Nghị định 96/2006/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nhằm hướng dẫn chi tiết thi hành Điều 153 của Bộ luật Lao động về việc chỉ định, quyền hạn, trách nhiệm và hoạt động của Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời tại các doanh nghiệp chưa thành lập được tổ chức công đoàn cơ sở.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định chi tiết về việc chỉ định Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời, xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm của tổ chức này tại doanh nghiệp. Đồng thời, văn bản cũng quy định trách nhiệm cụ thể của các cơ quan nhà nước, tổ chức công đoàn các cấp và người sử dụng lao động. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức công đoàn và các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam mà chưa thành lập được tổ chức công đoàn cơ sở.

Chỉ định Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời tại doanh nghiệp

• Thời hạn thành lập công đoàn cơ sở: Chậm nhất sau 06 tháng kể từ ngày doanh nghiệp bắt đầu đi vào hoạt động, công đoàn cấp trên trực tiếp có trách nhiệm tuyên truyền, vận động và tiến hành thành lập tổ chức công đoàn cơ sở theo quy định của pháp luật lao động, Luật Công đoàn và Điều lệ Công đoàn Việt Nam để đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.
• Chỉ định Ban Chấp hành lâm thời: Sau thời hạn 06 tháng nêu trên, nếu doanh nghiệp vẫn chưa thành lập được tổ chức công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp có thẩm quyền chỉ định Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời để kịp thời đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của tập thể người lao động.
• Địa vị pháp lý: Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời sau khi được chỉ định sẽ có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng, được mở tài khoản tại ngân hàng và thực hiện đầy đủ các quyền, trách nhiệm theo quy định pháp luật.
• Thời gian hoạt động: Thời hạn hoạt động cũng như việc kéo dài thời gian hoạt động của Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời sẽ do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam quy định cụ thể.
• Trình tự thực hiện: Công đoàn cấp trên trực tiếp tiến hành tuyên truyền, vận động người lao động trong doanh nghiệp gia nhập tổ chức công đoàn, ra quyết định kết nạp đoàn viên và lựa chọn chỉ định Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời từ chính số đoàn viên mới được kết nạp này.

Quyền hạn và trách nhiệm của Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời

• Đại diện và bảo vệ người lao động: Thực hiện vai trò đại diện, bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp và chính đáng của người lao động trong doanh nghiệp theo đúng quy định pháp luật.
• Tuyên truyền và phát triển đoàn viên: Phổ biến Luật Công đoàn, pháp luật lao động, các chế độ chính sách liên quan và nội quy, quy chế của doanh nghiệp; tích cực vận động người lao động gia nhập công đoàn và đề nghị thành lập công đoàn cơ sở chính thức khi hội đủ điều kiện theo quy định của Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
• Phối hợp với người sử dụng lao động: Tham gia đóng góp ý kiến, đề xuất các giải pháp thúc đẩy sản xuất kinh doanh, phát triển doanh nghiệp, bảo đảm việc làm ổn định và chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động.
• Quản lý tài chính: Thực hiện công tác thu, chi và quản lý tài chính, tài sản của công đoàn theo đúng các quy định của Nhà nước và hướng dẫn của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Quy định về Ủy viên Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời

• Thành phần nhân sự: Ủy viên Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời phải là người lao động đang làm việc trực tiếp tại doanh nghiệp. Trong trường hợp cần thiết, công đoàn cấp trên có quyền cử và chỉ định cán bộ công đoàn chuyên trách về làm Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời tại doanh nghiệp đó.
• Quyền tham gia các cuộc họp doanh nghiệp: Chủ tịch Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời (hoặc người được ủy quyền hợp pháp) được quyền tham dự và phát biểu ý kiến trong các cuộc họp của doanh nghiệp khi bàn về các vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, nghĩa vụ và lợi ích của người lao động. Họ có quyền bảo lưu ý kiến nếu không đồng ý với quyết định của người sử dụng lao động và kiến nghị lên công đoàn cấp trên hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết.
• Chế độ lương và phụ cấp: Đối với cán bộ công đoàn chuyên trách do công đoàn cấp trên cử về, tiền lương và các khoản phụ cấp sẽ do quỹ công đoàn chi trả. Tuy nhiên, họ vẫn được hưởng đầy đủ các quyền lợi, phúc lợi tập thể như những người lao động khác trong doanh nghiệp theo quy chế doanh nghiệp hoặc thỏa ước tập thể, đồng thời được bảo đảm các điều kiện hoạt động công đoàn theo quy định của Bộ luật Lao động.

Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan

• Trách nhiệm của cơ quan nhà nước: Chính quyền các cấp, cơ quan quản lý nhà nước về lao động và các ngành liên quan có trách nhiệm tạo mọi điều kiện thuận lợi để Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời được chỉ định và hoạt động hiệu quả; đồng thời tiến hành thanh tra, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các quy định tại Nghị định này.
• Trách nhiệm của tổ chức công đoàn: Công đoàn cấp trên trực tiếp có nghĩa vụ chỉ đạo, hướng dẫn sát sao hoạt động của Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời; thực hiện giám sát, kiểm tra doanh nghiệp trong việc bảo đảm quyền công đoàn của người lao động và các điều kiện hoạt động của Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời.
• Trách nhiệm của người sử dụng lao động: Phải hợp tác, tạo điều kiện thuận lợi cho công đoàn cấp trên tuyên truyền phát triển đoàn viên và chỉ định Ban Chấp hành Công đoàn lâm thời; bảo đảm các điều kiện cơ sở vật chất cần thiết theo quy định pháp luật để công đoàn hoạt động; phối hợp giải quyết các vấn đề phát sinh trong quan hệ lao động và mời đại diện công đoàn tham dự các cuộc họp liên quan đến người lao động. Nghiêm cấm mọi hành vi cản trở, gây khó khăn cho hoạt động công đoàn tại doanh nghiệp.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm hướng dẫn

Nghị định 96/2006/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng các Bộ, ngành liên quan để hướng dẫn chi tiết việc thực hiện Nghị định này trên phạm vi cả nước. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các tổ chức, doanh nghiệp liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Nghị định này.