Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4226:1986 quy định chi tiết về kết cấu và kích thước của đệm hãm có cựa, một chi tiết cơ khí phụ trợ quan trọng được sử dụng rộng rãi trong ngành chế tạo máy, xây dựng và lắp ráp liên kết ren nhằm mục đích chống tự tháo cho các mối ghép bu lông và đai ốc.

Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

• Tiêu chuẩn này áp dụng thiết kế và chế tạo cho các loại đệm hãm có cựa dùng để khóa, hãm các đai ốc sáu cạnh và bu lông đầu sáu cạnh trong các mối ghép ren có đường kính danh nghĩa từ nhỏ đến lớn.
• Đệm hãm có cựa đóng vai trò ngăn ngừa hiện tượng tự xoay, tự nới lỏng của đai ốc hoặc bu lông dưới tác động của tải trọng động, lực rung động liên tục hoặc va đập mạnh trong quá trình vận hành máy móc, thiết bị.

Kết cấu và thông số kích thước cơ bản

Tiêu chuẩn quy định cụ thể các thông số hình học của đệm hãm có cựa nhằm đảm bảo tính đồng bộ, tính lắp lẫn và độ chính xác cao trong chế tạo cơ khí:

• Đường kính trong (d1): Được thiết kế tương thích với đường kính danh nghĩa của ren bu lông hoặc vít, đảm bảo độ hở hợp lý để dễ dàng lắp ráp nhưng không quá rộng nhằm tối ưu hóa khả năng định vị.
• Đường kính ngoài (d2): Kích thước vòng ngoài của đệm hãm, được tính toán để phân bố đều lực ép lên bề mặt chi tiết ghép nối và tạo không gian đủ rộng cho việc bẻ gập cựa hãm.
• Chiều dày đệm (s): Độ dày của tấm kim loại chế tạo đệm hãm, quyết định độ bền cơ học, khả năng chịu lực ép và độ dẻo dai khi uốn gập cựa mà không gây ra hiện tượng nứt gãy vật liệu.
• Kích thước cựa hãm: Quy định chi tiết về chiều dài cựa (L) và chiều rộng cựa (b). Cựa hãm được thiết kế nhô ra ngoài với kích thước tiêu chuẩn để người thợ có thể dễ dàng bẻ gập ôm sát vào cạnh của đai ốc hoặc đầu bu lông sau khi siết chặt.

Yêu cầu kỹ thuật và vật liệu chế tạo

• Vật liệu chế tạo: Đệm hãm có cựa thường được sản xuất từ các loại thép carbon thấp có độ dẻo cao (ví dụ như thép mác 08, 10) để đảm bảo tính năng uốn gập nhiều lần mà không bị giòn gãy. Trong các môi trường đặc biệt đòi hỏi khả năng chống ăn mòn, tiêu chuẩn cho phép sử dụng thép không gỉ (inox) hoặc các hợp kim kim loại màu như đồng, nhôm.
• Chất lượng bề mặt: Bề mặt của đệm hãm phải nhẵn mịn, phẳng đều, không được phép có các vết nứt, xước sâu, ba via sắc nhọn hoặc các khuyết tật kim loại khác có thể làm giảm độ bền và khả năng chịu lực của chi tiết.
• Lớp phủ bảo vệ bề mặt: Để tăng cường khả năng chống ăn mòn hóa học và rỉ sét trong quá trình lưu kho và sử dụng, đệm hãm thường được xử lý bề mặt bằng phương pháp mạ kẽm, mạ cadmium hoặc phosphat hóa tùy theo yêu cầu kỹ thuật cụ thể của cụm chi tiết lắp ráp.

Ký hiệu quy ước sản phẩm

Cách ghi ký hiệu quy ước cho đệm hãm có cựa theo TCVN 4226:1986 tuân thủ nguyên tắc thống nhất để thuận tiện cho việc thiết kế, đặt hàng và quản lý kỹ thuật tại các nhà máy. Ký hiệu quy ước bao gồm các thông tin cốt lõi: Tên gọi sản phẩm, đường kính danh nghĩa của ren tương thích, loại vật liệu sử dụng (nếu có yêu cầu đặc biệt) và số hiệu tiêu chuẩn TCVN 4226:1986.