Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7279-9:2003

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7279-9:2003 về Thiết bị điện dùng trong môi trường khí nổ - Phần 9: Phân loại và ghi nhãn là một văn bản kỹ thuật quan trọng, hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế IEC 60079-9. Tiêu chuẩn này thiết lập các nguyên tắc đồng bộ và nghiêm ngặt nhằm phân loại, ghi nhãn các thiết bị điện hoạt động trong môi trường có nguy cơ cháy nổ cao, giúp các kỹ sư, nhà sản xuất và cơ quan kiểm định lựa chọn, vận hành thiết bị một cách an toàn tuyệt đối.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định giới hạn pháp lý và kỹ thuật của tiêu chuẩn đối với các loại thiết bị điện:

• Áp dụng trực tiếp cho các thiết bị điện, cụm thiết bị và hệ thống điện được thiết kế để sử dụng an toàn trong môi trường khí nổ, hơi hoặc sương mù dễ cháy dưới điều kiện khí quyển bình thường.
• Xác định các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu đối với việc phân loại thiết bị dựa trên mức độ nguy hiểm của môi trường hoạt động và giới hạn nhiệt độ bề mặt tối đa của thiết bị.
• Quy định các nguyên tắc ghi nhãn bắt buộc để người sử dụng có thể nhận biết nhanh chóng, chính xác các thông số an toàn của thiết bị trước khi đưa vào lắp đặt tại các phân vùng nguy hiểm (Zone).

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác và toàn diện, người sử dụng cần kết hợp tham chiếu với các tài liệu tiêu chuẩn liên quan sau:

• Các phần khác trong bộ tiêu chuẩn TCVN 7279 (hoặc chuỗi tiêu chuẩn quốc tế IEC 60079) quy định về yêu cầu chung đối với thiết bị điện phòng nổ.
• Các tiêu chuẩn cụ thể về từng dạng bảo vệ chống nổ như: vỏ bọc không xuyên nổ "d", bảo vệ tăng cường độ an toàn "e", an toàn tia sáng "i", áp suất dương "p", và các phương pháp bảo vệ đặc biệt khác.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra hệ thống thuật ngữ chuyên ngành chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng thực tế:

• Môi trường khí nổ (Explosive gas atmosphere): Là hỗn hợp của các chất dễ cháy dưới dạng khí, hơi hoặc sương mù với không khí, trong điều kiện khí quyển, mà sau khi xuất hiện nguồn cháy, sự cháy sẽ tự động lan truyền ra toàn bộ hỗn hợp chưa cháy.
• Nhiệt độ bề mặt tối đa (Maximum surface temperature): Nhiệt độ cao nhất đạt được trong quá trình vận hành ở điều kiện bất lợi nhất (nhưng vẫn nằm trong phạm vi dung sai cho phép) trên bất kỳ bộ phận hoặc bề mặt nào của thiết bị điện có khả năng tiếp xúc trực tiếp với môi trường khí nổ.
• Nhiệt độ tự bốc cháy (Ignition temperature): Nhiệt độ thấp nhất của một bề mặt nóng mà tại đó xảy ra sự tự bốc cháy của chất dễ cháy dưới dạng hỗn hợp khí hoặc hơi với không khí mà không cần nguồn lửa trực tiếp.
• Nhóm thiết bị (Equipment groups): Sự phân chia thiết bị điện dựa trên môi trường sử dụng đặc trưng, bao gồm môi trường mỏ hầm lò và các môi trường công nghiệp trên mặt đất.

Điều 4: Phân loại thiết bị điện

Đây là nội dung cốt lõi quy định cách thức phân nhóm và phân loại nhiệt độ đối với thiết bị điện dùng trong môi trường khí nổ:

• Phân nhóm thiết bị điện theo môi trường hoạt động:
  • Nhóm I: Gồm các thiết bị điện được thiết kế đặc biệt để sử dụng trong mỏ hầm lò có nguy cơ xuất hiện khí mỏ (khí mêtan - firedamp) và bụi than dễ cháy.
  • Nhóm II: Gồm các thiết bị điện dùng ở những nơi có môi trường khí nổ khác ngoài mỏ hầm lò. Nhóm II tiếp tục được phân chia chi tiết thành các phân nhóm IIA, IIB, và IIC dựa trên đặc tính nguy hiểm của loại khí (trong đó phân nhóm IIC yêu cầu mức độ an toàn cao nhất và nghiêm ngặt nhất).
• Phân loại theo nhiệt độ bề mặt tối đa (Temperature Classification):
  • Thiết bị điện Nhóm II phải được phân loại theo nhiệt độ bề mặt tối đa để đảm bảo nhiệt độ này luôn thấp hơn nhiệt độ tự bốc cháy của hỗn hợp khí xung quanh.
  • Hệ thống phân loại nhiệt độ được chia thành 6 cấp tiêu chuẩn từ T1 đến T6:
    • Cấp T1: Nhiệt độ bề mặt tối đa cho phép là 450 độ C.
    • Cấp T2: Nhiệt độ bề mặt tối đa cho phép là 300 độ C.
    • Cấp T3: Nhiệt độ bề mặt tối đa cho phép là 200 độ C.
    • Cấp T4: Nhiệt độ bề mặt tối đa cho phép là 135 độ C.
    • Cấp T5: Nhiệt độ bề mặt tối đa cho phép là 100 độ C.
    • Cấp T6: Nhiệt độ bề mặt tối đa cho phép là 85 độ C.