Ngày 10 tháng 5 năm 1988, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công đã ký ban hành Pháp lệnh Kế toán và thống kê năm 1988 nhằm thiết lập hệ thống quản lý, kiểm tra kinh tế, tài chính thống nhất và hiệu quả trong nền kinh tế quốc dân.

Phạm vi và đối tượng áp dụng:

Pháp lệnh áp dụng đối với tất cả các xí nghiệp quốc doanh, công tư hợp doanh, các đơn vị tập thể và tư nhân hoạt động sản xuất, kinh doanh, cùng các cơ quan, tổ chức có sử dụng kinh phí của Nhà nước hoặc đoàn thể. Đối với các xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, chế độ kế toán và thống kê được thực hiện theo các nguyên tắc, tiêu chuẩn quốc tế phổ biến được Bộ Tài chính và Tổng cục Thống kê Việt Nam thừa nhận, đồng thời chịu sự kiểm tra của các cơ quan tài chính, thống kê Việt Nam.

Nguyên tắc thống nhất trong công tác kế toán và thống kê

• Công tác kế toán và thống kê phải được thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước về hệ thống chứng từ ghi chép ban đầu, hệ thống tài khoản, sổ sách, biểu mẫu báo cáo, phương pháp tính chỉ tiêu kinh tế - tài chính, phân ngành kinh tế, đơn vị đo lường và niên độ kế toán, thống kê.
• Hệ thống chứng từ và biểu mẫu báo cáo phải được tinh giảm, thiết thực và tránh trùng lắp để tối ưu hóa quy trình quản lý.

Vai trò của Kế toán trưởng và tính độc lập chuyên môn

• Bắt buộc phải có vị trí Kế toán trưởng tại các xí nghiệp quốc doanh và công tư hợp doanh để giúp Giám đốc tổ chức, chỉ đạo công tác kế toán, thống kê và thực hiện kiểm tra, kiểm soát kinh tế, tài chính.
• Người làm công tác kế toán, thống kê được bảo đảm quyền độc lập về chuyên môn nghiệp vụ theo hướng dẫn của cơ quan cấp trên.
• Nghiêm cấm người làm công tác kế toán tại các xí nghiệp quốc doanh, công tư hợp doanh, hợp tác xã và đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước kiêm nhiệm các công việc thủ kho, thủ quỹ hoặc làm tiếp liệu để tránh xung đột lợi ích và gian lận.

Hệ thống thông tin thống kê nhà nước và giá trị pháp lý của số liệu

• Hệ thống thông tin thống kê nhà nước bao gồm: Hệ thống thông tin thống kê tập trung do Tổng cục Thống kê thực hiện (thu thập thông tin kinh tế - xã hội chủ yếu phục vụ quản lý nhà nước) và Hệ thống thông tin thống kê của các Bộ, Ủy ban Nhà nước, cơ quan thuộc Hội đồng Bộ trưởng và Ủy ban nhân dân các cấp.
• Số liệu, tài liệu kế toán và thống kê có giá trị pháp lý để đánh giá kết quả sản xuất, kinh doanh, thực hiện kế hoạch và nghĩa vụ của đơn vị. Các số liệu thuộc bí mật Nhà nước phải được bảo mật nghiêm ngặt theo quy định.

Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động kế toán, thống kê

• Giả mạo chứng từ, lập sổ sách hoặc báo cáo kế toán, thống kê sai sự thật.
• Hủy bỏ chứng từ, sổ sách, báo cáo trước khi hết thời hạn bảo quản, lưu trữ quy định.
• Khai man, báo cáo sai sự thật hoặc ép buộc người khác thực hiện hành vi khai man số liệu.
• Để ngoài sổ sách kế toán các loại tài sản, vật tư, tiền vốn và kinh phí của đơn vị.
• Làm lộ bí mật nhà nước liên quan đến số liệu kế toán, thống kê.
• Sử dụng các loại chứng từ, biểu mẫu không hợp lệ.

Quy định về nghiệp vụ ghi chép, tài khoản và sổ kế toán

• Ghi chép ban đầu: Mọi hoạt động kinh tế, tài chính phát sinh phải lập ngay chứng từ gốc một lần duy nhất theo đúng mẫu quy định, bảo đảm ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác và có đủ chữ ký, con dấu hợp lệ.
• Phương pháp ghi chép: Phải tuân thủ đúng phương pháp chuyên môn nghiệp vụ do Bộ Tài chính và Tổng cục Thống kê ban hành.
• Tài khoản và sổ kế toán: Mỗi đơn vị chỉ được phép sử dụng một hệ thống sổ kế toán chính thức. Sổ kế toán phải mở theo hệ thống tài khoản do Bộ Tài chính quy định (hoặc hệ thống tài khoản đặc thù ngành đã được Bộ Tài chính thỏa thuận bằng văn bản). Việc ghi sổ phải rõ ràng, liên tục, không tẩy xóa.
• Kiểm kê tài sản: Các đơn vị bắt buộc phải tiến hành kiểm kê tài sản vào cuối niên độ kế toán để phản ánh kết quả vào sổ kế toán trước khi lập báo cáo quyết toán năm, hoặc thực hiện kiểm kê đột xuất theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Báo cáo và điều tra thống kê

• Báo cáo kế toán, thống kê: Phải lập đầy đủ, nộp đúng hạn, chính xác dựa trên số liệu thực tế từ sổ sách, chứng từ. Người lập và ký duyệt báo cáo phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác của số liệu.
• Điều tra thống kê: Hội đồng Bộ trưởng quyết định các cuộc tổng điều tra quy mô lớn; Tổng cục Thống kê quyết định các cuộc điều tra định kỳ hoặc đột xuất trong phạm vi chức năng; các Bộ, ngành, địa phương chỉ được tổ chức điều tra trong phạm vi quản lý sau khi có sự đồng ý bằng văn bản của Tổng cục Thống kê. Đơn vị và công dân có nghĩa vụ cung cấp thông tin chính xác, kịp thời cho các cuộc điều tra này.

Kiểm tra kế toán, thống kê và trách nhiệm quản lý nhà nước

• Cơ quan tài chính, thống kê và cơ quan chủ quản có trách nhiệm kiểm tra thường xuyên, hệ thống việc chấp hành chế độ kế toán, thống kê. Công tác kiểm tra kế toán tại đơn vị phải được thực hiện ít nhất một lần mỗi năm và trước khi xét duyệt quyết toán.
• Bộ Tài chính và Tổng cục Thống kê là hai cơ quan giúp Hội đồng Bộ trưởng quản lý thống nhất công tác kế toán, thống kê trong nền kinh tế quốc dân.
• Thủ trưởng và kế toán trưởng (hoặc người phụ trách kế toán) của đơn vị chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện và bảo đảm tính trung thực của số liệu kế toán, thống kê tại đơn vị mình.

Xử lý vi phạm

• Mọi hành vi vi phạm chế độ kế toán và thống kê sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính theo quy định của Hội đồng Bộ trưởng hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự tùy theo mức độ nghiêm trọng của hành vi.

Hiệu lực thi hành:

Pháp lệnh Kế toán và thống kê năm 1988 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1 tháng 10 năm 1988. Tất cả các quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ. Hội đồng Bộ trưởng chịu trách nhiệm quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh này.