Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6704:2008 (hoàn toàn tương đương với ASTM D 5059-03e1) quy định phương pháp xác định hàm lượng chì trong xăng bằng phổ tia X. Dưới đây là tóm tắt chi tiết các nội dung cốt lõi từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này, bao gồm phạm vi áp dụng, tài liệu viện dẫn, tóm tắt phương pháp và ý nghĩa sử dụng.

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này quy định các phương pháp thử để xác định tổng hàm lượng chì trong xăng trong các dải nồng độ khác nhau bằng kỹ thuật quang phổ tia X.
• Phương pháp thử A (Hàm lượng chì cao): Áp dụng để xác định hàm lượng chì trong các mẫu xăng có nồng độ nằm trong khoảng từ 0,10 g Pb/US gal đến 5,0 g Pb/US gal (tương đương từ 0,026 g Pb/L đến 1,32 g Pb/L).
• Phương pháp thử B (Hàm lượng chì thấp): Áp dụng cho các mẫu xăng có nồng độ chì thấp hơn, nằm trong khoảng từ 0,010 g Pb/US gal đến 0,50 g Pb/US gal (tương đương từ 0,0026 g Pb/L đến 0,132 g Pb/L).
• Phương pháp thử C (Sử dụng nội chuẩn Bismuth): Áp dụng cho việc xác định hàm lượng chì cực thấp, sử dụng kỹ thuật so sánh cường độ tia X của chì với nguyên tố nội chuẩn bismuth để tăng độ chính xác và giảm thiểu sai số do ảnh hưởng của nền mẫu.
• Tiêu chuẩn này không đề cập đến tất cả các vấn đề liên quan đến an toàn khi sử dụng. Người sử dụng tiêu chuẩn có trách nhiệm thiết lập các biện pháp an toàn và bảo vệ sức khỏe phù hợp trước khi tiến hành thử nghiệm.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Các tài liệu viện dẫn dưới đây là bộ phận không thể tách rời và cực kỳ cần thiết cho việc áp dụng phương pháp thử một cách chính xác:
• ASTM D 3341: Phương pháp thử tiêu chuẩn để xác định hàm lượng chì trong xăng bằng phương pháp monochlorua iod.
• ASTM D 4057: Thực hành tiêu chuẩn về lấy mẫu thủ công dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ, đảm bảo mẫu thử đại diện cho toàn bộ lô hàng cần đánh giá.
• ASTM D 1368: Phương pháp thử xác định hàm lượng chì trong các dung môi hydrocacbon gốc dầu mỏ.

- Tóm tắt phương pháp thử (Điều 3)

• Phương pháp dựa trên nguyên lý đo phổ huỳnh quang tia X (XRF) để xác định nồng độ chì trong mẫu xăng một cách nhanh chóng và không phá hủy mẫu.
• Mẫu thử được đặt vào chùm tia X kích thích từ nguồn phát. Cường độ của bức xạ huỳnh quang tia X đặc trưng cho chì (thường là vạch phổ L-alpha1 hoặc L-beta1) phát ra từ mẫu sẽ được đo bằng hệ thống detector chuyên dụng.
• Để hiệu chỉnh ảnh hưởng nền và các yếu tố cản trở vật lý (hiệu ứng nền matrix), một chất nội chuẩn thích hợp (như bismuth) được thêm vào mẫu với một lượng chính xác đã biết trước.
• Tỷ số giữa cường độ vạch phổ của chì và cường độ vạch phổ của chất nội chuẩn bismuth được tính toán và so sánh với đường chuẩn được dựng từ các mẫu chuẩn đã biết trước hàm lượng chì để xác định kết quả cuối cùng.

- Ý nghĩa và sử dụng (Điều 4)

• Chì là một chất phụ gia được thêm vào xăng dưới dạng các hợp chất alkyl chì (như tetraethyl lead - TEL) nhằm mục đích tăng chỉ số octan của nhiên liệu, giúp chống kích nổ cho động cơ đốt trong.
• Do tính độc hại cao đối với sức khỏe con người và môi trường, việc kiểm soát nghiêm ngặt hàm lượng chì trong xăng là bắt buộc theo các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường tại Việt Nam và trên thế giới.
• Sự hiện diện của chì trong xăng không chì có thể làm hỏng và vô hiệu hóa các bộ chuyển đổi xúc tác khí thải trên xe ô tô, dẫn đến việc gia tăng lượng khí thải độc hại ra môi trường.
• Phương pháp thử này cung cấp một quy trình nhanh chóng, chính xác và đáng tin cậy để các phòng thử nghiệm, cơ quan quản lý và nhà sản xuất kiểm tra, giám sát chất lượng xăng thương phẩm, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia và quốc tế.