Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12168:2017 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 5169:1977) về Máy công cụ - Trình bày hướng dẫn bôi trơn do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, nhằm thiết lập các nguyên tắc thống nhất cho việc lập và trình bày các tài liệu hướng dẫn bôi trơn đối với các loại máy công cụ.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các nhà sản xuất, chế tạo máy công cụ và các đơn vị vận hành, bảo dưỡng thiết bị cơ khí. Văn bản quy định chi tiết cách thức xây dựng và trình bày các chỉ dẫn bôi trơn dưới dạng văn bản, sơ đồ, bảng biểu hoặc nhãn mác gắn trực tiếp trên máy công cụ, giúp người vận hành thực hiện đúng quy trình bảo dưỡng kỹ thuật và kéo dài tuổi thọ của thiết bị.

- Yêu cầu chung về tài liệu hướng dẫn bôi trơn

• Tài liệu hướng dẫn bôi trơn phải được trình bày một cách rõ ràng, dễ hiểu, có bố cục khoa học và dễ tiếp cận đối với người vận hành máy trực tiếp tại nhà xưởng.
• Nội dung hướng dẫn bắt buộc phải bao gồm đầy đủ các thông tin về vị trí các điểm bôi trơn, loại chất bôi trơn cần sử dụng, chu kỳ bôi trơn và phương pháp thực hiện cụ thể.
• Các chỉ dẫn phải được thể hiện bằng ngôn ngữ phù hợp với quốc gia sử dụng thiết bị hoặc sử dụng hệ thống ký hiệu tiêu chuẩn quốc tế để tránh những sai sót do bất đồng ngôn ngữ.

- Phương pháp biểu diễn các điểm bôi trơn trên sơ đồ

• Sơ đồ bôi trơn phải chỉ rõ vị trí chính xác của từng điểm bôi trơn trên máy công cụ thông qua các hình vẽ hình học hoặc bản vẽ kỹ thuật được đơn giản hóa.
• Mỗi điểm bôi trơn cần được đánh số thứ tự hoặc ký hiệu rõ ràng để người dùng có thể đối chiếu trực tiếp với bảng chỉ dẫn chi tiết đi kèm.
• Đối với các bộ phận nằm khuất bên trong hoặc ở những vị trí khó tiếp cận, sơ đồ phải có hình vẽ phóng to hoặc các chỉ dẫn phụ trợ để người thực hiện dễ dàng nhận biết.

- Quy định về ký hiệu và mã màu cho chất bôi trơn

• Tiêu chuẩn khuyến khích sử dụng các ký hiệu hình học tiêu chuẩn để phân biệt các loại chất bôi trơn khác nhau, ví dụ như sử dụng hình tròn cho dầu bôi trơn và hình tam giác cho mỡ bôi trơn.
• Mã màu sắc có thể được áp dụng kết hợp với các ký hiệu hình học để chỉ tần suất bôi trơn định kỳ, giúp người vận hành nhanh chóng nhận biết công việc cần làm theo ngày, tuần, tháng hoặc theo số giờ hoạt động của máy.
• Tất cả các ký hiệu và mã màu sử dụng trên sơ đồ hoặc nhãn mác phải được giải thích rõ ràng, chi tiết trong phần chú giải của tài liệu hướng dẫn.

- Nội dung của bảng chỉ dẫn bôi trơn chi tiết

• Bảng chỉ dẫn phải liệt kê chi tiết từng điểm bôi trơn tương ứng với các ký hiệu đã được thể hiện trên sơ đồ kỹ thuật.
• Thông tin bắt buộc trong bảng bao gồm: Tên bộ phận cần bôi trơn, loại chất bôi trơn khuyến nghị (theo tiêu chuẩn quốc tế hoặc thông số kỹ thuật cụ thể của nhà sản xuất), dung tích hoặc lượng chất bôi trơn cần thiết cho mỗi lần thực hiện, và chu kỳ thực hiện bảo trì.
• Tài liệu cần ghi rõ các lưu ý đặc biệt về an toàn lao động và vệ sinh môi trường khi thực hiện quá trình bôi trơn hoặc thay dầu định kỳ cho máy công cụ.

- Yêu cầu đối với tấm nhãn bôi trơn gắn trực tiếp trên máy

• Nhãn hướng dẫn bôi trơn gắn trên máy công cụ phải được chế tạo từ các vật liệu bền bỉ, có khả năng chống chịu được dầu mỡ, hóa chất tẩy rửa, nhiệt độ cao và các tác động cơ học trong môi trường sản xuất.
• Vị trí gắn nhãn phải ở nơi dễ quan sát, gần các điểm bôi trơn chính hoặc tại vị trí mà người vận hành dễ dàng tiếp cận trước khi khởi động máy.
• Thông tin, chữ viết và các ký hiệu trên nhãn phải được in rõ nét, không bị mờ, bong tróc hoặc phai màu trong suốt quá trình vận hành thiết bị.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12168:2017 (ISO 5169:1977) có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này được khuyến khích áp dụng rộng rãi trong các cơ sở sản xuất cơ khí, chế tạo máy và các doanh nghiệp vận hành máy công cụ trên phạm vi toàn quốc nhằm chuẩn hóa quy trình bảo trì, bảo dưỡng và nâng cao hiệu suất khai thác thiết bị.