Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12679:2019 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế IEC 61517:2009) do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, quy định chi tiết các yêu cầu về miễn nhiễm tương thích điện từ (EMC) đối với các thiết bị dùng cho mục đích chiếu sáng chung. Tiêu chuẩn này được xây dựng nhằm thiết lập một khung kỹ thuật thống nhất để đánh giá khả năng chống chịu nhiễu điện từ của các thiết bị chiếu sáng, đảm bảo chúng hoạt động ổn định và an toàn trong môi trường điện từ thông thường.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

• Áp dụng đối với tất cả các thiết bị chiếu sáng dùng cho mục đích chiếu sáng chung, bao gồm các loại bóng đèn (đèn sợi đốt, đèn huỳnh quang, đèn LED), đèn điện (luminaire) và các thiết bị phụ trợ liên quan như bộ điện cảm (ballast), bộ biến đổi điện tử (driver), bộ khởi động và các thiết bị điều khiển chiếu sáng.
• Không áp dụng cho các thiết bị chiếu sáng được thiết kế chuyên dụng cho các phương tiện giao thông vận tải (như ô tô, tàu hỏa, máy bay), các thiết bị chiếu sáng trong các ứng dụng công nghiệp đặc thù hoặc các thiết bị đã có tiêu chuẩn miễn nhiễm EMC riêng biệt được ban hành.

Các thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

• Tương thích điện từ (EMC): Khả năng hoạt động bình thường của một thiết bị hoặc hệ thống trong môi trường điện từ của nó mà không gây ra nhiễu điện từ không thể chấp nhận được đối với bất kỳ thiết bị nào khác trong môi trường đó.
• Độ miễn nhiễm (Immunity): Khả năng của một thiết bị, thiết bị phụ trợ hoặc hệ thống duy trì hoạt động bình thường mà không bị suy giảm chất lượng khi có sự xuất hiện của các nhiễu loạn điện từ.
• Cổng (Port): Giao diện cụ thể của thiết bị với môi trường điện từ bên ngoài, ví dụ như cổng vỏ, cổng nguồn xoay chiều (AC), cổng nguồn một chiều (DC) hoặc cổng điều khiển.

Yêu cầu miễn nhiễm đối với các hiện tượng điện từ

Tiêu chuẩn quy định các mức thử nghiệm và phương pháp thử nghiệm cụ thể đối với từng loại hiện tượng điện từ mà thiết bị chiếu sáng có thể gặp phải trong quá trình vận hành:

• Phóng điện tĩnh điện (ESD): Thiết bị phải được thử nghiệm khả năng chịu đựng các cú phóng điện trực tiếp và gián tiếp lên các bề mặt kim loại tiếp xúc hoặc các điểm lân cận, đảm bảo không xảy ra hỏng hóc phần cứng hoặc mất kiểm soát hoạt động.
• Trường điện từ tần số vô tuyến bức xạ: Đánh giá khả năng hoạt động ổn định của thiết bị khi chịu tác động của trường điện từ bức xạ trong dải tần số quy định, mô phỏng nhiễu từ các thiết bị phát sóng vô tuyến hoặc điện thoại di động.
• Hiện tượng quá độ nhanh/gói xung (EFT/Burst): Thử nghiệm khả năng chống chịu các xung điện áp cao, tần số lặp lại nhanh xuất hiện trên các đường dây cấp nguồn hoặc dây tín hiệu do quá trình đóng cắt các tải điện cảm trong hệ thống.
• Xung đột biến (Surge): Yêu cầu thiết bị phải chịu được các xung điện áp cao (thường do sét đánh gián tiếp hoặc quá trình chuyển mạch công suất lớn trên lưới điện) tác động lên cổng nguồn AC mà không bị phá hủy linh kiện.
• Nhiễu dẫn do trường tần số vô tuyến: Đánh giá độ miễn nhiễm của thiết bị đối với các dòng điện nhiễu tần số vô tuyến được truyền dẫn qua các cáp kết nối.
• Sụt áp và ngắt quãng điện áp ngắn hạn: Thử nghiệm khả năng duy trì hoạt động hoặc tự phục hồi của thiết bị chiếu sáng khi nguồn cấp bị giảm điện áp đột ngột hoặc mất điện hoàn toàn trong các khoảng thời gian cực ngắn (tính bằng chu kỳ sóng hình sin).

Tiêu chí đánh giá tính năng sản phẩm

Sau khi thực hiện các thử nghiệm miễn nhiễm, tính năng của thiết bị chiếu sáng được đánh giá dựa trên ba tiêu chí nghiêm ngặt:

• Tiêu chí A: Trong và sau quá trình thử nghiệm, thiết bị phải tiếp tục hoạt động bình thường theo đúng thiết kế. Không cho phép có hiện tượng nhấp nháy, thay đổi cường độ sáng rõ rệt hoặc mất kiểm soát điều khiển.
• Tiêu chí B: Trong quá trình thử nghiệm, thiết bị có thể bị suy giảm tính năng tạm thời (như giảm độ sáng hoặc nhấp nháy nhẹ), nhưng phải tự động phục hồi về trạng thái hoạt động bình thường ngay sau khi ngừng thử nghiệm mà không cần sự can thiệp của người dùng.
• Tiêu chí C: Trong quá trình thử nghiệm, thiết bị có thể ngừng hoạt động hoặc mất chức năng hoàn toàn, nhưng phải có khả năng hoạt động trở lại bình thường sau khi được thiết lập lại bằng các bộ phận điều khiển thủ công hoặc ngắt và cấp lại nguồn điện.

Hiệu lực và hướng dẫn áp dụng

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12679:2019 là căn cứ kỹ thuật quan trọng để các tổ chức thử nghiệm, các nhà sản xuất và đơn vị nhập khẩu tiến hành đánh giá hợp chuẩn, hợp quy về tương thích điện từ cho các sản phẩm chiếu sáng trước khi lưu thông trên thị trường Việt Nam. Việc áp dụng tiêu chuẩn này góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ hệ thống lưới điện và đảm bảo an toàn cho người sử dụng.