Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11064:2016 về Thực phẩm chức năng - Xác định hàm lượng Ephedrine Aglycol - Phương pháp bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao được ban hành nhằm thiết lập một quy trình kỹ thuật chuẩn hóa, chính xác để kiểm tra và giám sát hàm lượng hoạt chất nhóm ephedrin trong các sản phẩm thực phẩm chức năng lưu hành trên thị trường.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

• Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định hàm lượng ephedrin và các alkaloid liên quan (thường được gọi chung là nhóm Ephedrine Aglycol) trong các loại thực phẩm chức năng, đặc biệt là các sản phẩm có nguồn gốc từ thảo dược hoặc có bổ sung chiết xuất ma hoàng (Ephedra).
• Đối tượng áp dụng bao gồm các phòng thử nghiệm độc lập, cơ quan kiểm nghiệm nhà nước về an toàn thực phẩm, cùng các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng nhằm mục đích tự công bố và kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Nguyên tắc của phương pháp phân tích

• Phương pháp dựa trên nguyên lý sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) kết hợp với hệ thống đầu dò tử ngoại (UV) hoặc đầu dò mảng diod (DAD).
• Các hoạt chất ephedrin alkaloid trong mẫu thực phẩm chức năng được giải phóng và chiết xuất bằng dung môi thích hợp dưới sự hỗ trợ của sóng siêu âm hoặc lắc cơ học.
• Dịch chiết sau khi được làm sạch và lọc bỏ tạp chất sẽ được bơm vào hệ thống HPLC. Quá trình phân tách các chất được thực hiện trên cột sắc ký pha đảo dựa trên sự khác biệt về ái lực của các chất với pha tĩnh và pha động. Định lượng hoạt chất được thực hiện bằng phương pháp chuẩn ngoại thông qua việc so sánh diện tích pic của mẫu thử với diện tích pic của mẫu chuẩn.

Yêu cầu về thiết bị, dụng cụ và hóa chất

• Thiết bị phân tích: Hệ thống HPLC đồng bộ bao gồm bơm cao áp, bộ tiêm mẫu (tự động hoặc bằng tay), buồng nhiệt độ cột, đầu dò UV/DAD có khả năng đo ở bước sóng hấp thụ cực đại của ephedrin (khoảng 210 nm đến 255 nm) và phần mềm tích hợp dữ liệu.
• Cột sắc ký: Sử dụng cột pha đảo (thông dụng là cột C18 hoặc C8) có kích thước hạt và hiệu năng tách tối ưu cho các hợp chất phân cực trung bình.
• Hóa chất và dung môi: Tất cả hóa chất sử dụng phải đạt tiêu chuẩn tinh khiết phân tích hoặc tiêu chuẩn dùng cho HPLC, bao gồm methanol, acetonitrile, nước cất siêu sạch, acid phosphoric hoặc các muối đệm phosphat để điều chỉnh pH của pha động.
• Chất chuẩn đối chiếu: Chất chuẩn ephedrin và các đồng phân liên quan (như pseudoephedrin) có độ tinh khiết được chứng nhận rõ ràng để thiết lập đường chuẩn.

Quy trình thực hiện thử nghiệm

• Chuẩn bị mẫu thử: Tiến hành đồng nhất mẫu bằng cách nghiền nhỏ đối với dạng rắn (viên nén, viên nang) hoặc lắc đều đối với dạng lỏng. Cân một lượng mẫu chính xác theo yêu cầu kỹ thuật vào bình định mức.
• Chiết xuất hoạt chất: Thêm dung môi chiết vào mẫu, tiến hành quá trình chiết siêu âm trong khoảng thời gian quy định để đảm bảo hoạt chất được hòa tan hoàn toàn. Sau đó, để nguội về nhiệt độ phòng và định mức đến vạch bằng dung môi.
• Lọc và làm sạch dịch chiết: Lọc dịch chiết qua màng lọc membrane có kích thước lỗ lọc không quá 0,45 micromet để loại bỏ hoàn toàn các hạt lơ lửng trước khi bơm vào hệ thống HPLC. Đối với các nền mẫu phức tạp, có thể sử dụng thêm cột chiết pha rắn (SPE) để loại bỏ tạp chất nền.
• Tiến hành đo sắc ký: Thiết lập các thông số vận hành cho hệ thống HPLC (tốc độ dòng, nhiệt độ cột, bước sóng phát hiện). Tiêm dung dịch chuẩn để kiểm tra độ ổn định của hệ thống, sau đó tiêm song song dung dịch chuẩn và dung dịch mẫu thử để tiến hành phân tích.

Tính toán và biểu thị kết quả

• Hàm lượng Ephedrine Aglycol trong mẫu được tính toán tự động hoặc thủ công dựa trên phương trình đường chuẩn biểu diễn mối quan hệ giữa nồng độ chất chuẩn và diện tích pic tương ứng.
• Công thức tính toán cuối cùng phải quy đổi về hàm lượng hoạt chất có trong một đơn vị khối lượng hoặc thể tích mẫu ban đầu (ví dụ: mg/kg hoặc mg/lít), có tính đến các hệ số pha loãng và khối lượng mẫu cân thực tế.
• Kết quả thử nghiệm phải được biểu thị rõ ràng, kèm theo độ lệch chuẩn hoặc độ không đảm bảo đo theo quy định hiện hành về kiểm nghiệm hóa lý.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11064:2016 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành. Việc áp dụng thống nhất tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực kiểm nghiệm, hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước kiểm soát chặt chẽ hàm lượng các chất kích thích tự nhiên nhóm ephedrin trong thực phẩm chức năng, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng trước các sản phẩm kém chất lượng hoặc chứa thành phần vượt ngưỡng cho phép.