Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11752:2016 (hoàn toàn tương đương với ISO 17663:2015 theo danh mục tiêu chuẩn quốc gia) quy định về phương pháp thử phá hủy mối hàn kim loại, tập trung vào quy trình thử kéo đối với các liên kết hàn chữ thập và liên kết hàn chồng. Tiêu chuẩn này là cơ sở kỹ thuật quan trọng để đánh giá chất lượng, độ bền và khả năng chịu lực của các mối liên kết hàn đặc thù trong kết cấu cơ khí và xây dựng.

Đối tượng và phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức thử nghiệm, phòng thí nghiệm chuyên ngành, các kỹ sư thiết kế, giám sát chất lượng và các đơn vị thi công kết cấu kim loại có sử dụng liên kết hàn chữ thập hoặc hàn chồng. Phạm vi áp dụng bao gồm các liên kết hàn được thực hiện trên vật liệu kim loại bằng các phương pháp hàn nóng chảy hoặc hàn áp lực, nhằm xác định các đặc tính cơ học dưới tác động của tải trọng kéo.

• Đánh giá độ bền: Xác định khả năng chịu tải kéo giới hạn của liên kết hàn chữ thập và hàn chồng trước khi xảy ra hiện tượng phá hủy hoàn toàn.
• Xác định vị trí phá hủy: Đánh giá xem sự phá hủy xảy ra tại kim loại mối hàn, vùng ảnh hưởng nhiệt (HAZ) hay tại phần kim loại cơ bản, từ đó đưa ra nhận định về chất lượng của quy trình hàn.
• Nguyên lý thực hiện: Mẫu thử được tác dụng một lực kéo tăng dần liên tục dọc theo trục của mẫu cho đến khi đứt gãy, lực kéo lớn nhất trong quá trình thử sẽ được ghi lại để tính toán các chỉ số độ bền.

• Mẫu thử phải được cắt từ các tấm mẫu hàn thử nghiệm được chế tạo theo đúng quy trình hàn thực tế hoặc quy trình hàn cần đánh giá chất lượng.
• Kích thước chi tiết của mẫu thử kéo (bao gồm chiều rộng, chiều dày tấm, chiều dài phần song song và bán kính lượn góc chuyển tiếp) phải tuân thủ nghiêm ngặt các thông số kỹ thuật định hình trong tiêu chuẩn để đảm bảo tính đồng nhất và chính xác của phép thử.
• Quá trình gia công cắt và tạo hình mẫu thử phải được thực hiện bằng các phương pháp cơ học (như phay, bào, cắt dây) nhằm tránh các tác động nhiệt hoặc biến cứng bề mặt làm thay đổi cơ tính của mối hàn.

• Chuẩn bị thiết bị: Máy thử kéo phải được hiệu chuẩn định kỳ, đảm bảo độ chính xác của lực tác dụng và tốc độ kéo theo quy định của tiêu chuẩn thử kéo kim loại chung.
• Gá đặt mẫu: Mẫu thử phải được kẹp chặt vào má kẹp của máy thử kéo, đảm bảo trục của mẫu trùng với trục lực của máy để tránh phát sinh ứng suất uốn phụ không mong muốn.
• Tốc độ thử: Tốc độ tăng tải trọng hoặc tốc độ dịch chuyển đầu kẹp phải được duy trì ổn định và nằm trong giới hạn cho phép của tiêu chuẩn trong suốt quá trình thử nghiệm.
• Nhiệt độ thử nghiệm: Phép thử thông thường được tiến hành ở nhiệt độ phòng (từ 10 độ C đến 35 độ C) trừ khi có các yêu cầu thử nghiệm đặc biệt ở nhiệt độ cao hoặc nhiệt độ âm.

• Ghi nhận giá trị lực kéo cực đại (Fmax) đạt được trong quá trình thử nghiệm.
• Tính toán giới hạn bền kéo của liên kết dựa trên diện tích mặt cắt ngang ban đầu của mẫu thử hoặc kích thước danh nghĩa của mối hàn.
• Quan sát và ghi nhận đặc điểm bề mặt phá hủy (phá hủy dẻo, phá hủy giòn) và các khuyết tật hàn lộ ra trên bề mặt đứt gãy (nếu có) như rỗ khí, lẫn xỉ, hoặc không thấu.

• Báo cáo thử nghiệm phải được lập một cách chi tiết và khách quan, bao gồm các thông tin bắt buộc: Viện dẫn tiêu chuẩn áp dụng; Ký hiệu và đặc điểm của mẫu thử; Vật liệu cơ bản và vật liệu hàn sử dụng; Kích thước thực tế của mẫu thử trước khi kéo.
• Kết quả thử nghiệm chi tiết bao gồm lực kéo cực đại, vị trí xảy ra phá hủy, các thông số tính toán và các nhận xét đặc biệt về tình trạng mối hàn sau khi phá hủy.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11752:2016 có hiệu lực kể từ ngày ban hành và được áp dụng rộng rãi trong hoạt động kiểm định chất lượng công trình, chế tạo thiết bị áp lực, kết cấu thép và các ngành công nghiệp đóng tàu, đường ống dẫn tại Việt Nam.