Quyết định số 493-BYT/QĐ được ban hành ngày 10 tháng 6 năm 1994 bởi Bộ Y tế, do Thứ trưởng Lê Văn Truyền ký ban hành, quy định về việc áp dụng tiêu chuẩn ngành y tế đối với nguyên liệu Artemisinin (mã số tiêu chuẩn: 52 TCN 364-94).

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Văn bản này áp dụng đối với các cơ quan quản lý, đơn vị trực thuộc Bộ Y tế, Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cùng các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động sản xuất, chế biến, kiểm nghiệm, xuất nhập khẩu và lưu thông nguyên liệu Artemisinin trên phạm vi toàn quốc.

1. Điều khoản thi hành và hiệu lực pháp lý

• Chính thức ban hành tiêu chuẩn ngành y tế đối với nguyên liệu Artemisinin với mã ký hiệu 52/TCN 364-94.
• Tiêu chuẩn này có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ký ban hành (ngày 10 tháng 6 năm 1994) và thay thế hoàn toàn cho tiêu chuẩn ngành cũ là Artemisinin - 52-TCN 364-91.
• Chánh Văn phòng Bộ, Vụ trưởng các Vụ chức năng thuộc Bộ Y tế, Thủ trưởng các đơn vị trực thuộc Bộ và Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức, đôn đốc và thi hành quyết định này.

2. Yêu cầu kỹ thuật đối với nguyên liệu Artemisinin (52 TCN 364 - 94)

• Tính chất vật lý: Nguyên liệu phải có dạng bột hoặc tinh thể hình kim màu trắng, thể chất đồng đều, không có mùi và có vị hơi đắng. Về độ tan, hoạt chất ít tan trong nước, nhưng tan tốt trong các dung môi hữu cơ bao gồm Cloroform, ether dầu hỏa và Aceton.
• Định tính:
  • Phổ hấp thụ hồng ngoại của chế phẩm kiểm nghiệm phải hoàn toàn phù hợp và trùng khớp với phổ hấp thụ hồng ngoại của mẫu đối chiếu Artemisinin chuẩn.
  • Khi tiến hành sắc ký lớp mỏng, vết sắc ký thu được từ dung dịch chế phẩm phải có cùng màu sắc và trị số Rf tương ứng với vết của mẫu đối chiếu Artemisinin chuẩn.
• Điểm chảy: Nhiệt độ nóng chảy của nguyên liệu không được dưới 152 độ C.
• Năng suất quay cực: Trị số quay cực riêng [α] ở 25 độ C (với vạch D của ánh sáng Natri) phải đạt từ +64 độ đến +66 độ (đo trong dung dịch chế phẩm nồng độ 2% pha trong dung môi Cloroform).
• Độ tinh khiết và giới hạn tạp chất:
  • Mất khối lượng do làm khô: Không được vượt quá 0,5% khi sấy 1g mẫu ở nhiệt độ 105 độ C.
  • Tro sulfat: Không được vượt quá 0,1% (tiến hành thử với 1g mẫu).
  • Giới hạn Arsenic: Không được vượt quá 0,0002%.
  • Giới hạn kim loại nặng: Không được vượt quá 0,001%.
  • Độ trong và màu sắc của dung dịch: Dung dịch chế phẩm nồng độ 10% pha trong dung môi aceton phải đảm bảo độ trong suốt hoàn toàn và không được có màu.
• Hàm lượng hoạt chất (Định lượng): Chế phẩm nguyên liệu phải chứa hàm lượng Artemisinin tối thiểu là 98,5%, tính toán dựa trên khối lượng chế phẩm đã được sấy khô hoàn toàn.

3. Phương pháp thử nghiệm và kiểm nghiệm hóa lý

• Kiểm tra tính chất và độ tan: Thực hiện đánh giá cảm quan trực tiếp đối với các chỉ tiêu màu sắc, trạng thái vật lý, mùi vị. Phép thử độ tan được tiến hành nghiêm ngặt theo các chỉ dẫn kỹ thuật quy định tại Dược điển Việt Nam II, tập 3.
• Phương pháp định tính bằng sắc ký lớp mỏng (TLC):
  • Chuẩn bị bản mỏng Silicagen G đã được hoạt hóa ở nhiệt độ 120 độ C trong thời gian 30 phút.
  • Dung môi khai triển sử dụng hỗn hợp Toluen : Ethylacetat với tỷ lệ thể tích tương ứng là 95 : 5, triển khai theo phương pháp dung môi đi từ dưới lên.
  • Lượng mẫu chấm lên bản mỏng là 10 microlit dung dịch thử và 10 microlit dung dịch đối chiếu Artemisinin nồng độ 1% trong Cloroform.
  • Sau khi dung môi đi được quãng đường 15 cm, lấy bản mỏng ra để khô tự nhiên ngoài không khí. Tiến hành phun thuốc hiện màu bằng dung dịch Ceric sulfat 1% trong acid sulfuric 10% hoặc dung dịch Para-dimethylamino-benzaldehyd.
  • Sấy bản mỏng ở nhiệt độ 110 độ C trong thời gian 10 phút, sau đó quan sát dưới ánh sáng thường và ánh sáng tử ngoại ở bước sóng 366 nm để so sánh sự đồng nhất về màu sắc và hệ số Rf giữa vết thử và vết chuẩn.
• Xác định điểm chảy và năng suất quay cực: Áp dụng phương pháp đo điểm chảy trên mẫu bột mịn đã sấy khô ở 105 độ C trong 1 giờ và đo năng suất quay cực bằng ống đo dài 2 dm với dung dịch chế phẩm 2% trong Cloroform theo quy định của Dược điển Việt Nam II, tập 3.
• Kiểm tra giới hạn tạp chất tinh khiết: Các phép thử mất khối lượng do làm khô, tro sulfat, kim loại nặng và Arsenic (sử dụng 0,50g chế phẩm thử so sánh với 1ml dung dịch Artemisinin mẫu B) đều được thực hiện theo tiêu chuẩn kỹ thuật của Dược điển Việt Nam II, tập 3. Đối với phép thử độ trong và màu sắc, hòa tan chính xác 1g chế phẩm trong Aceton vừa đủ 10ml ở nhiệt độ ổn định 25 độ C (sai số cho phép 2 độ C), sau đó so sánh độ trong và màu sắc với dung môi Aceton đối chiếu hoặc mẫu chuẩn độ đục trong ống so màu chuyên dụng.
• Phương pháp định lượng hoạt chất:
  • Sử dụng phương pháp đo mật độ quang phổ hấp thụ tử ngoại (UV-Vis) ở bước sóng cực đại 292 nm, dùng cốc đo dày 1 cm và mẫu trắng đối chứng là dung dịch Natri hydroxyd (NaOH) 0,05N.
  • Quy trình chuẩn bị mẫu: Cân chính xác khoảng 0,1000g chế phẩm, hòa tan bằng Ethanol 95 độ trong bình định mức 50ml. Hút chính xác 5ml dung dịch này chuyển sang bình định mức 50ml khác, thêm dung dịch NaOH 0,05N đến vạch, lắc đều và tiến hành thủy phân trong nồi cách thủy ở nhiệt độ ổn định 50 độ C trong vòng 30 phút. Sau đó, lấy mẫu ra để nguội tự nhiên về nhiệt độ phòng trong 60 phút. Tiếp tục hút chính xác 2ml dung dịch đã nguội vào bình định mức 50ml, định mức bằng dung dịch NaOH 0,05N đến vạch và lắc đều.
  • Tiến hành quy trình xử lý mẫu song song và tương tự đối với mẫu chuẩn Artemisinin để làm căn cứ so sánh mật độ quang.
  • Hàm lượng phần trăm (%) Artemisinin trong chế phẩm được tính toán theo công thức toán học dựa trên tỷ lệ mật độ quang của dung dịch thử (Dt) so với dung dịch chuẩn (Dc), kết hợp với khối lượng cân của mẫu chuẩn (Mc) và mẫu thử (mt).

4. Quy định về đóng gói, ghi nhãn và bảo quản nguyên liệu

• Đóng gói: Nguyên liệu Artemisinin thành phẩm phải được đóng gói kỹ lưỡng trong chai, lọ nút kín hoặc bảo quản trong túi nhựa Polyetylen (PE) chuyên dụng để ngăn ngừa sự xâm nhập của hơi ẩm và các tác nhân gây ô nhiễm từ môi trường bên ngoài.
• Ghi nhãn: Nhãn sản phẩm phải được thiết kế, in ấn và thể hiện đầy đủ các thông tin bắt buộc theo đúng các quy định tại Quy chế ghi nhãn thuốc hiện hành của Bộ Y tế.
• Bảo quản: Sản phẩm phải được lưu kho và bảo quản tại những nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh sáng trực tiếp và nguồn nhiệt cao nhằm đảm bảo tính ổn định của hoạt chất.