Giới thiệu chung về Thông báo 30/2022/TB-LPQT

Thông báo số 30/2022/TB-LPQT do Bộ Ngoại giao ban hành nhằm công bố hiệu lực của Hiệp ước về tạo điều kiện cho người khuyết tật nhìn, người khuyết tật không có khả năng đọc chữ in và người khuyết tật khác không có khả năng tiếp cận tác phẩm để đọc theo cách thông thường (thường gọi là Hiệp ước Marrakesh). Đây là văn bản pháp lý quan trọng đánh dấu việc Việt Nam chính thức trở thành thành viên và thực thi các cam kết quốc tế nhằm hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận tri thức.

Thông tin hiệu lực của Hiệp ước tại Việt Nam

• Cơ quan ban hành thông báo: Bộ Ngoại giao nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
• Tên điều ước quốc tế: Hiệp ước về tạo điều kiện cho người khuyết tật nhìn, người khuyết tật không có khả năng đọc chữ in và người khuyết tật khác không có khả năng tiếp cận tác phẩm để đọc theo cách thông thường (Marrakesh Treaty), thông qua tại Marrakesh ngày 27 tháng 6 năm 2013.
• Ngày có hiệu lực đối với Việt Nam: Hiệp ước chính thức phát sinh hiệu lực đối với nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam kể từ ngày 28 tháng 12 năm 2022.

Nội dung cốt lõi của Hiệp ước Marrakesh

Hiệp ước Marrakesh do Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO) quản lý, hướng tới mục tiêu chấm dứt tình trạng khan hiếm sách và tài liệu dành cho người khuyết tật chữ in. Các quy định cốt lõi bao gồm:

• Giới hạn và ngoại lệ quyền tác giả: Các quốc gia thành viên có nghĩa vụ ban hành các quy định trong luật quốc gia cho phép thực hiện các hành vi sao chép, phân phối và truyền đạt các tác phẩm đã công bố dưới định dạng dễ tiếp cận (như chữ nổi Braille, sách nói, chữ in lớn) dành riêng cho người khuyết tật mà không cần sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả và không phải trả tiền bản quyền.
• Trao đổi xuyên biên giới các bản sao định dạng dễ tiếp cận: Cho phép việc xuất khẩu và nhập khẩu các bản sao định dạng dễ tiếp cận giữa các quốc gia thành viên. Quy định này giúp các nước nghèo hoặc các nước có cùng ngôn ngữ có thể chia sẻ tài nguyên, tránh lãng phí chi phí dịch thuật và chuyển đổi định dạng.
• Xác định đối tượng thụ hưởng: Hiệp ước bảo vệ quyền lợi của người mù; người suy giảm thị lực hoặc khuyết tật về khả năng đọc không thể cải thiện để có chức năng thị giác tương đương người bình thường; người có khuyết tật về thể chất không thể cầm, nắm hoặc di chuyển sách, hoặc không thể tập trung mắt để đọc một cách thông thường.
• Vai trò của tổ chức được ủy quyền: Các tổ chức được ủy quyền (như thư viện, trường học, tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ người khuyết tật) được phép thực hiện việc tạo ra và phân phối các bản sao định dạng dễ tiếp cận phi thương mại cho đối tượng thụ hưởng dưới các điều kiện kiểm soát chặt chẽ để tránh xâm phạm bản quyền thương mại.

Ý nghĩa và trách nhiệm thi hành của Việt Nam

Việc Hiệp ước Marrakesh chính thức có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 28 tháng 12 năm 2022 đòi hỏi các cơ quan chức năng phải thực hiện đồng bộ các biện pháp sau:

• Nội luật hóa quy định: Hoàn thiện hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam, cụ thể là các quy định về giới hạn và ngoại lệ quyền tác giả đối với người khuyết tật trong Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Hỗ trợ cộng đồng: Tạo điều kiện thuận lợi cho các thư viện, trường học và tổ chức xã hội của người khuyết tật tiếp cận nguồn tài liệu học tập, nghiên cứu phong phú từ quốc tế, góp phần bảo đảm quyền học tập và hòa nhập xã hội của người khuyết tật tại Việt Nam.