Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11916-2:2018 (hoàn toàn tương đương với ISO 13765-2:2004) do Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) biên soạn, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, quy định phương pháp xác định độ lưu động của vữa chịu lửa bằng cách sử dụng thiết bị bàn dằn tiêu chuẩn.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với tất cả các loại vữa chịu lửa, bao gồm cả vữa chịu lửa đóng rắn nguội và đóng rắn nhiệt. Tiêu chuẩn quy định phương pháp thử cho cả vữa dạng ướt (sử dụng ngay) và vữa dạng khô (phải trộn với nước hoặc chất lỏng liên kết trước khi sử dụng). Phương pháp bàn dằn giúp đánh giá tính công tác, độ đồng nhất và khả năng thi công của vữa chịu lửa trong thực tế xây dựng các công trình lò công nghiệp và thiết bị nhiệt.

Nguyên lý của phương pháp thử

• Phương pháp dựa trên việc đo sự tăng đường kính của một khối vữa chịu lửa có dạng hình nón cụt sau khi chịu một số lần dằn cơ học nhất định trên bàn dằn tiêu chuẩn.
• Độ lưu động được biểu thị bằng tỷ lệ phần trăm tăng đường kính trung bình của khối vữa sau khi dằn so với đường kính đáy ban đầu của khuôn hình nón cụt.

Thiết bị và dụng cụ thử nghiệm

• Bàn dằn: Thiết bị có mặt bàn phẳng bằng kim loại, có thể nâng lên và hạ xuống (rơi tự do) một khoảng cách xác định bằng cơ cấu trục cam quay tay hoặc động cơ điện theo tần suất quy định.
• Khuôn hình nón cụt: Khuôn làm bằng vật liệu kim loại không bị ăn mòn bởi vữa, có kích thước hình học tiêu chuẩn được quy định nghiêm ngặt về đường kính đáy lớn, đường kính đáy nhỏ và chiều cao.
• Chày đầm và dao gạt: Dùng để nén chặt vữa vào khuôn và gạt phẳng bề mặt vữa sau khi tạo khuôn nhằm đảm bảo thể tích vữa đồng nhất giữa các lần thử.
• Thước đo: Thước cặp hoặc thước đo chuyên dụng có độ chính xác đến 1 mm để đo đường kính khối vữa sau khi dằn.

Quy trình chuẩn bị mẫu thử

• Đối với vữa khô: Tiến hành trộn vữa với lượng nước hoặc chất lỏng liên kết theo đúng tỷ lệ hướng dẫn của nhà sản xuất cho đến khi đạt được hỗn hợp đồng nhất.
• Đối với vữa ướt: Tiến hành khuấy trộn kỹ mẫu vữa trước khi lấy mẫu thử để đảm bảo tính đồng nhất, tránh hiện tượng phân tầng hoặc tách nước trong quá trình lưu trữ.
• Nhiệt độ của mẫu thử, thiết bị và nước trộn phải được duy trì trong phạm vi nhiệt độ phòng tiêu chuẩn để tránh ảnh hưởng đến độ lưu động của vữa.

Các bước tiến hành thử nghiệm

• Lau sạch và làm ẩm mặt bàn dằn cũng như mặt trong của khuôn hình nón cụt để tránh ma sát không đều.
• Đặt khuôn vào tâm của bàn dằn, giữ chặt khuôn và đổ vữa chịu lửa vào khuôn thành hai hoặc ba lớp, mỗi lớp được đầm đều bằng chày đầm để đảm bảo độ chặt tối đa và loại bỏ bọt khí.
• Dùng dao gạt phẳng phần vữa thừa ở miệng khuôn, lau sạch nước và vữa bám xung quanh đế khuôn trên mặt bàn dằn.
• Nhấc khuôn lên theo chiều thẳng đứng một cách nhẹ nhàng và cẩn thận để không làm biến dạng khối vữa ban đầu.
• Ngay lập tức vận hành bàn dằn để thực hiện số lần dằn tiêu chuẩn (thường là 25 lần dằn trong khoảng thời gian 15 giây).
• Dùng thước đo đường kính của khối vữa sau khi dằn theo hai hướng vuông góc với nhau, lấy giá trị trung bình của các phép đo này để tính toán kết quả.

Tính toán và biểu thị kết quả

• Độ lưu động (F) của vữa chịu lửa được tính bằng phần trăm (%) theo công thức: F = [(D - D0) / D0] x 100. Trong đó, D là đường kính trung bình của khối vữa sau khi dằn (mm), và D0 là đường kính đáy lớn ban đầu của khuôn hình nón cụt (mm).
• Kết quả thử nghiệm được lấy là giá trị trung bình của ít nhất hai lần thử song song trên cùng một mẫu vữa, sai lệch giữa các lần thử không được vượt quá giới hạn cho phép quy định trong tiêu chuẩn.

Hiệu lực thi hành

TCVN 11916-2:2018 có hiệu lực kể từ ngày ban hành, đóng vai trò là tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia thống nhất, giúp các phòng thí nghiệm và đơn vị sản xuất, thi công vật liệu chịu lửa có cơ sở đánh giá chính xác chất lượng vữa chịu lửa tại Việt Nam.