Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13897:2023 về Ứng dụng đường sắt - Hệ thống cảnh báo hành khách - Các yêu cầu của hệ thống được ban hành năm 2023, quy định chi tiết các yêu cầu kỹ thuật, chức năng và vận hành đối với hệ thống cảnh báo của hành khách trên các phương tiện giao thông đường sắt nhằm bảo đảm an toàn tối đa trong quá trình khai thác.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các hệ thống cảnh báo hành khách (Passenger Alarm System - PAS) được thiết kế và lắp đặt trên các phương tiện giao thông đường sắt chở khách, bao gồm tàu đường sắt quốc gia, tàu đô thị (metro, đường sắt trên cao) và các toa xe khách liên quan.
• Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động thiết kế, chế tạo, thử nghiệm, vận hành, bảo trì phương tiện giao thông đường sắt và các thiết bị an toàn trên tàu tại Việt Nam.

Các thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

• Hệ thống cảnh báo hành khách (PAS): Hệ thống cho phép hành khách thông báo cho lái tàu hoặc nhân viên trên tàu về tình huống khẩn cấp cần can thiệp y tế, an ninh hoặc kỹ thuật.
• Thiết bị kích hoạt cảnh báo: Các nút bấm, tay giật hoặc thiết bị vật lý được bố trí tại khoang hành khách, khu vực cửa ra vào và nhà vệ sinh trên tàu để hành khách sử dụng khi có sự cố.
• Trì hoãn hãm phanh: Tính năng kỹ thuật cho phép lái tàu tạm thời trì hoãn việc dừng tàu tự động tại các vị trí nguy hiểm (như trong hầm, trên cầu hoặc khu vực không an toàn) để di chuyển tàu đến vị trí thích hợp trước khi dừng hẳn.

Các yêu cầu chức năng của hệ thống cảnh báo hành khách

• Yêu cầu về thiết bị kích hoạt: Thiết bị kích hoạt phải được thiết kế trực quan, dễ dàng tiếp cận bởi mọi đối tượng hành khách, bao gồm cả người khuyết tật, người già và trẻ em. Thiết bị phải có nhãn mác hướng dẫn rõ ràng bằng ngôn ngữ phù hợp, có nắp che hoặc cơ chế bảo vệ để chống kích hoạt nhầm vô ý.
• Truyền phát tín hiệu và cảnh báo: Ngay khi hành khách kích hoạt hệ thống, tín hiệu cảnh báo bằng âm thanh và hình ảnh phải được truyền tức thời đến cabin của lái tàu và các vị trí quản lý vận hành liên quan trên tàu để kịp thời xử lý.
• Hệ thống thông tin liên lạc: Hệ thống phải tự động thiết lập kênh liên lạc thoại hai chiều (intercom) giữa cabin lái tàu và vị trí kích hoạt cảnh báo, cho phép lái tàu xác minh nhanh chóng mức độ nghiêm trọng của tình huống khẩn cấp.
• Kiểm soát và vận hành đoàn tàu: Tiêu chuẩn quy định rõ quy trình xử lý phanh khi hệ thống cảnh báo được kích hoạt. Tùy thuộc vào thiết kế hệ thống và vị trí của đoàn tàu, việc kích hoạt có thể dẫn đến việc tự động áp dụng phanh hãm hoặc cho phép lái tàu can thiệp để chọn vị trí dừng tàu an toàn nhất, tránh nguy hiểm phát sinh trong hầm hoặc trên cầu hẹp.
• Khôi phục hệ thống (Reset): Quy định quy trình và thiết bị chuyên dụng để nhân viên đường sắt khôi phục lại trạng thái bình thường của hệ thống sau khi tình huống khẩn cấp đã được kiểm soát và xử lý xong.

Yêu cầu kỹ thuật, an toàn và độ tin cậy

• Hệ thống PAS phải đáp ứng các tiêu chuẩn về độ tin cậy, tính sẵn sàng, khả năng bảo trì và tính an toàn (RAMS) theo quy định chung của ngành đường sắt.
• Thiết kế phần cứng và phần mềm của hệ thống phải đạt cấp độ toàn vẹn an toàn (SIL) phù hợp để hạn chế tối đa rủi ro mất an toàn hoặc lỗi hệ thống trong quá trình vận hành.
• Hệ thống phải tích hợp chức năng tự chẩn đoán lỗi liên tục và thông báo ngay cho lái tàu nếu phát hiện bất kỳ sự cố đứt cáp, mất nguồn hoặc lỗi thiết bị nào trong hệ thống cảnh báo.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13897:2023 có hiệu lực kể từ ngày công bố và được áp dụng thống nhất trong hoạt động thiết kế, sản xuất, nghiệm thu các phương tiện giao thông đường sắt mới cũng như nâng cấp các hệ thống hiện hữu tại Việt Nam.