1. Tên đề án: Phân tích chất lượng hóa, lý tính của các vùng đất chuyên trồng lúa nước có năng suất, chất lượng cao và xây dựng bản đồ đất chuyên trồng lúa nước tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2030.

2. Cơ quan quản lý: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

3. Đơn vị thực hiện: Trung tâm Kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng đất và vật tư nông nghiệp trực thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

4. Đơn vị phối hợp: Các Sở, ngành, UBND huyện, thành phố và các cơ quan, đơn vị liên quan.

5.Thời gian thực hiện: Năm 2023-2024.

6. Phạm vi nghiên cứu: Điều tra, thu thập dữ liệu, lấy mẫu phân tích đất chuyên trồng lúa theo Quy hoạch sử dụng đất đến năm 2030 của huyện/thành phố là: 14.189 ha trên địa bàn toàn tỉnh (giai đoạn 1).

7. Mục tiêu

7.1. Mục tiêu tổng quát

Quản lý và sử dụng bền vững đất chuyên trồng lúa nước có năng suất, chất lượng cao, nhằm nâng cao giá trị sản xuất lúa phục vụ phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường tỉnh Vĩnh Phúc.

7.2. Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá được số lượng, chất lượng và khả năng sử dụng đất trồng lúa phục vụ cho công tác quản lý và khai thác có hiệu quả đất trồng lúa trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.

- Xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng đất lúa, bản đồ nông hóa, bản đồ thổ nhưỡng và bản đồ đánh giá thích nghi đất đai trên các loại đất chuyên trồng lúa nước trên địa bản tỉnh Vĩnh Phúc; xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên đất lúa cho 09 huyện/thành phố.

- Đề xuất giải pháp quản lý, sử dụng đất trồng lúa phù hợp với từng loại đất theo hướng phát triển bền vững.

8. Nội dung thực hiện:

8.1. Đánh giá thực trạng vùng trồng lúa nước tỉnh Vĩnh Phúc

8.2. Xây dựng bản đồ thổ nhưỡng vùng trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc

8.3. Xác định tính chất lý, hóa học và xây dựng bản đồ nông hóa vùng đất trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc

8.4. Xây dựng bản đồ phân hạng thích hợp đất đai vùng đất trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc

8.5. Giải pháp quản lý khai thác, sử dụng hiệu quả đất lúa tỉnh Vĩnh Phúc

8.6. Xây dựng cơ sở dữ liệu (CSDL) đất lúa tỉnh Vĩnh Phúc

9. Kết quả thực hiện

9.1. Xây dựng Bản đồ hiện trạng vùng trồng lúa năm 2022 tỉnh Vĩnh Phúc

Hiện trạng sử dụng đất trồng lúa năm 2022 là 31.713,06 ha; Theo Quyết định số 3224/QĐ-UBND ngày 25/11/2021 của UBND tỉnh Vĩnh Phúc về Phê duyệt Đề cương nhiệm vụ xây dựng Đề án phân tích chất lượng hóa, lý tính của các vùng đất chuyên trồng lúa nước có năng suất, chất lượng cao và xây dựng bản đồ đất chuyên trồng lúa nước tỉnh đến năm 2030 thì tổng diện tích đất chuyên trồng lúa nước đến năm 2030 là 14.189,02 ha.

Do đó, ở giai đoạn 1 đã xây dựng Bản đồ hiện trạng vùng trồng lúa năm 2022 tỉnh Vĩnh Phúc với 14.189,02 ha. Kết quả cho thấy đất trồng lúa trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc có 3 loại hình sử dụng đất trồng lúa chính gồm: Đất chuyên lúa có 8.143,73 ha, đất 2 lúa - màu có diện tích 5.729,41 ha và đất 1 lúa - màu có diện tích 315,88 ha.

9.2. Xây dựng bản đồ thổ nhưỡng đất trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc

Kết quả phân loại đất theo hệ phân loại đất của Việt Nam, trong vùng điều tra có 4 nhóm đất chính với 12 loại đất. Trong đó, nhóm đất phù sa có diện tích lớn nhất với 9.112,76 ha; chiếm 64,29% diện tích điều tra. Tiếp đến là nhóm đất xám có diện tích 2.194,38 ha; chiếm 15,47% diện tích điều tra, nhóm đất dốc tụ có diện tích 2.037,35 ha và ít nhất là nhóm đất đỏ vàng có diện tích 834,53 ha, chiếm 5,88% diện tích điều tra. Nhìn chung, các loại đất có độ phì tự nhiên ở mức trung bình đến cao. Trong đó, đất phù sa được bồi có độ phì tự nhiên cao, đất phù sa không được bồi có độ phì tự nhiên ở mức khá. Các loại đất còn lại có độ phì tự nhiên ở mức trung bình. Nhìn chung, xét về mặt thổ nhưỡng hầu hết các loại đất phù hợp với nhiều loại cây trồng tại Vĩnh Phúc, trong đó khá phù hợp cho canh tác lúa cũng như các cây trồng trong cơ cấu có lúa.

9.3. Xác định tính chất lý, hóa học và xây dựng bản đồ nông hóa đất trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc

Xác định tính chất lý, hóa học và xây dựng bản đồ nông hóa đất trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc thông qua 7 chỉ tiêu, bao gồm: Thành phần cấp hạt, pHKCl, hàm lượng mùn tổng số, đạm tổng số, lân dễ tiêu, kali dễ tiêu và dung tích hấp thu trong đất. Mỗi chỉ tiêu nông hóa được xây dựng thành 1 lớp bản đồ đơn tính, kết quả vùng điều tra có 77 đơn vị nông hóa. Tính chất nông hóa (tầng đất mặt) như sau: Hầu hết các vùng đất trồng lúa trong có phản ứng chua đến ít chua, pH_KCl: 4,15 - 5,26. Hàm lượng mùn tổng số ở mức giàu: 2,5 - 4,47%. Đạm tổng số ở mức trung bình đến giàu: 0,13 - 0,23%. Hàm lượng lân dễ tiêu biến động mạnh từ nghèo đến giàu: 3,31 - 11,22 mg/100g đất. Hàm lượng kali dễ tiêu nghèo, đa phần <10 mg/100g đất. Dung tích hấp thu ở mức rất thấp đến thấp, chủ yếu <10 meq/100g đất. Qua đó cho thấy yếu tố hạn chế của đất trồng lúa gồm: đất chua đến ít chua có 11.043,67 ha (chiếm 77,83% diện tích điều tra), kali dễ tiêu ở mức nghèo có 10.981,70 ha (chiếm 77,40% DTĐT) và dung tích hấp thu ở mức rất thấp đến thấp có 13.172,76 ha (chiếm tới 92,83%).

Chồng xếp các lớp bản đồ đơn tính của 7 chỉ tiêu nông hóa để xác định độ phì nhiêu đất chuyên trồng lúa nước. Kết quả xây dựng bản đồ độ phì nhiêu của đất lúa cho thấy: Đất trồng lúa của tỉnh Vĩnh Phúc chủ yếu có độ phì từ trung bình đến cao. Độ phì trung bình chiếm diện tích lớn nhất với 8.474,04 ha, chiếm 59,72% diện tích điều tra, đất có độ phì cao có 5.376,25 ha, chiếm 37,89% diện tích điều tra. Đất có độ phì nhiêu thấp chỉ có 338,73 ha, chiếm 2,39% diện tích điều tra.

9.4. Xây dựng bản đồ phân hạng thích hợp đất đai vùng trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc

Trên cơ sở đặc điểm thổ nhưỡng, kết hợp với các yêu cầu sử dụng đất của cây lúa và các cây trồng trong các loại hình sử dụng đất có lúa, 8 yếu tố tự nhiên có liên quan đến đất đai được đưa vào xem xét, bao gồm: Loại đất, thành phần cơ giới, địa hình tương đối, độ sâu xuất hiện tầng glây, độ sâu xuất hiện tầng kết von, điều kiện tưới, mức độ ngập úng và độ phì nhiêu đất. Đánh giá mức độ thích hợp đất đai chi tiết cho 10 loại cây trồng gồm: Lúa nước, ngô, khoai lang, khoai tây, đậu tương, đậu đỗ, lạc, bắp cải, dưa chuột, rau ăn lá.

- Cây lúa nước: Toàn vùng điều tra có 5.895,71 ha rất thích hợp (chiếm 41,55% diện tích điều tra), phân bố tập trung ở các huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc, Bình Xuyên và Lập Thạch. Mức thích hợp có 6.616,76 ha (chiếm 46,63% diện tích điều tra), phân bố tập trung ở các huyện Lập Thạch, Vĩnh Tường và Tam Dương. Mức ít thích hợp có 1.676,55 ha, phân bố rải rác ở tất cả các huyện, thành phố trong tỉnh (trừ Vĩnh Yên). Kết quả đánh giá cũng cho thấy không có vùng đất không thích hợp với cây lúa.

- Cây ngô: Mức rất thích hợp có 3.832,00 ha, phân bố tập trung nhiều nhất ở các huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc. Mức thích hợp có 2.632,95 ha, phân bố tập trung ở các huyện Tam Đảo, Lập Thạch, Sông Lô và thành phố Phúc Yên. Mức ít thích hợp (S3) có 6.919,79 ha, phân bố rải rác ở tất cả các huyện, thành phố trong tỉnh. Diện tích không thích hợp với cây ngô là 804,28 ha, đây chủ yếu là vùng đất dốc tụ, thấp trũng ở huyện Lập Thạch, Tam Dương, Sông Lô.

- Cây khoai lang: Có 5.630,42 ha rất thích hợp, tập trung nhiều nhất ở huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc và Sông Lô. Mức thích hợp với cây khoai lang có diện tích 3.949,68 ha, phân bố ở tất cả các huyện, thành phố. Mức ít thích hợp có diện tích 1.912,69 ha, tập trung nhiều nhất ở huyện Yên Lạc, Vĩnh Tường. Ngoài ra toàn vùng có 2.696,23 ha không thích hợp với cây khoai lang, tập trung chủ yếu ở huyện Lập Thạch, Tam Dương, Sông Lô và rải rác ở các huyện, thành phố.

- Cây khoai tây: Diện tích thích hợp cao là 3.468,87 ha. Các huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc có diện tích thích hợp cao với cây khoai tây nhiều nhất. Mức thích hợp với cây khoai tây có diện tích 1.048,07ha, phân bố chủ yếu ở huyện Vĩnh Tường, sau đó đến Yên Lạc, Bình Xuyên và Tam Đảo. Mức ít thích hợp có diện tích lớn nhất với 6.975,85 ha và mức không thích hợp với cây khoai tây có diện tích 2.696,23 ha, phân bố ở tất cả các huyện, thành phố, diện tích không thích hợp nhiều nhất ở huyện Lập Thạch.

- Cây lạc: Diện tích ở mức rất thích hợp chỉ có 640,66 ha, phân bố tập trung ở Vĩnh Tường và Yên Lạc; Diện tích ở mức thích hợp có 3.544,74 ha, phân bố tập trung nhiều ở huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc, Bình Xuyên, Lập Thạch, Sông Lô; Ở mức ít thích hợp có diện tích lớn nhất với 6.911,57 ha, phân bố ở hầu hết các huyện, thành phố. Ở mức không thích hợp (N) có diện tích 3.092,05 ha, chiếm 21,79% diện tích điều tra.

- Cây đậu tương: Ở mức rất thích hợp có 3.595,32 ha, chiếm 25,34% diện tích điều tra, phân bố tập trung nhiều nhất ở huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc. Mức thích hợp có diện tích 4.920,31 ha, tập trung nhiều ở huyện Vĩnh Tường, Lập Thạch, Sông Lô và Tam Đảo. Mức ít thích hợp có diện tích 4.050,96 ha, tập trung nhiều ở huyện Yên Lạc, Lập Thạch, Bình Xuyên, Vĩnh Tường, Tam Dương. Đất không thích hợp với trồng cây đậu tương có diện tích 1.622,43 ha, phân bố rải rác ở hầu hết các huyện, thành phố (trừ thành phố Vĩnh Yên) và tập trung nhiều nhất ở các huyện Lập Thạch, Tam Dương, Sông Lô.

- Cây đậu đỗ: Diện tích đánh giá ở mức rất thích hợp có 3.932,99 ha (chiếm 27,72% diện tích điều tra), tập trung nhiều nhất ở huyện Yên Lạc và Vĩnh Tường. Ở mức thích hợp có diện tích lớn nhất với 5.798,88 ha, tập trung nhiều nhất ở huyện Vĩnh Tường và Lập Thạch, sau đó đến Tam Dương, Tam Đảo, Bình Xuyên. Diện tích đất đánh giá ở mức ít thích hợp là 3.161,05 ha, phân bố rải rác ở tất cả các huyện, thành phố. Mức không thích hợp có diện tích 1.296,10 ha, chiếm 9,13% diện tích điều tra.

- Cây bắp cải: Diện tích rất thích hợp có 1.204,58 ha với diện tích nhiều nhất ở huyện Tam Đảo và Tam Dương. Diện tích thích hợp có 4.650,99 ha, phân bố tập trung nhiều nhất ở huyện Vĩnh Tường và Yên Lạc. Ở mức ít thích hợp có diện tích lớn nhất với 6.129,04 ha, các huyện có nhiều diện tích ở mức ít thích hợp với bắp cải gồm: Vĩnh Tường, Yên Lạc, Lập Thạch, Bình Xuyên và Sông Lô. Toàn vùng điều tra có 2.204,41 ha không thích hợp với cây bắp cải, phân bố chủ yếu ở huyện lập Thạch, Tam Dương.

- Cây dưa chuột: Diện tích rất thích hợp có 1.374,70 ha; chỉ chiếm 9,69% diện tích điều tra, chủ yếu tập trung ở huyện Vĩnh Tường, Lập Thạch, Yên Lạc, Sông Lô. Diện tích thích hợp có 3.645,23 ha, 2 huyện có diện tích thích hợp với cây dưa chuột nhiều nhất là Vĩnh Tường và Yên Lạc. Ở mức ít thích hợp có diện tích lớn nhất với 7.131,74 ha, chiếm 50,26% diện tích điều tra, tập trung nhiều ở các huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc, Sông Lô, Bình Xuyên, Tam Đảo, lập Thạch. Toàn vùng điều tra có 2.037,35 ha không thích hợp với cây dưa chuột, phân bố nhiều nhất ở huyện Lập Thạch và Tam Dương.

- Cây rau khác (rau trên cạn ăn lá): Diện tích rất thích hợp có 5.158,32 ha, đây là mức thích hợp chiếm diện tích lớn nhất, diện tích rất thích hợp tập trung nhiều nhất ở huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc và Bình Xuyên. Diện tích thích hợp có 3.963,58 ha, phân bố nhiều nhất ở huyện Lập Thạch, Yên Lạc, Tam Dương. Ở mức ít thích hợp có diện tích 4.429,90 ha, phân bố khá đều ở các huyện, nhưng chủ yếu ở huyện Lập Thạch, Sông Lô, Vĩnh Tường, Tam Đảo, Yên Lạc. Mức không thích hợp chiếm diện tích rất ít, chỉ có 637,22 ha, phân bố ở các huyện Lập Thạch, Sông Lô, Tam Dương và Tam Đảo.

9.5. Giải pháp quản lý khai thác, sử dụng hiệu quả đất lúa

- Xây dựng phương án chuyển đối cơ cấu cây trồng trên đất lúa: cơ cấu Lúa xuân - Lúa mùa: 7.482,43 ha (giảm 661,30 ha); cơ cấu Lúa xuân - Lúa mùa - Ngô đông: 3.646,07 ha (tăng 277,02 ha); cơ cấu Lúa xuân - Lúa mùa - Khoai lang/Khoai tây đông: 497,60 ha (tăng 93,76 ha); cơ cấu Lúa xuân - Lúa mùa - Lạc đông: 122,38 ha (tăng 75,87 ha); cơ cấu Lúa xuân - Lúa mùa - Đậu tương/Đậu đỗ đông: 139,18 ha (tăng 110,88 ha); cơ cấu Lúa xuân - Lúa mùa - Rau đông: 2.301,36 ha (tăng 419,65 ha) và không còn diện tích cơ cấu Lúa xuân - Rau các loại.

- Đề xuất các giải pháp cải tạo và quản lý sử dụng đất lúa bền vững, bao gồm: 1) Giải pháp về chính sách; 2) Giải pháp về đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng; 3) Giải pháp về khoa học công nghệ và khuyến nông; 4) Giải pháp cải tạo đất chuyên trồng lúa nước; 5) Giải pháp tính toán cân bằng dinh dưỡng và đề xuất chế độ bón phân cho các cây trồng trên đất lúa: Lúa nước, ngô, khoai lang, khoai tây, lạc, đậu tương, đậu đỗ, bắp cải, dưa chuột, cà chua theo mã số nông hóa và theo từng loại đất.

9.6. Xây dựng cơ sở dữ liệu (CSDL) đất lúa tỉnh Vĩnh Phúc

Bộ CSDL về đất trồng lúa gồm dữ liệu phi không gian và dữ liệu không gian. Dữ liệu phi không gian gồm: Bảng tổng hợp số liệu phân tích mẫu đất, hệ thống các báo cáo, chuyên đề, thông tin phẫu diện đất, một số hình ảnh, tài liệu liên quan. Dữ liệu không gian gồm: Vị trí các điểm lấy mẫu đất, các loại bản đồ chuyên đề vùng đất chuyên trồng lúa nước (bản đồ hiện trạng sử dụng đất trồng lúa 2022, bản đồ thổ nhưỡng, bản đồ nông hóa, bản đồ phân hạng thích hợp đất đai, bản đồ đề xuất sử dụng đất lúa).

“Bộ CSDL đất chuyên trồng lúa nước tỉnh Vĩnh Phúc” là phần mềm trực tuyến cho phép xem, tra cứu, truy vấn dữ liệu, thông tin về các vùng đất chuyên trồng lúa nước, có tính bảo mật cao. Người dùng dễ dàng tra cứu các thông tin liên quan tới đặc điểm đất đai, thổ nhưỡng, mức độ thích nghi của từng khoanh đất trên bản đồ đồng thời cho phép người dùng xem, đăng tải các tài liệu liên quan đến tài liệu, báo cáo, bài viết,…. Phần mềm được cài đặt tại link: www.tn- vinhphuc.vbeta.net.

10. Các sản phẩm đã đạt được của Đề án

10.1. Bản đồ: Bao gồm Bản đồ cấp huyện, thành phố tỷ lệ 1/25.000 và 1/10.000 (tùy diện tích tự nhiên của huyện, thành phố) và Bản đồ cấp tỉnh tỷ lệ 1/50.0000. Bao gồm các loại bản đồ sau:

- Bản đồ hiện trạng đất trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc năm 2022.

- Bản đồ thổ nhưỡng đất trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc.

- Bản đồ nông hóa đất trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc.

- Bản đồ phân hạng thích hợp đất đai vùng trồng lúa tỉnh Vĩnh Phúc.

- Bản đồ đề xuất sử dụng đất lúa tỉnh Vĩnh Phúc.

10.2. Báo cáo đề án

- Báo cáo tổng hợp Đề án phân tích chất lượng hóa, lý tính của các vùng đất chuyên trồng lúa nước có năng suất, chất lượng cao và xây dựng bản đồ đất chuyên trồng lúa nước tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2030.

- Báo cáo tóm tắt Đề án phân tích chất lượng hóa, lý tính của các vùng đất chuyên trồng lúa nước có năng suất, chất lượng cao và xây dựng bản đồ đất chuyên trồng lúa nước tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2030.

10.3. Cơ sở dữ liệu

- Bộ cơ sở dữ liệu và phần mềm ứng dụng để quản lý truy xuất, khai thác thông tin đất trồng lúa (WebGIS) tại Website: www.tn-vinhphuc.vbeta.net

- 12 USB lưu trữ các loại bản đồ và báo cáo.

(Có kết quả chi tiết Đề án kèm theo)

1. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

2. Sở Kế hoạch và Đầu tư

Phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tham mưu UBND tỉnh các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thu hút, khuyến khích các doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư vào phát triển sản xuất và dịch vụ nông nghiệp nông thôn; chủ trì tham mưu UBND tỉnh cân đối, bố trí nguồn vốn đầu tư công theo quy định Luật Đầu tư công để thực hiện các nội dung liên quan trong Đề án.

3. Sở Tài chính

Trên cơ sở đề xuất của Sở Nông nghiệp & PTNT, các cơ quan, đơn vị, địa phương; căn cứ vào khả năng cân đối ngân sách địa phương hàng năm và nguồn kinh phí Trung ương bổ sung có mục tiêu để cân đối, tham mưu với UBND tỉnh trình HĐND tỉnh bố trí kinh phí thực hiện Đề án theo phân cấp quản lý ngân sách hiện hành và quy định của HĐND tỉnh về nguyên tắc, phạm vi, định mức hỗ trợ sử dụng từ nguồn kinh phí NSNN hỗ trợ sản xuất lúa (theo quy định tại điều 15 Nghị định 112/2024/NĐ-CP của Chính phủ)

4. Sở Tài nguyên và Môi trường

5. Sở Công Thương

6. Sở Khoa học và Công nghệ

7. Sở Thông tin và Truyền thông

Chỉ đạo, hướng dẫn các cơ quan báo, đài tỉnh tăng cường tuyên truyền, phổ biến sâu rộng về Đề án phân tích chất lượng hóa, lý tính đất trồng lúa nước và xây dựng bản đồ đất chuyên trồng lúa nước có năng suất, chất lượng cao tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2030, trong đó chú trọng tuyên truyền về các ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ, các mô hình sản xuất nông sản hàng hóa đạt năng suất và chất lượng; các mô hình xây dựng thành công nông thôn mới... Chỉ đạo tuyên truyền kịp thời, chính xác và có hiệu quả về triển khai thực hiện phương án chuyển đổi đất trồng lúa và các chủ trương, chính sách, giải pháp thực hiện Đề án phù hợp với thực tiễn.

8. Hội Nông dân tỉnh

Hội Nông dân tỉnh phối hợp chặt chẽ với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các ngành, các địa phương liên quan đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến, vận động hội viên tham gia tích cực và triển khai có hiệu quả Đề án được duyệt.

9. Ủy ban nhân dân các huyện, thành phố