Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13360:2021 về Giống cây lâm nghiệp - Lâm phần tuyển chọn cung cấp giống các loài cây lấy gỗ được ban hành năm 2021 bởi Bộ Khoa học và Công nghệ. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp đánh giá đối với lâm phần tuyển chọn nhằm cung cấp nguồn giống chất lượng cao cho các loài cây lấy gỗ tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này áp dụng đối với việc tuyển chọn, đánh giá và công nhận lâm phần tuyển chọn cung cấp hạt giống của các loài cây lấy gỗ, bao gồm cả các loài cây bản địa và cây nhập nội gieo trồng bằng hạt.
• Đối tượng áp dụng: Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh, quản lý giống cây lâm nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan tại Việt Nam.

Các thuật ngữ và định nghĩa quan trọng

• Lâm phần tuyển chọn (Selected seed stand): Là lâm phần tự nhiên hoặc rừng trồng có chất lượng vượt trội về sinh trưởng, hình dạng thân cây và khả năng chống chịu sâu bệnh, được lựa chọn và quản lý để thu hoạch hạt giống.
• Cây trội trong lâm phần (Plus tree in seed stand): Là những cây cá thể trong lâm phần tuyển chọn có các chỉ tiêu sinh trưởng và chất lượng vượt trội so với trị số trung bình của lâm phần đó.
• Chu kỳ khai thác giống: Khoảng thời gian lâm phần tuyển chọn cho sản lượng hạt giống ổn định và đạt chất lượng cao nhất.

Yêu cầu kỹ thuật đối với lâm phần tuyển chọn

• Nguồn gốc và tuổi lâm phần: Lâm phần phải có nguồn gốc rõ ràng đối với rừng trồng (được trồng từ nguồn giống đã được công nhận hoặc xác định rõ xuất xứ). Đối với rừng tự nhiên, phải là rừng thứ sinh hoặc rừng nguyên sinh có phân bố tự nhiên của loài cây cần tuyển chọn. Tuổi của lâm phần phải đạt giai đoạn thành thục sinh sản, bắt đầu cho quả ổn định và có khả năng sinh trưởng tốt.
• Diện tích tối thiểu: Để đảm bảo đa dạng di truyền và hạn chế hiện tượng giao phối cận huyết, diện tích tối thiểu của lâm phần tuyển chọn phải đạt từ 1,0 ha trở lên đối với rừng trồng và từ 2,0 ha trở lên đối với rừng tự nhiên.
• Mật độ và phân bố cây: Cây trong lâm phần phải phân bố tương đối đồng đều. Mật độ cây phải đảm bảo không gian dinh dưỡng hợp lý để cây phát triển tán, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình ra hoa và kết quả.
• Chất lượng lâm sinh: Lâm phần phải có các chỉ tiêu sinh trưởng về đường kính và chiều cao vượt trội so với các lâm phần xung quanh cùng tuổi và cùng điều kiện lập địa. Tỷ lệ cây có thân thẳng, tròn đều, dưới cành cao, tán cân đối và không bị sâu bệnh hại phải đạt tối thiểu từ 70% trở lên.

Phương pháp đánh giá và tuyển chọn lâm phần

• Khảo sát sơ bộ: Tiến hành thu thập thông tin về vị trí địa lý, ranh giới, diện tích, tuổi, nguồn gốc, lịch sử quản lý và tình hình sinh trưởng chung của lâm phần đề nghị tuyển chọn.
• Thiết lập ô tiêu chuẩn: Bố trí các ô tiêu chuẩn đại diện cho lâm phần (diện tích ô tiêu chuẩn thường từ 500 mét vuông đến 1000 mét vuông). Tiến hành đo đếm toàn bộ các cây trong ô tiêu chuẩn về đường kính, chiều cao, chất lượng thân cây và độ tàn che.
• Đánh giá và tổng hợp số liệu: Tính toán các trị số trung bình về sinh trưởng và tỷ lệ cây đạt chất lượng cao. So sánh kết quả thu được với các tiêu chí kỹ thuật quy định trong tiêu chuẩn để quyết định việc công nhận lâm phần tuyển chọn.
• Xây dựng hồ sơ quản lý: Lập bản đồ vị trí, sơ đồ lâm phần, lý lịch lâm phần, các chỉ số kỹ thuật chi tiết và phương án quản lý, bảo vệ, khai thác hạt giống lâu dài.

Quy định về quản lý và sử dụng lâm phần tuyển chọn

• Biện pháp kỹ thuật lâm sinh: Thực hiện tỉa thưa vệ sinh để loại bỏ những cây sinh trưởng kém, cây bị sâu bệnh, cây có hình dáng xấu hoặc không cùng loài mục đích. Việc tỉa thưa phải đảm bảo không làm giảm độ tàn che xuống dưới mức quy định để kích thích quá trình ra hoa kết quả.
• Bảo vệ lâm phần: Thiết lập các biện pháp phòng chống cháy rừng, ngăn chặn tình trạng chăn thả gia súc, chặt phá cây và các tác động tiêu cực khác từ con người làm ảnh hưởng đến lâm phần giống.
• Thu hoạch và quản lý hạt giống: Chỉ tiến hành thu hoạch hạt giống khi quả đã chín sinh lý hoàn toàn. Quá trình thu hoạch phải thực hiện trên những cây mẹ đạt tiêu chuẩn trong lâm phần, tránh thu hoạch từ những cây đơn lẻ hoặc cây bị sâu bệnh. Hạt giống sau khi thu hoạch phải được phân loại, chế biến, bảo quản và ghi nhãn rõ ràng để phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13360:2021 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này là căn cứ pháp lý và kỹ thuật quan trọng để các cơ quan quản lý chuyên ngành đánh giá, công nhận và quản lý hệ thống lâm phần tuyển chọn cung cấp giống cây lâm nghiệp trên phạm vi cả nước, góp phần nâng cao chất lượng rừng trồng sản xuất và rừng phòng hộ tại Việt Nam.