Quyết định 1744/2008/QĐ-CTN do Chủ tịch nước ban hành là văn bản pháp lý quan trọng quy định về đợt đặc xá tha tù trước thời hạn nhân dịp Tết Nguyên đán Kỷ Sửu và kỷ niệm 79 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2009). Dưới đây là tóm tắt chi tiết và toàn diện các nội dung cốt lõi của Quyết định này.

- Mục đích, thời gian và đối tượng áp dụng đặc xá

Quyết định quy định việc thực hiện đặc xá tha tù trước thời hạn cho các phạm nhân nhân dịp Tết Nguyên đán Kỷ Sửu (năm 2009) và kỷ niệm 79 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Các mốc thời gian và đối tượng cụ thể bao gồm:

• Thời gian chấp hành hình phạt tù để xét đặc xá: Được tính đến hết ngày 31/12/2008.
• Đối tượng được xét đặc xá: Người bị kết án phạt tù có thời hạn hoặc người bị kết án tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn, hiện đang chấp hành hình phạt tù tại các trại giam, trại tạm giam do Bộ Công an và Bộ Quốc phòng quản lý.

- Điều kiện tiêu chuẩn để được đề nghị đặc xá

Để được đề nghị đặc xá, người bị kết án phạt tù phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện cơ bản sau đây:

• Ý thức cải tạo: Chấp hành tốt Quy chế, Nội quy của trại giam, trại tạm giam; tích cực học tập, lao động; được xếp loại cải tạo từ khá trở lên trong quá trình chấp hành hình phạt tù; khi được đặc xá không làm ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và an toàn xã hội.
• Thời gian đã chấp hành án:
  • Đối với hình phạt tù có thời hạn: Đã chấp hành ít nhất là một phần ba (1/3) thời gian hình phạt. Trường hợp trước đó đã được giảm thời hạn chấp hành án thì thời gian được giảm này không được tính vào thời gian đã chấp hành thực tế.
  • Đối với hình phạt tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn: Đã chấp hành ít nhất là mười bốn (14) năm. Nếu sau khi giảm xuống tù có thời hạn mà tiếp tục được giảm thời hạn thì thời gian giảm sau đó cũng không được tính vào thời gian đã chấp hành thực tế.
• Nghĩa vụ dân sự: Đã chấp hành xong hoàn toàn các hình phạt bổ sung bao gồm phạt tiền, bồi thường thiệt hại, án phí hoặc các nghĩa vụ dân sự khác theo bản án.

- Các trường hợp ưu tiên giảm thời gian chấp hành án để xét đặc xá

Người chấp hành án chỉ cần chấp hành ít nhất một phần tư (1/4) thời gian đối với tù có thời hạn, hoặc ít nhất mười hai (12) năm đối với tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn (đồng thời đáp ứng điều kiện về ý thức cải tạo và nghĩa vụ dân sự) nếu thuộc một trong các trường hợp ưu tiên sau:

• Đã lập công lớn trong thời gian chấp hành hình phạt tù và có xác nhận cụ thể của trại giam, trại tạm giam.
• Là thương binh, bệnh binh hoặc người có thành tích trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, xây dựng chủ nghĩa xã hội được tặng thưởng các danh hiệu cao quý như Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng lao động, Huân chương, Huy chương kháng chiến, các danh hiệu Dũng sỹ trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
• Có thân nhân là liệt sỹ, là con của Bà mẹ Việt Nam anh hùng hoặc con của gia đình có công với nước.
• Đang mắc bệnh hiểm nghèo hoặc thường xuyên ốm đau, có kết luận giám định y khoa hoặc xác nhận bằng văn bản của cơ quan y tế có thẩm quyền.
• Người phạm tội khi chưa thành niên.
• Người từ 70 tuổi trở lên.
• Có hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn, bản thân là lao động duy nhất trong gia đình (có xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi gia đình cư trú).
• Nữ phạm nhân đang có thai hoặc có con nhỏ dưới 36 tháng tuổi đang ở cùng mẹ trong trại giam, trại tạm giam.

- Các trường hợp bị loại trừ, không được đề nghị đặc xá

Dù có đủ các điều kiện quy định chung, người bị kết án vẫn không được đề nghị đặc xá nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Bản án hoặc quyết định của Tòa án đối với người đó đang bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.
• Đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự về một hành vi phạm tội khác.
• Trước đó đã từng được đặc xá một lần.
• Có từ hai tiền án trở lên.
• Phạm các tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia.
• Thời hạn tù còn lại quá dài: Còn trên 8 năm đối với người thuộc diện thông thường; hoặc còn trên 10 năm đối với người thuộc diện ưu tiên.
• Phạm các tội về ma túy mà thời hạn tù còn lại vẫn còn trên một năm.
• Có căn cứ xác định rõ ràng là đã sử dụng trái phép các chất ma túy.
• Đồng thời phạm hai tội nghiêm trọng kết hợp: Giết người và cướp tài sản; giết người và hiếp dâm; cướp tài sản và hiếp dâm; cướp tài sản và hiếp dâm trẻ em. Hoặc phạm tội cướp tài sản có tổ chức và có sử dụng vũ khí.
• Đã có một tiền án nhưng lại tiếp tục phạm một trong các tội nguy hiểm như: tội về ma túy; giết người; cướp tài sản; cướp giật tài sản; cưỡng đoạt tài sản; lừa đảo chiếm đoạt tài sản; hiếp dâm; hiếp dâm trẻ em; chống người thi hành công vụ; gây rối trật tự công cộng; cố ý truyền HIV cho người khác; bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản; mua bán phụ nữ; mua bán trẻ em; trốn khỏi nơi giam giữ hoặc trốn khi đang bị dẫn giải, xét xử; đánh tháo người bị giam giữ, dẫn giải, xét xử; cố ý gây thương tích có tính chất côn đồ hoặc hành vi thanh toán lẫn nhau theo băng, ổ, nhóm.

- Quy trình đặc xá trong trường hợp đặc biệt và trách nhiệm thi hành

Quyết định cũng quy định rõ cơ chế phối hợp và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc triển khai công tác đặc xá:

• Đặc xá trong trường hợp đặc biệt: Chính phủ chủ trì, phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao để lập hồ sơ của người được đề nghị đặc xá trong trường hợp đặc biệt, sau đó trình Chủ tịch nước xem xét và quyết định trực tiếp.
• Công tác tuyên truyền và chỉ đạo: Chính phủ chịu trách nhiệm chỉ đạo việc tuyên truyền, phổ biến rộng rãi ý nghĩa, mục đích và nội dung của hoạt động đặc xá năm 2009. Đồng thời, chỉ đạo Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, các cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện nghiêm túc công tác đặc xá theo quy định của Luật Đặc xá và Quyết định này.
• Hiệu lực thi hành: Quyết định có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chủ tịch và các thành viên Hội đồng Tư vấn đặc xá, cùng Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.