Quyết định 44/2016/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 11 tháng 10 năm 2016 (có hiệu lực thi hành từ ngày 05 tháng 12 năm 2016) quy định chi tiết về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn, đào tạo nghiệp vụ và các chế độ, chính sách đối với lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách của chủ rừng. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm chuẩn hóa và nâng cao năng lực cho lực lượng trực tiếp bảo vệ tài nguyên rừng tại cơ sở.

Quyết định này quy định toàn diện về tổ chức lực lượng, nhiệm vụ, quyền hạn, công tác đào tạo, tập huấn chuyên môn nghiệp vụ và các chế độ chính sách đối với lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách của chủ rừng. Đối tượng áp dụng bao gồm:

• Ban quản lý rừng đặc dụng, Ban quản lý rừng phòng hộ không có tổ chức Kiểm lâm.
• Doanh nghiệp, tổ chức không thuộc lực lượng vũ trang được Nhà nước giao, cho thuê rừng và đất lâm nghiệp.
• Các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động của lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách.

Hoạt động của lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách phải tuân thủ các nguyên tắc tổ chức chặt chẽ:

• Lực lượng do chủ rừng thành lập và quản lý trực tiếp, đồng thời chịu sự hướng dẫn, kiểm tra về chuyên môn nghiệp vụ quản lý bảo vệ rừng của cơ quan Kiểm lâm sở tại.
• Mọi hoạt động của lực lượng phải thực hiện đúng quy định tại Quyết định này và các quy định pháp luật khác có liên quan.

Để được tuyển chọn vào lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách, cá nhân phải đáp ứng các tiêu chuẩn cơ bản sau:

• Có phẩm chất đạo đức tốt.
• Đủ từ 18 tuổi trở lên, có đủ sức khỏe đáp ứng yêu cầu thực địa của công tác bảo vệ rừng.
• Ưu tiên tuyển dụng người là đồng bào dân tộc thiểu số, người dân sinh sống tại địa bàn sở tại, và những người đã được đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ về quản lý bảo vệ rừng.

Lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách được giao phó những nhiệm vụ trọng yếu và quyền hạn cụ thể để thực thi công vụ hiệu quả:

• Nhiệm vụ chính: Tuần tra, kiểm tra, ngăn chặn kịp thời các hành vi phá rừng, khai thác lâm sản trái phép, săn bắt động vật rừng, lấn chiếm rừng và đất lâm nghiệp trái pháp luật trong phạm vi diện tích được giao. Thực hiện các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng và phòng trừ sinh vật hại rừng. Kịp thời báo cáo chủ rừng và cơ quan chức năng về tình hình bảo vệ rừng, chấp hành sự chỉ đạo trực tiếp của chủ rừng và hướng dẫn nghiệp vụ của Kiểm lâm.
• Quyền hạn thực thi: Khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật về quản lý bảo vệ rừng trong phạm vi được giao, lực lượng chuyên trách có trách nhiệm lập biên bản kiểm tra ban đầu, bảo vệ hiện trường, bảo quản tang vật vi phạm và báo cáo ngay cho cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo quy định. Trong trường hợp cần thiết, được phép sử dụng các công cụ hỗ trợ được trang bị.
• Yêu cầu tác phong: Trong khi làm nhiệm vụ tuần tra, kiểm tra, lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách bắt buộc phải mặc đồng phục theo đúng quy định.

Để đảm bảo lực lượng hoạt động chuyên nghiệp, chính quy và hiệu quả, Nhà nước quy định rõ ràng về công tác đào tạo, trang bị và nguồn tài chính:

• Đào tạo, tập huấn: Thành viên lực lượng được đào tạo, tập huấn chuyên sâu về nghiệp vụ tuần tra, kiểm tra, bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng, phòng trừ sinh vật hại rừng, ngăn chặn vi phạm pháp luật lâm nghiệp và kỹ năng quản lý, sử dụng công cụ hỗ trợ. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết nội dung này.
• Trang thiết bị và Công cụ hỗ trợ: Được trang bị các thiết bị thông tin liên lạc, phương tiện phòng cháy chữa cháy rừng, phòng trừ sinh vật hại rừng. Đặc biệt, được phép sử dụng các công cụ hỗ trợ bao gồm: súng bắn đạn cao su, súng bắn đạn hơi cay (và các loại đạn tương ứng), dùi cui điện, dùi cui cao su, phương tiện xịt hơi cay, áo giáp, găng tay bắt dao, và mũ chống đạn.
• Trang phục: Được chủ rừng cấp phát đồng phục và các phương tiện bảo hộ lao động phục vụ tuần tra bảo vệ rừng.
• Kinh phí bảo đảm: Đối với chủ rừng là đơn vị sự nghiệp công lập, kinh phí được xây dựng trong kế hoạch hàng năm theo cơ chế tự chủ (Nghị định 16/2015/NĐ-CP). Đối với chủ rừng là doanh nghiệp, kinh phí được hạch toán trực tiếp vào chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị. Các tổ chức khác thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan là yếu tố quyết định đến hiệu quả hoạt động của lực lượng:

• Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Hướng dẫn chi tiết về đào tạo, tập huấn nghiệp vụ, quy định trang phục; chỉ đạo lực lượng Kiểm lâm phối hợp chặt chẽ với chủ rừng trong tuần tra, kiểm tra, xử lý vi phạm; giám sát toàn diện việc thực hiện Quyết định.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Chỉ đạo các cơ quan chuyên môn và chủ rừng triển khai thành lập lực lượng; chỉ đạo UBND cấp huyện, xã, Kiểm lâm, Công an, Quân đội, dân quân tự vệ phối hợp chặt chẽ với lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách trên địa bàn.
• Trách nhiệm của chủ rừng: Trực tiếp quản lý, chỉ đạo toàn diện hoạt động của lực lượng; bảo đảm đầy đủ chế độ tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các chế độ phúc lợi khác; chủ động phối hợp với các lực lượng chức năng để bảo vệ rừng hiệu quả.

Quyết định 44/2016/QĐ-TTg chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 05 tháng 12 năm 2016. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các tổ chức, cá nhân liên quan chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.