Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8633-1:2010 (ISO 13385-1:2007) quy định về Đặc tính hình học của sản phẩm (GPS) - Dụng cụ đo kích thước - Phần 1: Thước cặp - Kết cấu và yêu cầu về đo lường. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, cụ thể:

• Tiêu chuẩn quy định các đặc tính thiết kế và đặc tính đo lường quan trọng nhất của các loại thước cặp thông dụng.
• Áp dụng cho các loại thước cặp có cơ cấu chỉ thị khác nhau bao gồm: thước cặp hiển thị bằng vạch chia (du xích), thước cặp hiển thị bằng mặt số (đồng hồ) và thước cặp hiển thị số (điện tử).
• Tiêu chuẩn bao gồm các yêu cầu đối với thước cặp dùng để đo kích thước ngoài, kích thước trong, đo chiều sâu và đo chiều cao của các chi tiết kỹ thuật.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần viện dẫn và phối hợp sử dụng các tài liệu tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia sau đây:

• TCVN 8244 (ISO/IEC Guide 99): Từ vựng quốc tế về đo lường học - Khái niệm cơ bản và chung và thuật ngữ kèm theo (VIM).
• ISO 14253-1: Đặc tính hình học của sản phẩm (GPS) - Kiểm tra bằng phép đo các chi tiết đo và thiết bị đo - Phần 1: Quy tắc quyết định sự phù hợp hoặc không phù hợp với đặc tính kỹ thuật.
• ISO/TS 14253-2: Đặc tính hình học của sản phẩm (GPS) - Kiểm tra bằng phép đo các chi tiết đo và thiết bị đo - Phần 2: Hướng dẫn ước lượng độ không đảm bảo đo trong đo lường GPS, trong hiệu chuẩn thiết bị đo và trong kiểm tra sản phẩm.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu về các bộ phận và thông số của thước cặp:

• Thước cặp (Calliper): Dụng cụ đo truyền tải kích thước của một vạch chia hoặc một giá trị số thông qua vị trí của một mỏ đo di động trên một thân thước có thang đo tuyến tính.
• Mỏ đo ngoài (Measuring faces for external measurements): Các bề mặt tiếp xúc của thước cặp được thiết kế đặc biệt để thực hiện phép đo kích thước ngoài của chi tiết.
• Mỏ đo trong (Measuring faces for internal measurements): Các bề mặt tiếp xúc của thước cặp dùng để đo các kích thước bên trong như đường kính lỗ, chiều rộng rãnh.
• Thanh đo sâu (Depth measuring bar): Bộ phận di động dạng thanh mảnh của thước cặp, dùng để đo chiều sâu của các lỗ hoặc rãnh hẹp.
• Sai số chỉ thị (Error of indication): Sự chênh lệch giữa giá trị đo hiển thị trên thước cặp và trị số thực (hoặc trị số chuẩn) của đại lượng cần đo.

Điều 4: Đặc tính thiết kế

Điều khoản này quy định các yêu cầu kỹ thuật về mặt chế tạo và kết cấu vật lý của thước cặp nhằm đảm bảo độ chính xác và độ bền vững trong quá trình vận hành:

• Thiết kế chung: Thước cặp phải được chế tạo từ các vật liệu có độ cứng cao, chống mài mòn tốt và có hệ số giãn nở nhiệt ổn định để hạn chế sai số do nhiệt độ môi trường. Kết cấu cơ học phải đảm bảo mỏ đo di động trượt êm, không bị rơ hoặc lắc dọc theo thân thước.
• Các kiểu cơ cấu chỉ thị: Tiêu chuẩn phân loại chi tiết yêu cầu kỹ thuật cho ba loại cơ cấu hiển thị kết quả đo:
  • Cơ cấu chỉ thị bằng vạch chia (du xích): Yêu cầu về độ rõ nét của các vạch chia, khoảng cách giữa các vạch và độ dày của vạch chia trên thân thước và du xích.
  • Cơ cấu chỉ thị bằng mặt số (đồng hồ): Quy định về đường kính mặt số, khoảng chia của kim chỉ thị và cơ cấu truyền động bánh răng để tránh hiện tượng trượt kim.
  • Cơ cấu chỉ thị bằng số (điện tử): Quy định về kích thước chữ số hiển thị, tốc độ phản hồi của màn hình LCD và khả năng chống nhiễu điện từ.
• Kích thước và hình dáng mỏ đo: Quy định nghiêm ngặt về độ phẳng, độ song song giữa các mặt đo ngoài và độ đồng tâm của các mặt đo trong khi mỏ đo khép kín.
• Cơ cấu khóa: Thước cặp bắt buộc phải trang bị vít khóa hoặc cơ cấu hãm tương đương để cố định vị trí của mỏ đo di động, giúp người sử dụng dễ dàng đọc và lưu lại kết quả đo mà không làm sai lệch vị trí đo thực tế.