Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7563-15:2009

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7563-15:2009 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 2382-15:1999) về Công nghệ thông tin - Từ vựng - Phần 15: Ngôn ngữ lập trình là văn bản kỹ thuật chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ chuyên ngành. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc thống nhất cách hiểu, định nghĩa và sử dụng các khái niệm cốt lõi liên quan đến ngôn ngữ lập trình tại Việt Nam, tạo cơ sở đồng bộ cho công tác nghiên cứu, đào tạo và phát triển phần mềm.

Mục 1: Khái quát chung

Mục này xác định phạm vi áp dụng và mục tiêu của tiêu chuẩn. TCVN 7563-15:2009 hướng tới việc xây dựng một bộ từ vựng chuẩn hóa, giúp các chuyên gia, lập trình viên và các tổ chức công nghệ thông tin có một hệ thống ngôn ngữ chung, chính xác khi mô tả các cấu trúc, cơ chế vận hành và thành phần của ngôn ngữ lập trình.

Mục 2: Các thuật ngữ và định nghĩa

Đây là nội dung trọng tâm của tiêu chuẩn, quy định chi tiết về cấu trúc trình bày thuật ngữ và định nghĩa cụ thể cho từng khái niệm:

1. Cấu trúc trình bày một mục từ

Mỗi thuật ngữ trong tiêu chuẩn được chuẩn hóa theo một cấu trúc chặt chẽ bao gồm:

• Số hiệu chỉ mục để phân loại và tra cứu.
• Thuật ngữ chính thức hoặc các thuật ngữ đồng nghĩa đi kèm.
• Mệnh đề định nghĩa khoa học, làm rõ bản chất của khái niệm.
• Các ví dụ thực tế, chú thích kỹ thuật hoặc hình ảnh minh họa nhằm tăng cường khả năng thông hiểu và áp dụng thực tiễn.

2. Các khái niệm cốt lõi về cấu trúc chương trình

• Phần chương trình hợp lệ: Là phần chương trình được xây dựng đúng cú pháp, hình thành từ một hoặc nhiều đơn vị từ vựng phù hợp với các quy tắc nghiêm ngặt của ngôn ngữ lập trình.
• Khai báo và tham chiếu: Định nghĩa về phần chương trình bao gồm một hoặc nhiều khai báo, và phạm vi chương trình cho phép tạo ra một tham chiếu cụ thể tới một cấu trúc ngôn ngữ xác định.

3. Đối tượng và cấu trúc dữ liệu

• Phần tử cấu trúc dữ liệu: Xác định các thành phần thiết yếu như tệp (file), mảng (array) hoặc toán hạng (operand) cần thiết để thực thi chương trình.
• Đối tượng dữ liệu trong ngữ cảnh: Định nghĩa các phần tử của tập hợp các đối tượng dữ liệu đã được khai báo trong một ngữ cảnh cụ thể, kết hợp chặt chẽ với một cấu trúc ngôn ngữ như biến số hoặc kiểu dữ liệu.

4. Cơ chế hoạt động của chương trình con (Subroutine)

Tiêu chuẩn phân loại và định nghĩa rõ ràng ba dạng chương trình con cơ bản:

• Chương trình con đồng hành (Coroutine): Là chương trình con mà khi được gọi lại sau một lệnh thi hành, nó sẽ bắt đầu lại ngay tại vị trí mà lệnh thi hành trước đó đã trả về.
• Thủ tục (Procedure): Là chương trình con thực hiện nhiệm vụ nhưng không trả về một giá trị dữ liệu trực tiếp, ngoại trừ việc truyền nhận thông tin thông qua phần cơ cấu tham số.
• Hàm (Function): Là chương trình con sử dụng các tham số hình thức để tính toán và trả về một giá trị dữ liệu cụ thể tại vị trí được gọi.

5. Khai báo gói (Package Declaration)

Cơ chế đóng gói trong ngôn ngữ lập trình được chia thành hai phần rõ rệt:

• Phần khai báo công khai (Public part): Cung cấp toàn bộ thông tin chi tiết, giao diện cần thiết mà người sử dụng yêu cầu để tương tác và sử dụng các đối tượng hoặc dịch vụ do gói cung cấp.
• Phần khai báo riêng tư (Private part): Chứa đựng các chi tiết cấu trúc kỹ thuật phục vụ cho quá trình xây dựng và biên dịch hệ thống. Phần này hoàn toàn độc lập và không thể truy cập bởi người dùng chức năng của gói đó, giúp đảm bảo tính đóng gói và bảo mật thông tin trong lập trình.