Thông tư 09/2009/TT-BXD do Bộ Xây dựng ban hành hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Nghị định số 88/2007/NĐ-CP ngày 28/5/2007 của Chính phủ về thoát nước đô thị và khu công nghiệp. Văn bản này tập trung hướng dẫn chi tiết các quy định về áp dụng quy chuẩn nước thải, xác định chủ đầu tư công trình thoát nước, hợp đồng quản lý vận hành, đấu nối và miễn trừ đấu nối, hợp đồng dịch vụ thoát nước, cũng như phương án lập và trình phí thoát nước tại các địa phương.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Thông tư này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân và hộ gia đình có hoạt động liên quan đến thoát nước đô thị và khu công nghiệp trên lãnh thổ Việt Nam, bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, chủ sở hữu hệ thống thoát nước, đơn vị thoát nước và các hộ thoát nước.

Các nội dung chính sách cốt lõi của Thông tư 09/2009/TT-BXD:

1. Áp dụng quy chuẩn nước thải xả vào hệ thống thoát nước

• Nước thải khác (không phải nước thải sinh hoạt) khi xả vào hệ thống thoát nước phải bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật quy định. Trường hợp không bảo đảm quy chuẩn thì bắt buộc phải được xử lý sơ bộ đạt quy chuẩn trước khi xả vào hệ thống thoát nước.
• Trong thời gian Bộ Xây dựng chưa ban hành quy chuẩn nước thải xả vào hệ thống thoát nước, các đơn vị tạm thời áp dụng cột C tiêu chuẩn môi trường TCVN 5945:2005 về nước thải công nghiệp do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành.

2. Xác định và giao chủ đầu tư công trình thoát nước

• Đối với các dự án đang triển khai xây dựng mà việc giao chủ đầu tư chưa phù hợp với Nghị định 88/2007/NĐ-CP thì tiếp tục thực hiện đến khi hoàn thành bàn giao cho Ủy ban nhân dân (UBND) các đô thị, hoặc thực hiện chuyển đổi chủ đầu tư ngay do UBND tỉnh quyết định dựa trên tình hình thực tế nhằm bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình.
• Đối với các dự án đang hoặc đã chuẩn bị đầu tư nhưng chưa tổ chức chọn thầu xây dựng thì bắt buộc phải xác định lại chủ đầu tư theo đúng quy định tại Điều 22 Nghị định 88/2007/NĐ-CP.
• Trường hợp có cam kết quốc tế khác với quy định của Nghị định 88/2007/NĐ-CP, UBND tỉnh phải trao đổi, thống nhất với nhà tài trợ quốc tế trước khi quyết định chuyển đổi chủ đầu tư. Nếu nhà tài trợ không đồng ý thì tiếp tục thực hiện theo cam kết quốc tế đã ký kết.
• Đối với các thành phố trực thuộc Trung ương, UBND thành phố được phép ủy quyền cho cơ quan chuyên môn trực thuộc làm chủ đầu tư.
• Các tổ chức làm chủ đầu tư kinh doanh phát triển hạ tầng khu đô thị mới là chủ đầu tư công trình thoát nước trên địa bàn được giao quản lý và phải chuyển giao quyền sở hữu cho UBND các đô thị sau khi hoàn thành dự án.

3. Lấy ý kiến thỏa thuận của Bộ Xây dựng đối với các dự án thoát nước lớn

• Đối với các dự án đầu tư xây dựng công trình thoát nước tập trung, giải quyết cơ bản vấn đề thoát nước mưa, thu gom và xử lý nước thải của các đô thị từ loại 4 trở lên, cơ quan đầu mối thẩm định dự án phải gửi văn bản và hồ sơ dự án để lấy ý kiến thỏa thuận bằng văn bản của Bộ Xây dựng trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

4. Quy định về hợp đồng quản lý, vận hành hệ thống thoát nước

• UBND các đô thị là chủ sở hữu hệ thống thoát nước nhưng không trực tiếp thực hiện quản lý, vận hành mà phải giao cho đơn vị chuyên môn có đủ năng lực thực hiện thông qua hợp đồng quản lý, vận hành. UBND đô thị thực hiện vai trò quản lý theo mục tiêu, giám sát, hỗ trợ và bảo đảm thanh toán cho nhà thầu.
• Chủ sở hữu hệ thống thoát nước có thể thuê tổ chức tư vấn hoặc sử dụng cơ quan chuyên môn trực thuộc phối hợp với đơn vị thoát nước để lập dự thảo hợp đồng quản lý, vận hành làm cơ sở thương thảo.
• Nội dung hợp đồng được xây dựng dựa trên hướng dẫn tại Phụ lục 1 của Thông tư này, có điều chỉnh linh hoạt phù hợp với tính chất, quy mô đô thị và cấu trúc mạng lưới thoát nước của từng địa phương.

5. Quy định về đấu nối hộ thoát nước vào hệ thống thoát nước tập trung

• Khi triển khai xây dựng mới hoặc mở rộng hệ thống thoát nước, UBND các đô thị ban hành quyết định về việc đấu nối các hộ thoát nước thuộc phạm vi dự án. Quyết định phải nêu rõ quyền, nghĩa vụ các bên, vùng dịch vụ đấu nối, thời gian đấu nối và phải thông báo công khai cho cộng đồng dân cư.
• Đơn vị thoát nước có trách nhiệm cung cấp số liệu bằng văn bản về vị trí, cao độ và yêu cầu kỹ thuật của điểm đấu nối.
• Việc thi công điểm đấu nối phải do đơn vị thoát nước thực hiện hoặc do nhà thầu thực hiện dưới sự giám sát của đơn vị thoát nước, bảo đảm đúng thiết kế và phải lập biên bản nghiệm thu sau khi hoàn thành.

6. Thủ tục miễn trừ đấu nối hộ thoát nước

• Hộ thoát nước trong phạm vi phục vụ của hệ thống thoát nước tập trung muốn được miễn trừ đấu nối để xả trực tiếp ra môi trường phải làm đơn gửi cơ quan quản lý nhà nước về môi trường tại địa phương.
• Cơ quan quản lý môi trường địa phương tiến hành kiểm tra chất lượng nước thải và cách thức xả thải. Nếu bảo đảm các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường thì ban hành văn bản chấp thuận gửi cho hộ thoát nước và đơn vị thoát nước trên địa bàn.
• Toàn bộ chi phí kiểm tra chất lượng nước thải do hộ thoát nước có yêu cầu tự chi trả.

7. Hợp đồng dịch vụ thoát nước

• Hợp đồng dịch vụ thoát nước được ký kết giữa đơn vị thoát nước và hộ thoát nước, ngoại trừ các hộ gia đình sử dụng nước sạch tập trung chỉ xả nước thải sinh hoạt và các hộ thoát nước khác có quy mô, chất lượng nước thải tương tự hộ gia đình.
• Nội dung hợp đồng phải thể hiện đầy đủ thông tin hộ thoát nước, điểm đấu nối, quyền và nghĩa vụ các bên, chất lượng dịch vụ, phí thoát nước, phương thức thanh toán, chất lượng và khối lượng nước thải xả vào hệ thống. Mẫu hợp đồng được xây dựng dựa trên Phụ lục 2 của Thông tư này.
• Khuyến khích các tổ chức, cá nhân sở hữu hoặc quản lý công trình quy mô lớn, phức tạp thuê đơn vị thoát nước quản lý, vận hành hệ thống thoát nước mưa và xử lý nước thải cục bộ trong ranh giới quản lý của mình.

8. Phân biệt phí thoát nước và phí bảo vệ môi trường đối với nước thải

• Phí thoát nước (theo Nghị định 88/2007/NĐ-CP) thực chất là phí bảo vệ môi trường đối với nước thải áp dụng cho các hộ thoát nước xả nước thải vào hệ thống thoát nước tập trung của đô thị và khu công nghiệp.
• Các hộ thoát nước không xả nước thải vào hệ thống thoát nước tập trung mà xả trực tiếp ra môi trường thì phải nộp phí bảo vệ môi trường đối với nước thải theo quy định tại Nghị định 67/2003/NĐ-CP và Nghị định 04/2007/NĐ-CP.
• Hộ thoát nước đã nộp phí thoát nước theo Nghị định 88/2007/NĐ-CP thì không phải nộp phí bảo vệ môi trường đối với nước thải theo Nghị định 67/2003/NĐ-CP và Nghị định 04/2007/NĐ-CP nữa.

9. Lập và trình phương án phí thoát nước

• Đơn vị thoát nước có trách nhiệm lập và trình phương án phí thoát nước. Thuyết minh phương án phải đánh giá chi tiết tình hình sử dụng nước sạch, giá nước sạch, lộ trình tăng giá nước, lưu lượng nước thải, nhu cầu đầu tư phát triển hệ thống thoát nước và chi phí quản lý vận hành qua từng giai đoạn.
• Dự kiến nguồn thu từ phí thoát nước được tính toán theo 3 mức độ thu hồi chi phí: thu hồi đủ chi phí quản lý vận hành; thu hồi đủ chi phí vận hành và chi phí đầu tư thiết bị của chủ sở hữu; bù đắp toàn bộ chi phí vận hành, đầu tư thiết bị và chi phí xây dựng công trình của chủ sở hữu.
• Đánh giá khả năng chi trả của người dân dựa trên mức sống, thu nhập và dự báo biến động kinh tế trong 5 năm tới. Mức chi trả phù hợp được xác định từ 2% đến 3% thu nhập bình quân hàng tháng của hộ gia đình (hoặc cao hơn 3% nếu được trên 70% cộng đồng chấp thuận).
• Đề xuất mức phí cụ thể, lộ trình tăng phí và mức cấp bù từ ngân sách nhà nước. Phí thoát nước phải được soát xét và điều chỉnh ít nhất 2 năm một lần dựa trên điều kiện thực tế và mức độ nâng cao chất lượng dịch vụ.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 09/2009/TT-BXD áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước và chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 14/7/2009. Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc, các cơ quan, tổ chức và cá nhân cần kịp thời phản ánh về Bộ Xây dựng để nghiên cứu, xem xét giải quyết.