Quyết định 779/QĐ-TTg năm 2021 do Phó Thủ tướng Lê Minh Khái ký ban hành thay mặt Thủ tướng Chính phủ, quyết định việc thành lập Quỹ vắc-xin phòng Covid-19 Việt Nam. Đây là một quyết sách quan trọng nhằm huy động và quản lý hiệu quả các nguồn lực xã hội hóa phục vụ cho chiến dịch tiêm chủng vắc-xin phòng Covid-19 quy mô toàn quốc.

1. Mục đích thành lập và địa vị pháp lý của Quỹ vắc-xin phòng Covid-19

Quỹ vắc-xin phòng Covid-19 Việt Nam (tên giao dịch tiếng Anh: Vietnam Fund for Vaccination Prevention of Coronavirus Disease 2019 - viết tắt là VFVC) được thành lập với các quy định cụ thể về địa vị pháp lý và chức năng hoạt động như sau:

• Mục đích thành lập: Tiếp nhận, quản lý, sử dụng các nguồn tài trợ, hỗ trợ, đóng góp tự nguyện bằng tiền, vắc-xin của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, cùng các nguồn vốn hợp pháp khác. Nguồn lực này được dùng cho hoạt động mua, nhập khẩu vắc-xin, nghiên cứu, sản xuất vắc-xin trong nước và sử dụng vắc-xin phòng Covid-19 cho người dân.
• Cơ quan quản lý trực tiếp: Bộ Tài chính chịu trách nhiệm quản lý Quỹ và ban hành Quy chế tổ chức, hoạt động, quản lý, sử dụng Quỹ đảm bảo tính công khai, minh bạch.
• Địa vị pháp lý: Quỹ là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách nhà nước, hoạt động theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Quỹ có tư cách pháp nhân độc lập, được phép mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và các ngân hàng thương mại theo quy định của pháp luật.
• Chức năng chính: Quản lý và điều phối các nguồn lực tài chính, hiện vật của Quỹ để tài trợ, hỗ trợ cho các hoạt động liên quan đến vắc-xin phòng Covid-19 (bao gồm mua, nhập khẩu, nghiên cứu, sản xuất trong nước và tổ chức tiêm chủng).

2. Tổ chức bộ máy và nguyên tắc hoạt động của Quỹ

Để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả, tổ chức bộ máy và nguyên tắc vận hành của Quỹ được quy định chặt chẽ:

• Bộ máy quản lý: Sử dụng cán bộ, công chức của Bộ Tài chính hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm do Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định. Đặc biệt, kinh phí hoạt động của bộ máy quản lý Quỹ do ngân sách nhà nước chi trả, tuyệt đối không sử dụng từ nguồn thu của Quỹ.
• Nguyên tắc hoạt động: Quỹ hoạt động phi lợi nhuận, sử dụng vốn đúng mục đích, phù hợp với quy định pháp luật, bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả, công khai và minh bạch.
• Cơ chế giám sát và kiểm tra: Quỹ chịu sự kiểm tra, thanh tra, kiểm toán về các hoạt động tài chính từ các cơ quan quản lý nhà nước về tài chính và Kiểm toán nhà nước. Đồng thời, Quỹ chịu sự giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cộng đồng.
• Bảo toàn và phát triển vốn: Quỹ được phép sử dụng nguồn vốn nhàn rỗi để gửi tại các ngân hàng thương mại nhằm mục đích bảo toàn và phát triển vốn, nhưng phải đảm bảo an toàn tuyệt đối.

3. Nhiệm vụ, nguồn thu và nhiệm vụ chi của Quỹ

Quyết định quy định rõ ràng về cơ chế thu - chi và thẩm quyền quyết định tài chính của Quỹ:

• Nhiệm vụ của Quỹ: Thực hiện tiếp nhận, quản lý, sử dụng các nguồn đóng góp hợp pháp; phối hợp chặt chẽ với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan liên quan để vận động quyên góp, tài trợ cho Quỹ.
• Nguồn thu của Quỹ: Bao gồm các khoản tài trợ, hỗ trợ, đóng góp tự nguyện bằng tiền, vắc-xin, các loại hình vật chất khác của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, cùng các nguồn vốn hợp pháp khác.
• Nhiệm vụ chi của Quỹ: Chỉ sử dụng để hỗ trợ, tài trợ cho hoạt động mua, nhập khẩu vắc-xin, nghiên cứu, sản xuất vắc-xin trong nước và sử dụng vắc-xin phòng Covid-19.
• Thẩm quyền quyết định chi: Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính tổng hợp nhu cầu thực tế để trình Thủ tướng Chính phủ quyết định chi từ Quỹ. Bộ Tài chính thực hiện xuất Quỹ để chi theo đúng nội dung đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và căn cứ trên hồ sơ đề nghị của Bộ Y tế.

4. Chế độ kế toán, báo cáo và công khai tài chính

Công tác tài chính của Quỹ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về kế toán:

• Chế độ kế toán: Quỹ thực hiện chế độ báo cáo kế toán, quyết toán và công khai tài chính theo quy định của Luật Kế toán và hướng dẫn cụ thể của Bộ Tài chính.
• Trách nhiệm báo cáo: Quỹ có trách nhiệm báo cáo tình hình thực hiện thu, chi, quyết toán tài chính để tổng hợp chung vào nguồn lực báo cáo Chính phủ, Quốc hội trong các kỳ báo cáo về kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước.
• Yêu cầu công khai: Quỹ phải thực hiện công khai minh bạch số tiền huy động, danh sách chi tiết các tổ chức, cá nhân tài trợ, đóng góp, nội dung và số tiền đã chi, cũng như số dư quỹ còn lại (nếu có).

5. Điều khoản thi hành và phương án giải thể Quỹ

Quyết định cũng xác định rõ thời hạn hoạt động và phương án xử lý tài sản sau khi hoàn thành nhiệm vụ:

• Hiệu lực thi hành: Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký.
• Giải thể Quỹ: Quỹ sẽ tự chấm dứt hoạt động và giải thể sau khi cơ quan có thẩm quyền công bố hoàn thành việc tiêm vắc-xin phòng dịch Covid-19 cho người dân.
• Xử lý số dư Quỹ: Toàn bộ số dư của Quỹ (nếu có) tại thời điểm giải thể sẽ được nộp vào ngân sách trung ương để bổ sung nguồn lực mua vắc-xin cho Chương trình tiêm chủng mở rộng của Nhà nước.
• Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Ban thường trực Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được đề nghị phát huy vai trò vận động nguồn lực đóng góp và thực hiện giám sát việc quản lý, sử dụng Quỹ đúng mục đích, công khai, minh bạch.
• Trách nhiệm thi hành: Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các tổ chức, cá nhân liên quan chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.