Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 3776:2009

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 3776:2009 về Ô bi và ổ đũa - Hệ thống ký hiệu quy ước do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 4 Ô bi và ổ đũa biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này thiết lập một hệ thống ký hiệu thống nhất nhằm định danh, phân loại và nhận diện các đặc tính kỹ thuật của các loại ổ lăn (bao gồm ô bi và ổ đũa) được sản xuất và sử dụng tại Việt Nam.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định giới hạn và đối tượng điều chỉnh của tiêu chuẩn kỹ thuật:

• Tiêu chuẩn này quy định quy tắc xây dựng hệ thống ký hiệu quy ước cho các loại ô bi và ổ đũa tiêu chuẩn.
• Hệ thống ký hiệu này áp dụng cho các sản phẩm ổ lăn thông dụng và cả các biến thể thiết kế đặc biệt của chúng.
• Tiêu chuẩn đóng vai trò là cơ sở kỹ thuật thống nhất cho các hoạt động thiết kế chế tạo cơ khí, lựa chọn thiết bị, tiêu chuẩn hóa sản phẩm trong sản xuất công nghiệp và thương mại quốc tế.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác và đồng bộ, cần kết hợp viện dẫn các tài liệu kỹ thuật liên quan. Các tài liệu viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế về:

• Các tiêu chuẩn về kích thước bao, kích thước lắp ráp của ô bi và ổ đũa.
• Các tiêu chuẩn về dung sai, cấp chính xác và phương pháp đo lường thông số hình học của ổ lăn.
• Các tài liệu kỹ thuật chuyên ngành quy định về thuật ngữ và định nghĩa chung của ngành chế tạo ổ đỡ.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm cốt lõi được sử dụng trong hệ thống ký hiệu quy ước, bao gồm:

• Ổ lăn (Rolling bearing): Cơ cấu cơ khí giúp giảm thiểu ma sát bằng cách sử dụng các con lăn (bi hoặc đũa) bố trí giữa các vòng quay.
• Ký hiệu quy ước (Designation): Chuỗi ký tự bao gồm chữ số và chữ cái được sắp xếp theo quy tắc nghiêm ngặt để biểu thị đầy đủ các đặc tính kỹ thuật của một ổ lăn cụ thể.
• Ký hiệu cơ bản (Basic designation): Phần ký hiệu bắt buộc, thể hiện loại ổ lăn, dãy kích thước (bao gồm dãy chiều rộng/chiều cao và dãy đường kính ngoài) và đường kính trong của ổ lăn.
• Ký hiệu phụ (Supplementary designation): Phần ký hiệu bổ sung đứng trước (tiền tố) hoặc đứng sau (hậu tố) ký hiệu cơ bản nhằm chỉ rõ các đặc điểm thiết kế đặc biệt, vật liệu, cấp dung sai, khe hở hướng tâm hoặc các yêu cầu kỹ thuật riêng biệt khác.

Điều 4: Nguyên tắc chung của hệ thống ký hiệu quy ước

Điều khoản này quy định cấu trúc nền tảng và cách thức hình thành một mã ký hiệu hoàn chỉnh cho ổ lăn:

• Cấu trúc tổng thể của một ký hiệu quy ước đầy đủ bao gồm ba phần chính được sắp xếp theo thứ tự từ trái sang phải: Ký hiệu tiền tố (ký hiệu phụ phía trước) - Ký hiệu cơ bản - Ký hiệu hậu tố (ký hiệu phụ phía sau).
• Ký hiệu cơ bản chứa đựng các thông tin cốt lõi nhất: Mã loại ổ lăn (như ổ bi đỡ, ổ đũa côn, ổ bi đỡ chặn), mã dãy kích thước (xác định tỷ lệ giữa đường kính trong, đường kính ngoài và chiều rộng), và mã đường kính trong (thường được mã hóa dựa trên kích thước danh nghĩa của trục).
• Ký hiệu phụ phía trước (tiền tố) được sử dụng để nhận biết các bộ phận cấu thành riêng lẻ của ổ lăn hoặc các biến thể vật liệu đặc biệt của vòng ổ.
• Ký hiệu phụ phía sau (hậu tố) dùng để biểu thị các đặc tính kỹ thuật chi tiết hơn như: thiết kế bên trong có thay đổi, sự xuất hiện của nắp che bụi hoặc vòng chặn mỡ, vật liệu và kiểu dáng của vòng cách, cấp chính xác (dung sai kích thước và dung sai quay), khe hở hướng tâm/khe hở dọc trục, và các yêu cầu đặc biệt về nhiệt độ làm việc hoặc mỡ bôi trơn.