Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5781:2009 về Phương pháp đo cơ thể người là văn bản kỹ thuật nền tảng quy định các nguyên tắc, phương pháp và kỹ thuật đo đạc các kích thước nhân trắc của cơ thể người Việt Nam. Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết và chuyên sâu nội dung từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định các phương pháp đo cơ bản đối với các kích thước cơ thể người, phục vụ cho nhiều mục đích nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn:

• Làm cơ sở dữ liệu nhân trắc học phục vụ cho việc thiết kế, chế tạo các sản phẩm công nghiệp, tiêu dùng, trang thiết bị làm việc, trường học và bảo hộ lao động phù hợp với vóc dáng người Việt Nam.
• Áp dụng trong các nghiên cứu y sinh học, thể dục thể thao, ecgônômi (ergonomics) và các ngành khoa học hành vi khác liên quan đến kích thước cơ thể người.
• Tiêu chuẩn này áp dụng cho việc đo đạc trên người trưởng thành và có thể tham chiếu, điều chỉnh cho phù hợp khi áp dụng đối với trẻ em hoặc các đối tượng đặc thù.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để đảm bảo tính đồng bộ và chuẩn hóa quốc tế, tiêu chuẩn này viện dẫn các tài liệu kỹ thuật liên quan. Các tài liệu viện dẫn là bộ phận không thể tách rời khi áp dụng tiêu chuẩn:

• Các tiêu chuẩn quốc tế về phép đo nhân trắc học cơ bản phục vụ thiết kế công nghệ (như tiêu chuẩn ISO tương đương).
• Trong trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc được thay thế bằng phiên bản mới, người sử dụng cần áp dụng phiên bản mới nhất để đảm bảo tính cập nhật và chính xác.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn định nghĩa một cách khoa học và nghiêm ngặt các thuật ngữ chuyên ngành nhân trắc học nhằm thống nhất cách hiểu và thực hiện:

• Các điểm mốc nhân trắc: Là các điểm chuẩn trên cơ thể người, thường là các điểm xương nhô ra sát da (như điểm đỉnh đầu, điểm cùng vai, điểm khuỷu, điểm mỏm trâm quay, điểm mắt cá) hoặc các điểm mốc mô mềm được xác định rõ ràng để làm điểm xuất phát hoặc điểm kết thúc của các phép đo.
• Các mặt phẳng quy chiếu: Định nghĩa ba mặt phẳng không gian cơ bản để định vị cơ thể gồm mặt phẳng đứng dọc giữa (chia đôi cơ thể thành hai phần đối xứng trái - phải), mặt phẳng đứng ngang (chia cơ thể thành phần trước và phần sau), và mặt phẳng nằm ngang (chia cơ thể thành phần trên và phần dưới).
• Tư thế nhân trắc chuẩn: Trạng thái cơ thể của đối tượng đo được quy định nghiêm ngặt (tư thế đứng thẳng tự nhiên hoặc tư thế ngồi thẳng chuẩn) nhằm hạn chế tối đa sai số do sự thay đổi tư thế của người được đo.

Điều 4: Yêu cầu chung khi đo

Để đảm bảo độ tin cậy, tính khách quan và khả năng so sánh của các kết quả đo, tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu bắt buộc đối với quá trình thực hiện phép đo:

• Yêu cầu đối với đối tượng đo: Người được đo phải mặc trang phục mỏng, nhẹ, ôm sát cơ thể (như quần áo lót hoặc trang phục thể thao chuyên dụng) để không làm sai lệch kích thước thực tế. Đối tượng cần được giải thích rõ ràng về quy trình đo để giữ tâm lý thoải mái, tránh tình trạng co cơ hoặc thay đổi tư thế tự nhiên.
• Yêu cầu đối với dụng cụ đo: Tất cả các thiết bị đo nhân trắc phải được kiểm định, hiệu chuẩn định kỳ theo quy định của cơ quan đo lường có thẩm quyền. Các dụng cụ cơ bản bao gồm thước đo chiều cao (anthropometer), compa nhân trắc (đo đường kính, đo cung), thước dây mềm không co giãn, và cân y tế.
• Yêu cầu về điều kiện môi trường đo: Phòng đo phải đảm bảo đủ ánh sáng, thông thoáng, nhiệt độ phòng thích hợp (tránh quá nóng hoặc quá lạnh gây ảnh hưởng đến trạng thái sinh lý và tư thế của người được đo) và đảm bảo tính riêng tư cần thiết.
• Yêu cầu đối với người đo (kỹ thuật viên): Người thực hiện phép đo phải là người đã được đào tạo chuyên môn về nhân trắc học, nắm vững vị trí các điểm mốc xương và kỹ thuật sử dụng dụng cụ đo. Phép đo phải được thực hiện nhẹ nhàng, chính xác, ghi chép số liệu ngay lập tức và tiến hành đo lặp lại để kiểm tra nếu phát hiện số liệu bất thường.