Tại kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XI, các đại biểu đã dành sự quan tâm đặc biệt cho dự thảo Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu (sửa đổi). Đây không chỉ là việc điều chỉnh một văn bản luật đơn thuần, mà là bước đi chiến lược nhằm đồng bộ hóa hệ thống pháp luật Việt Nam với các cam kết quốc tế, đặc biệt là trong bối cảnh đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đang bước vào giai đoạn nước rút.

Nhu cầu bức thiết từ thực tiễn hội nhập

Trong phiên thảo luận sáng qua, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Sinh Hùng đã nhấn mạnh rằng hệ thống thuế hiện hành đang bộc lộ nhiều bất cập, gây cản trở cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Việc sửa đổi Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2005 là yêu cầu khách quan để đảm bảo tính minh bạch và khả năng dự báo của môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất chính là cơ chế xác định giá tính thuế. Theo quy định cũ, giá tính thuế dựa trên giá mua bán tại cửa khẩu theo hợp đồng, điều này thường dẫn đến sự thiếu thống nhất và dễ nảy sinh tiêu cực. Để khắc phục, dự thảo luật mới đã chủ động đưa vào phương pháp tính thuế theo Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT), một chuẩn mực bắt buộc của WTO.

Thay đổi phương pháp tính thuế theo chuẩn mực GATT

Việc áp dụng trị giá tính thuế theo GATT không chỉ là thực hiện cam kết trong Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ mà còn là minh chứng cho sự sẵn sàng của Việt Nam khi gia nhập sân chơi toàn cầu. Mặc dù Chính phủ đã có những quy định thí điểm từ năm 2002, nhưng việc luật hóa sẽ tạo ra hành lang pháp lý vững chắc hơn, giúp các doanh nghiệp và cơ quan hải quan thực hiện đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Xóa bỏ sự bất bình đẳng trong ưu đãi đầu tư

Một vấn đề gây nhiều tranh luận tại nghị trường là sự chênh lệch về ưu đãi thuế giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Hiện nay, doanh nghiệp nội địa thường chịu thiệt thòi hơn về các chính sách miễn giảm thuế nhập khẩu máy móc, thiết bị. Điều này không chỉ đi ngược lại nguyên tắc đối xử quốc gia của WTO mà còn kìm hãm nội lực của nền kinh tế.

Dự thảo luật mới hướng tới việc thống nhất các quy định ưu đãi, không phân biệt thành phần kinh tế. Các chính sách bảo hộ sẽ được thiết kế lại theo hướng có chọn lọc, có điều kiện và đặc biệt là phải có thời hạn rõ ràng. Đây là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy Việt Nam đang dần xóa bỏ các chính sách mang tính bao cấp, chuyển sang hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh thực tế.

Công cụ phòng vệ thương mại mới

Để bảo vệ sản xuất trong nước trước những biến động bất thường của thị trường quốc tế, dự thảo luật đã bổ sung các khái niệm quan trọng: thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế chống phân biệt đối xử và thuế tự vệ. Những công cụ này thay thế cho cụm từ "thuế bổ sung" vốn còn mơ hồ trong luật cũ.

Việc quy định rõ ràng các loại thuế phòng vệ này giúp Việt Nam có cơ sở pháp lý để đối phó với các hành vi cạnh tranh không lành mạnh từ hàng hóa nhập khẩu, đồng thời phù hợp với các quy định về biện pháp tự vệ của WTO.

Tăng tính chủ động trong điều hành thuế suất

Nhiều đại biểu Quốc hội đánh giá cao việc trao thêm thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ Tài chính trong việc quy định mức thuế suất ưu đãi đối với một số mặt hàng cụ thể. Thay vì phải chờ đợi các quyết định từ Chính phủ cho mọi thay đổi nhỏ, sự linh hoạt này sẽ giúp các bộ ngành phản ứng nhanh nhạy hơn với những biến động của thị trường thế giới, từ đó nâng cao hiệu quả điều hành kinh tế vĩ mô.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng điều chỉnh nhiều điều khoản để đảm bảo tính thống nhất với Luật Hải quan 2001 và Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam 1996, tạo nên một hệ thống pháp luật đồng bộ, giảm thiểu chồng chéo và gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp.

Với những thay đổi mang tính đột phá này, Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2005 được kỳ vọng sẽ là đòn bẩy quan trọng, đưa kinh tế Việt Nam vươn xa trên con đường hội nhập quốc tế.

(Theo TTXVN)