Nghị quyết số 54/2017/QH14 được Quốc hội ban hành nhằm thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh. Dưới đây là bản tóm tắt chi tiết và toàn diện các nội dung cốt lõi của Nghị quyết này.

Thông tin chung về văn bản:

• Tên văn bản: Nghị quyết về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh.
• Số hiệu: 54/2017/QH14.
• Cơ quan ban hành: Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Ngày ban hành: 24 tháng 11 năm 2017.
• Ngày có hiệu lực: 15 tháng 01 năm 2018.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng (Điều 1 và Điều 2)

Nghị quyết này quy định thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù dành riêng cho Thành phố Hồ Chí Minh (sau đây gọi tắt là Thành phố) trên các lĩnh vực trọng yếu bao gồm: quản lý đất đai, quản lý đầu tư, tài chính - ngân sách nhà nước. Đồng thời, văn bản cũng quy định về cơ chế ủy quyền giữa các cấp chính quyền địa phương và chính sách thu nhập tăng thêm cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thuộc phạm vi quản lý của Thành phố.

Đối tượng áp dụng của Nghị quyết bao gồm:

• Các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị và tổ chức chính trị - xã hội.
• Các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp.
• Các tổ chức, cá nhân khác có liên quan trực tiếp đến việc thực hiện cơ chế đặc thù tại Thành phố.

Cơ chế đặc thù về Quản lý đất đai (Điều 3)

Nhằm chủ động trong việc sử dụng nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, Nghị quyết trao quyền tự quyết lớn hơn cho địa phương:

• Thẩm quyền chuyển mục đích sử dụng đất: Hội đồng nhân dân (HĐND) Thành phố được quyền quyết định chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa từ 10 ha trở lên. Quyết định này phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trồng lúa đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt trước đó.
• Yêu cầu về tính công khai, minh bạch: Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất trồng lúa quy mô lớn phải được thực hiện công khai, lấy ý kiến rộng rãi của người dân và các đối tượng chịu tác động trực tiếp theo đúng quy định của pháp luật đất đai.
• Trình tự, thủ tục thực hiện: Trình tự, thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa từ 10 ha trở lên được đơn giản hóa, áp dụng tương tự như trình tự, thủ tục đối với các dự án chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa dưới 10 ha.

Cơ chế đặc thù về Quản lý đầu tư (Điều 4)

Nghị quyết phân cấp mạnh mẽ trong lĩnh vực đầu tư công nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án trọng điểm:

• Quyết định chủ trương đầu tư dự án nhóm A: HĐND Thành phố được giao thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư đối với tất cả các dự án nhóm A sử dụng nguồn vốn ngân sách của Thành phố theo quy định của Luật Đầu tư công. Quy định này loại trừ các dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 1 Điều 8 của Luật Đầu tư công số 49/2014/QH13.
• Trình tự, thủ tục phê duyệt: Việc xây dựng, thẩm định và chỉnh lý Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi được thực hiện theo quy định của Luật Đầu tư công. Ủy ban nhân dân (UBND) Thành phố có trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ và trình HĐND Thành phố xem xét, quyết định chủ trương đầu tư.

Cơ chế đặc thù về Tài chính - Ngân sách nhà nước (Điều 5)

Đây là nội dung cốt lõi với nhiều chính sách đột phá nhằm tăng cường nguồn lực tài chính cho Thành phố:

• Thí điểm tăng thuế và thuế suất: HĐND Thành phố đề xuất Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định áp dụng thí điểm tăng mức thuế hoặc thuế suất đối với một số hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường trên địa bàn. Mức tăng tối đa không quá 25% so với mức hiện hành.
• Thẩm quyền về phí và lệ phí: HĐND Thành phố được quyết định áp dụng các loại phí, lệ phí chưa có trong Danh mục ban hành kèm theo Luật Phí và lệ phí; hoặc quyết định tăng mức, tỷ lệ thu đối với các loại phí, lệ phí đã có trong Danh mục.
• Nguyên tắc áp dụng chính sách thu: Việc điều chỉnh thuế, phí phải bảo đảm lộ trình phù hợp, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi (đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa), không gây cản trở lưu thông hàng hóa, dịch vụ và bảo đảm tính công khai, minh bạch, cải cách hành chính.
• Sử dụng nguồn thu tăng thêm: Ngân sách Thành phố được hưởng 100% số thu tăng thêm từ việc điều chỉnh thuế, phí nêu trên để đầu tư cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội. Khoản thu này không dùng để tính tỷ lệ phân chia ngân sách giữa trung ương và Thành phố.
• Chủ động phân bổ ngân sách: HĐND Thành phố quyết định dự toán, phân bổ ngân sách địa phương phù hợp với định hướng cơ cấu lại ngân sách và phát triển kinh tế - xã hội dựa trên dự toán hằng năm được Quốc hội giao.
• Cơ chế tạo nguồn cải cách tiền lương: Sau khi bảo đảm đủ nguồn cải cách tiền lương và an sinh xã hội cho cả thời kỳ ổn định ngân sách, Thành phố được phép: sử dụng nguồn cải cách tiền lương còn dư để đầu tư hạ tầng và chi thu nhập tăng thêm; điều chỉnh tỷ lệ trích nguồn thu tạo nguồn cải cách tiền lương đối với các đơn vị có số thu lớn; cho phép các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập dùng nguồn dư này để tăng chi đầu tư, mua sắm và chi thu nhập tăng thêm.
• Mở rộng hạn mức dư nợ vay: Thành phố được phép vay thông qua phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, vay từ các tổ chức tài chính trong nước và nguồn vay nước ngoài của Chính phủ về cho vay lại. Tổng mức dư nợ vay không vượt quá 90% số thu ngân sách Thành phố được hưởng theo phân cấp.
• Bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương: Hằng năm, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội bổ sung có mục tiêu cho Thành phố tương ứng 70% số tăng thu ngân sách trung ương từ các khoản thu phân chia và các khoản thu trung ương hưởng 100% so với dự toán được giao (không cao hơn số tăng thu ngân sách trung ương trên địa bàn so với năm trước).
• Hưởng nguồn thu từ tài sản công và cổ phần hóa: Ngân sách Thành phố được hưởng 50% khoản thu tiền sử dụng đất khi bán tài sản công gắn liền trên đất của các cơ quan trung ương trên địa bàn (trừ quốc phòng, an ninh) để đầu tư hạ tầng. Đồng thời, hưởng 100% số thu từ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp do UBND Thành phố quản lý hoặc làm đại diện chủ sở hữu để đầu tư phát triển hạ tầng, bao gồm cả các dự án chống ngập.
• Huy động vốn cho dự án trung ương trên địa bàn: Thành phố được sử dụng ngân sách địa phương, nguồn lực hợp pháp hoặc huy động PPP để thực hiện các dự án hạ tầng quan trọng thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương trên địa bàn. Ngân sách trung ương có trách nhiệm hoàn trả phần dự toán chi được duyệt (không bao gồm lãi vay).

Cơ chế ủy quyền và Thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức (Điều 6)

Nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý hành chính và tạo động lực làm việc cho đội ngũ nhân sự:

• Cơ chế ủy quyền hành chính: Chủ tịch UBND Thành phố được quyền ủy quyền cho Chủ tịch UBND cấp huyện thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn của mình. UBND Thành phố quy định cụ thể các nhiệm vụ mà Chủ tịch UBND cấp huyện được ủy quyền tiếp cho Chủ tịch UBND cấp xã (không được ủy quyền chồng chéo các nhiệm vụ đã được Chủ tịch Thành phố ủy quyền).
• Chính sách thu nhập tăng thêm: HĐND Thành phố được quyết định bố trí ngân sách để chi thu nhập bình quân tăng thêm cho cán bộ, công chức, viên chức theo hiệu quả công việc, với mức tối đa không quá 1,8 lần mức lương ngạch bậc, chức vụ. Đồng thời, HĐND Thành phố quy định mức thu nhập đặc thù để thu hút các chuyên gia, nhà khoa học và tài năng đặc biệt.
• Sắp xếp tổ chức bộ máy: UBND Thành phố được quyền điều chỉnh tên gọi, chức năng, nhiệm vụ của các phòng thuộc cơ quan chuyên môn thuộc UBND Thành phố để phù hợp với đặc thù địa phương. Việc thực hiện chính sách thu nhập tăng thêm và điều chỉnh bộ máy phải gắn liền với mục tiêu tinh giản biên chế và cải cách tiền lương.

Nguyên tắc áp dụng pháp luật (Điều 7)

Nghị quyết thiết lập nguyên tắc ưu tiên áp dụng pháp luật để bảo đảm tính khả thi của các cơ chế đặc thù:

• Các nội dung về quản lý đất đai, đầu tư, tài chính - ngân sách, ủy quyền và thu nhập tại Thành phố được thực hiện ưu tiên theo quy định của Nghị quyết này. Những nội dung không được quy định tại Nghị quyết thì áp dụng theo pháp luật hiện hành.
• Trường hợp có sự khác biệt giữa Nghị quyết này và các luật, nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của Nghị quyết này.
• Nếu có văn bản quy phạm pháp luật khác ban hành cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn so với Nghị quyết này, HĐND Thành phố sẽ quyết định việc áp dụng chính sách có lợi nhất.

Hiệu lực thi hành và Trách nhiệm tổ chức thực hiện (Điều 8)

Quy định về mốc thời gian có hiệu lực và phân công trách nhiệm cụ thể cho các cơ quan:

• Hiệu lực thi hành: Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 01 năm 2018.
• Lộ trình tổng kết, đánh giá: Chính phủ có trách nhiệm sơ kết 03 năm thực hiện Nghị quyết để báo cáo Quốc hội vào cuối năm 2020; tổng kết toàn diện việc thực hiện Nghị quyết để báo cáo Quốc hội vào cuối năm 2022, đồng thời đề xuất hoàn thiện hệ thống pháp luật đối với các chính sách đã thí điểm thành công.
• Trách nhiệm của Chính phủ: Tổ chức thực hiện Nghị quyết; chỉ đạo các bộ, ngành phối hợp cải cách thủ tục hành chính cho Thành phố; nghiên cứu hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý ngân sách, xây dựng Luật Thuế tài sản trình Quốc hội ban hành để áp dụng thống nhất toàn quốc.
• Trách nhiệm của chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh: HĐND và UBND Thành phố có trách nhiệm tổ chức thực hiện nghiêm túc Nghị quyết; kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc thực hiện các nội dung ủy quyền; tiến hành sơ kết, tổng kết và báo cáo kết quả lên Chính phủ.
• Trách nhiệm giám sát: Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh và các đại biểu Quốc hội chịu trách nhiệm giám sát toàn bộ quá trình thực hiện Nghị quyết này.