn để làm củi đốt do hiệu suất nhiệt kém hoặc kích thước không phù hợp. Việc xác định phần này giúp người khai thác định lượng chính xác thể tích gỗ hữu dụng thực tế của cây.

- Phần gỗ thấp nhất có các khuyết tật gỗ hoặc khuyết tật trong gia công

• Phạm vi xác định: Đây là phần gỗ nằm ở vị trí sát gốc (bút gỗ) của cây gỗ đã hạ hoặc cây gỗ nguyên cây.
• Đặc điểm khuyết tật: Khu vực này thường tập trung các khuyết tật tự nhiên của gỗ (như bọng ruột, mục tâm, nứt đón, thớ gỗ xoắn) hoặc các khuyết tật phát sinh trực tiếp từ quá trình gia công cắt hạ (như nứt do va đập khi đổ, vết cắt lẹm, xước dăm lớn).
• Ý nghĩa kỹ thuật: Việc nhận diện và phân loại phần gỗ thấp nhất bị khuyết tật này là cơ sở để tiến hành cắt khúc (đoạn gốc) nhằm loại bỏ phần gỗ kém chất lượng, đảm bảo súc gỗ thương phẩm đạt tiêu chuẩn kỹ thuật cao nhất khi đưa vào chế biến sâu.

- Phần thân lạm sâu vào súc gỗ để lại gốc sau khi chặt hạ

• Bản chất hiện tượng: Đây là hiện tượng kỹ thuật xảy ra trong quá trình chặt hạ cây rừng, khi đường cắt hoặc kỹ thuật đổ cây không chuẩn xác dẫn đến việc một phần thớ gỗ của thân cây bị giật ngược, bám lại trên gốc cây hoặc bị lạm sâu vào bên trong súc gỗ (thường gọi là hiện tượng giật ruột hoặc rút ruột gốc).
• Tác động kỹ thuật: Phần khuyết tật này làm giảm chiều dài hữu dụng của súc gỗ, gây tổn hao thể tích gỗ hữu ích và tạo ra các vết nứt dọc sâu bên trong thân gỗ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng của các sản phẩm gỗ xẻ hoặc gỗ bóc sau này.

- Phần bên ngoài bọc thân cây gỗ (Vỏ cây)

• Định nghĩa: Là lớp tế bào ngoài cùng bao bọc toàn bộ chu vi thân cây gỗ, đóng vai trò bảo vệ các mô sinh trưởng bên trong khỏi các tác động của môi trường, côn trùng và nấm mốc.
• Quy chuẩn đo đạc: Trong lâm nghiệp và thương mại gỗ, phần vỏ này thường không được tính vào thể tích gỗ thương phẩm thực tế. Tiêu chuẩn quy định rõ cách thức xác định ranh giới giữa lớp vỏ và phần gỗ giác bên trong để phục vụ cho việc đo tính đường kính gỗ có vỏ hoặc không vỏ (đo dưới vỏ) một cách chính xác nhất.