Quyết định 1440/QĐ-TTg năm 2008 do Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải ký ban hành thay mặt Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch xây dựng khu xử lý chất thải rắn tại 3 vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, miền Trung và phía Nam đến năm 2020. Đây là một quyết sách quan trọng nhằm thiết lập mạng lưới xử lý chất thải rắn đồng bộ, hiện đại, giải quyết triệt để ô nhiễm môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững tại các vùng kinh tế động lực của cả nước.

Phạm vi, đối tượng và mục tiêu quy hoạch

Quy hoạch xác định rõ các ranh giới địa lý, đối tượng quản lý và các mục tiêu chiến lược dài hạn đến năm 2020:

• Phạm vi quy hoạch: Bao gồm 3 vùng kinh tế trọng điểm lớn nhất cả nước. Vùng Bắc Bộ gồm 7 tỉnh, thành phố (Hà Nội, Vĩnh Phúc, Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hải Phòng). Vùng miền Trung gồm 5 tỉnh, thành phố (Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định). Vùng phía Nam gồm TP. Hồ Chí Minh và 7 tỉnh (Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương, Tây Ninh, Bình Phước, Long An, Tiền Giang).
• Đối tượng quy hoạch: Tập trung vào chất thải rắn sinh hoạt đô thị và chất thải rắn công nghiệp.
• Mục tiêu quy hoạch: Xây dựng mạng lưới các trung tâm xử lý chất thải rắn cấp vùng nhằm xử lý triệt để, tăng cường tái chế, tái sử dụng và hạn chế tối đa việc chôn lấp. Đồng thời, đẩy mạnh xã hội hóa, huy động mọi nguồn lực đầu tư, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và cải thiện chất lượng môi trường sống, tạo nền tảng thực hiện thành công Chiến lược quản lý chất thải rắn đến năm 2020.

Quan điểm phát triển và công nghệ xử lý

Quy hoạch định hướng áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến và thống nhất quan điểm phát triển bền vững:

• Quan điểm quy hoạch: Quy hoạch các khu xử lý liên tỉnh, liên đô thị phải phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch xây dựng chung. Khuyến khích dùng chung cơ sở hạ tầng xử lý đối với các đô thị gần nhau và chất thải nguy hại liên tỉnh. Ưu tiên áp dụng công nghệ nội địa đã được chứng nhận để tiết kiệm quỹ đất và bảo vệ môi trường.
• Công nghệ xử lý chất thải rắn đô thị: Áp dụng linh hoạt các công nghệ phù hợp với thực tế địa phương bao gồm: chôn lấp hợp vệ sinh (cho rác hỗn hợp ít độc hại, nơi có đất rộng); chế biến phân hữu cơ sinh học (compost) cho vùng ít đất, nhiều rác hữu cơ; tái chế rác còn giá trị; và thiêu đốt đối với rác dễ cháy, độ ẩm thấp hoặc có tính độc hại.
• Công nghệ xử lý chất thải rắn công nghiệp: Ưu tiên xử lý tập trung bằng cách kết hợp nhiều quy trình công nghệ hiện đại như đốt, chôn lấp hợp vệ sinh và các công nghệ phụ trợ khác để xử lý triệt để chất thải nguy hại.

Quy hoạch chi tiết 7 khu xử lý chất thải rắn liên tỉnh cấp vùng

Quyết định phê duyệt cụ thể vị trí, quy mô và phạm vi phục vụ của 7 khu xử lý chất thải rắn liên tỉnh trọng điểm:

• Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ:
  • Khu xử lý Nam Sơn (Sóc Sơn, Hà Nội): Quy mô từ 140 đến 160 ha. Phục vụ xử lý chất thải rắn công nghiệp liên tỉnh cho Hà Nội, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Hưng Yên; và xử lý chất thải rắn sinh hoạt cho vùng thành phố Hà Nội.
  • Khu xử lý Sơn Dương (Hoành Bồ, Quảng Ninh): Quy mô 100 ha. Phục vụ xử lý chất thải rắn công nghiệp liên tỉnh cho Quảng Ninh, Hải Phòng, Hải Dương; và xử lý chất thải rắn sinh hoạt cho vùng tỉnh Quảng Ninh.
• Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung:
  • Khu xử lý Hương Văn (Hương Trà, Thừa Thiên Huế): Quy mô 40 ha. Phục vụ xử lý chất thải rắn công nghiệp liên tỉnh cho Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng; và xử lý chất thải rắn sinh hoạt cho vùng tỉnh Thừa Thiên Huế.
  • Khu xử lý Bình Nguyên (Bình Sơn, Quảng Ngãi): Quy mô 70 ha. Phục vụ xử lý chất thải rắn công nghiệp liên tỉnh cho Quảng Nam, Quảng Ngãi; và xử lý chất thải rắn sinh hoạt cho vùng tỉnh Quảng Ngãi.
  • Khu xử lý Cát Nhơn (Phù Cát, Bình Định): Quy mô 70 ha. Phục vụ xử lý chất thải rắn công nghiệp liên tỉnh cho Bình Định và một số tỉnh lân cận phía Nam, phía Tây; và xử lý chất thải rắn sinh hoạt cho vùng tỉnh Bình Định.
• Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam:
  • Khu liên hợp xử lý Tân Thành (Thủ Thừa, Long An): Quy mô rất lớn lên đến 1.760 ha. Phục vụ xử lý cả chất thải rắn sinh hoạt và công nghiệp liên tỉnh cho Long An và Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Khu xử lý chất thải rắn công nghiệp nguy hại Tây Bắc Củ Chi (Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh): Quy mô 100 ha. Phục vụ xử lý chất thải rắn công nghiệp nguy hại liên tỉnh cho TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương và Tây Ninh.

Nhu cầu vốn và cơ cấu nguồn vốn đầu tư

Để triển khai đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật này, Chính phủ dự kiến kế hoạch tài chính chi tiết:

• Tổng nhu cầu vốn đầu tư: Ước tính khoảng 9.683 tỷ đồng (tương đương 598 triệu USD theo tỷ giá tháng 10/2007 là 1 USD = 16.200 VND).
• Phân bổ vốn cho từng khu xử lý: Khu xử lý Tân Thành (190 triệu USD); Khu xử lý Nam Sơn (160 triệu USD); Khu xử lý Sơn Dương (68 triệu USD); Khu xử lý Bình Nguyên (65,5 triệu USD); Khu xử lý Cát Nhơn (55 triệu USD); Khu xử lý Hương Văn (30,5 triệu USD); Khu xử lý Tây Bắc Củ Chi (29 triệu USD).
• Nguồn vốn huy động: Kết hợp đa dạng từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương, nguồn vốn tài trợ nước ngoài, vốn vay dài hạn và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Cơ chế, chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư

Nhằm thu hút các nhà đầu tư tham gia xây dựng và vận hành các khu xử lý chất thải rắn, Nhà nước áp dụng các chính sách ưu đãi đặc biệt:

• Miễn hoàn toàn tiền sử dụng đất đối với diện tích xây dựng dự án.
• Nhà nước hỗ trợ toàn bộ kinh phí giải phóng mặt bằng và đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật ngoài hàng rào dự án.
• Áp dụng các mức thuế ưu đãi nhất hiện hành đối với thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế thu nhập doanh nghiệp cho các chủ đầu tư.
• Hỗ trợ vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) với phương thức bảo đảm tiền vay bằng chính tài sản hình thành từ dự án.
• Đảm bảo chủ đầu tư được thu phí xử lý chất thải rắn ở mức hợp lý để thu hồi vốn, trả nợ vay, trang trải chi phí vận hành, tích lũy tái đầu tư và đạt mức lợi nhuận đồng thuận.

Phân công trách nhiệm tổ chức thực hiện

Quyết định quy định rõ vai trò chủ trì và phối hợp của các Bộ, ngành và địa phương liên quan:

• Bộ Xây dựng: Chịu trách nhiệm quản lý quy hoạch chung; chủ trì phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá, cấp chứng nhận cho các công nghệ xử lý rác mới trong nước; ban hành văn bản hướng dẫn địa phương điều chỉnh quy hoạch chuyên ngành; chủ trì lựa chọn chủ đầu tư cho các dự án liên tỉnh.
• Bộ Kế hoạch và Đầu tư & Bộ Tài chính: Chủ trì và phối hợp cân đối, bố trí nguồn vốn ngân sách nhà nước cho các dự án đầu tư xây dựng cấp vùng liên tỉnh đã được phê duyệt.
• Bộ Khoa học và Công nghệ: Phối hợp với Bộ Xây dựng thẩm định, đánh giá và cấp giấy chứng nhận cho các công nghệ xử lý chất thải rắn nghiên cứu trong nước.
• Bộ Tài nguyên và Môi trường: Phối hợp chứng nhận công nghệ mới; đồng thời chịu trách nhiệm theo dõi, kiểm tra và giám sát việc tuân thủ các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường tại các khu xử lý sau khi đi vào hoạt động.
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố thuộc 3 vùng kinh tế trọng điểm: Thực hiện rà soát, điều chỉnh quy hoạch xây dựng đô thị, nông thôn và quy hoạch chuyên ngành tại địa phương cho khớp nối với quy hoạch vùng đã phê duyệt; trực tiếp chỉ đạo triển khai các dự án trên địa bàn quản lý.

Hiệu lực thi hành

Quyết định 1440/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký ban hành. Bộ trưởng Bộ Xây dựng, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thuộc 3 vùng kinh tế trọng điểm chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.