Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7550:2005 (ISO 4344 : 2004)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7550:2005 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 4344:2004, quy định các yêu cầu tối thiểu đối với việc chế tạo, đặc tính kỹ thuật và nghiệm thu cáp thép dùng cho thang máy. Tiêu chuẩn này áp dụng cho các loại cáp nâng, cáp bù và cáp của bộ hạn chế tốc độ hoạt động trong hệ thống thang máy dẫn động ma sát hoặc thang máy thủy lực, đảm bảo mức độ an toàn tối đa trong quá trình vận hành.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh (Điều 1)

Tiêu chuẩn xác định các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu đối với cáp thép carbon dùng cho thang máy. Các đối tượng áp dụng cụ thể bao gồm:

• Cáp treo (cáp tải chính) chịu trách nhiệm nâng hạ cabin và đối trọng của thang máy chở người và chở hàng.
• Cáp bù dùng để cân bằng trọng lượng của hệ thống cáp treo khi cabin di chuyển trong giếng thang.
• Cáp của bộ hạn chế tốc độ (cáp governor) có nhiệm vụ kích hoạt bộ hãm an toàn khi cabin vượt quá tốc độ định mức.
• Các loại cáp thép tròn có đường kính danh nghĩa từ 6 mm đến 38 mm, được chế tạo từ các sợi thép carbon chất lượng cao.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Tiêu chuẩn này sử dụng các tài liệu viện dẫn từ các tiêu chuẩn quốc tế liên quan (như ISO 3108, ISO 4345, ISO 4346) về phương pháp thử kéo đứt, xác định các đặc tính cơ lý của sợi thép và quy trình kiểm tra dung sai kích thước sợi.

Thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi (Điều 3)

Để thống nhất cách hiểu trong thiết kế, chế tạo và kiểm tra, tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa:

• Đường kính danh nghĩa của cáp (Nominal diameter): Kích thước đường kính lý thuyết được chỉ định bởi nhà sản xuất, dùng làm căn cứ để thiết kế puly và tính toán lực bền.
• Lực kéo đứt tối thiểu (Minimum breaking force): Lực kéo nhỏ nhất mà cáp phải đạt được khi thử nghiệm kéo đứt mẫu, đảm bảo hệ số an toàn cho thang máy.
• Lõi cáp (Core): Phần trung tâm của cáp thép, có thể là lõi sợi tự nhiên/tổng hợp (fiber core) hoặc lõi thép (steel core), có vai trò đỡ các dải cáp xung quanh và giữ dầu bôi trơn.
• Chiều dài bước xoắn (Lay length): Khoảng cách dọc theo trục cáp mà một dải cáp thực hiện một vòng quay hoàn chỉnh quanh lõi.

Yêu cầu kỹ thuật đối với vật liệu và chế tạo (Điều 4)

Các yêu cầu tối thiểu đối với quá trình chế tạo cáp thép thang máy được quy định chặt chẽ nhằm đảm bảo độ bền mỏi và khả năng chịu lực:

• Sợi thép chế tạo cáp: Phải được kéo nguội từ thép carbon chất lượng cao, không có khuyết tật bề mặt như nứt, xước sâu. Giới hạn bền kéo của sợi thép phải đồng đều và nằm trong phạm vi sai lệch cho phép.
• Lõi cáp: Nếu là lõi sợi (FC), phải được xử lý chống nấm mốc, không chứa axit tự do gây ăn mòn sợi thép và có khả năng giữ chất bôi trơn tốt. Nếu là lõi thép (IWRC hoặc WSC), phải đảm bảo độ mềm dẻo tương thích với các dải cáp bên ngoài.
• Chất bôi trơn: Chất bôi trơn sử dụng trong quá trình xoắn cáp phải không ăn mòn kim loại, không bị chảy ở nhiệt độ làm việc bình thường của thang máy và không làm giảm ma sát bám giữa cáp và rãnh puly vượt quá mức cho phép.
• Dung sai đường kính cáp: Đường kính thực tế của cáp khi không chịu tải phải nằm trong giới hạn dung sai nghiêm ngặt so với đường kính danh nghĩa (thường là từ 0% đến +4% hoặc +5% tùy thuộc vào loại cáp và lõi cáp) để tránh hiện tượng cáp bị kẹt hoặc trượt trên puly.

Đặc tính cơ lý và phương pháp thử nghiệm kiểm tra

Để đảm bảo chất lượng trước khi đưa vào lưu thông và lắp đặt, cáp thép thang máy phải trải qua các quy trình kiểm tra nghiêm ngặt:

• Thử nghiệm kéo đứt: Xác định lực kéo đứt thực tế của cáp để so sánh với lực kéo đứt tối thiểu quy định.
• Thử nghiệm uốn và xoắn sợi đơn: Các sợi thép riêng lẻ sau khi tháo từ cáp phải đạt số lần uốn và xoắn tối thiểu theo quy định để chứng minh độ dẻo dai, tránh hiện tượng đứt gãy giòn do mỏi trong quá trình vận hành.
• Kiểm tra độ thẳng và độ ổn định cấu trúc: Cáp không được có hiện tượng xoắn nút chai, lồi lõi hoặc lỏng các dải cáp khi cắt đầu cáp.