Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8048-16:2009 (hoàn toàn tương đương với ISO 4860:1982) quy định phương pháp xác định độ giãn nở thể tích của gỗ. Đây là một trong những tiêu chuẩn kỹ thuật quan trọng thuộc bộ tiêu chuẩn về phương pháp thử cơ lý của gỗ, giúp đánh giá sự thay đổi kích thước và thể tích của gỗ dưới tác động của độ ẩm, phục vụ cho công tác nghiên cứu lâm sản, thiết kế và sản xuất các sản phẩm từ gỗ.

Phạm vi áp dụng và Tài liệu viện dẫn (Điều 1 và Điều 2)

• Phạm vi áp dụng (Điều 1): Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định độ giãn nở thể tích cực đại của gỗ khi độ ẩm của gỗ thay đổi từ trạng thái khô kiệt đến trạng thái bão hòa nước (bão hòa thớ gỗ). Phương pháp này áp dụng cho các phép thử nghiệm cơ lý đối với các mẫu gỗ quy chuẩn.
• Tài liệu viện dẫn (Điều 2): Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần kết hợp viện dẫn với tiêu chuẩn TCVN 8048-1 (ISO 3129) về Gỗ - Phương pháp lấy mẫu và yêu cầu chung đối với các phép thử cơ lý. Việc tuân thủ tài liệu viện dẫn giúp đảm bảo tính đồng nhất và độ tin cậy của mẫu thử trước khi tiến hành đo đạc.

Nguyên tắc thử nghiệm (Điều 3)

Phương pháp xác định độ giãn nở thể tích dựa trên nguyên lý đo đạc và so sánh thể tích của cùng một mẫu thử gỗ ở hai trạng thái giới hạn vật lý:

• Trạng thái khô kiệt hoàn toàn: Mẫu thử được sấy khô trong tủ sấy chuyên dụng ở nhiệt độ quy định cho đến khi khối lượng không đổi, triệt tiêu hoàn toàn lượng nước tự do và nước liên kết trong gỗ.
• Trạng thái bão hòa nước hoàn toàn: Mẫu thử được ngâm trong nước cho đến khi kích thước và thể tích đạt đến mức tối đa và không còn khả năng giãn nở thêm (đạt hoặc vượt quá điểm bão hòa thớ gỗ).
• Tính toán kết quả: Độ giãn nở thể tích cực đại được tính bằng tỷ lệ phần trăm giữa lượng tăng thể tích (hiệu số thể tích giữa trạng thái bão hòa và trạng thái khô kiệt) so với thể tích ban đầu của mẫu thử ở trạng thái khô kiệt.

Thiết bị và dụng cụ thử nghiệm (Điều 4)

Để thực hiện phép thử một cách chính xác, phòng thử nghiệm cần trang bị đầy đủ các thiết bị và dụng cụ đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật sau:

• Dụng cụ đo kích thước: Sử dụng panme hoặc thước cặp có khả năng đo chính xác đến 0,01 mm. Dụng cụ này dùng để đo các kích thước hình học (chiều dài, chiều rộng, chiều dày) của mẫu thử nhằm phục vụ việc tính toán thể tích gián tiếp, hoặc sử dụng dụng cụ đo thể tích chuyên dụng (thể tích kế) cho phép đo trực tiếp thể tích mẫu thử với độ chính xác tương đương.
• Tủ sấy: Thiết bị sấy phải có khả năng kiểm soát và duy trì nhiệt độ ổn định ở mức 103 ± 2 độ C để đảm bảo mẫu thử được sấy khô kiệt hoàn toàn mà không bị phân hủy hóa học hoặc biến dạng cơ học nghiêm trọng.
• Bình hút ẩm: Bình chứa chất hút ẩm thích hợp (như canxi clorua khan hoặc silica gel) dùng để làm nguội mẫu thử sau khi lấy ra khỏi tủ sấy, ngăn chặn mẫu thử hấp thụ lại độ ẩm từ không khí trước khi tiến hành cân hoặc đo kích thước.
• Cốc hoặc bình ngâm nước: Dụng cụ chứa nước cất hoặc nước sạch để ngâm mẫu thử gỗ cho đến khi đạt trạng thái bão hòa nước hoàn toàn.