Nghị định 80/2018/NĐ-CP được ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 147/2003/NĐ-CP quy định về điều kiện, thủ tục cấp giấy phép và quản lý hoạt động của cơ sở cai nghiện ma túy tự nguyện và Nghị định số 135/2004/NĐ-CP quy định chế độ áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh, tổ chức hoạt động của cơ sở chữa bệnh. Nghị định này mang lại những thay đổi quan trọng trong việc chuẩn hóa quy trình giao kết hợp đồng dịch vụ cai nghiện, xác định thời gian điều trị tối thiểu, đồng thời ban hành các chính sách hỗ trợ tài chính ưu việt từ ngân sách nhà nước nhằm khuyến khích người nghiện ma túy tham gia cai nghiện tự nguyện.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với người nghiện ma túy có nhu cầu và tự nguyện tham gia cai nghiện tại các cơ sở cai nghiện công lập và ngoài công lập; các cơ sở cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện; các cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân có liên quan đến công tác quản lý, hỗ trợ và thực hiện hoạt động cai nghiện ma túy tự nguyện tại Việt Nam.

Quy định về hợp đồng cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện

Giao dịch giữa người có nhu cầu cai nghiện và cơ sở cung cấp dịch vụ được xác định rõ ràng là quan hệ dân sự, được thực hiện thông qua hợp đồng cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện với các quy định cụ thể sau:

• Chủ thể giao kết: Hợp đồng được ký kết giữa người đứng đầu cơ sở cai nghiện và người có nhu cầu cai nghiện. Đối với người nghiện ma túy dưới 18 tuổi, hợp đồng phải được thực hiện thông qua cha, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp.
• Giấy tờ chứng minh nhân thân: Khi tiến hành giao kết hợp đồng, người thực hiện giao kết phải xuất trình một trong các loại giấy tờ hợp pháp bao gồm: Thẻ căn cước công dân, chứng minh nhân dân, hộ chiếu, giấy khai sinh hoặc giấy phép lái xe.
• Trách nhiệm của cơ sở cai nghiện: Ngay khi nhận được đề xuất dịch vụ và giấy tờ chứng minh nhân thân, cơ sở cai nghiện có trách nhiệm giải thích rõ ràng, đầy đủ về quyền và nghĩa vụ của cả hai bên. Khi tiếp nhận người bệnh, cơ sở phải kiểm tra, lập biên bản tiếp nhận người nghiện, đồ dùng cá nhân, tư trang (nếu có) và tiến hành khám sức khỏe ban đầu.
• Mẫu hợp đồng: Hợp đồng cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện phải được thực hiện thống nhất theo Mẫu số 01 tại Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định này.

Quy định về kết thúc và chấm dứt hợp đồng cai nghiện

Nghị định quy định chặt chẽ các trường hợp thanh lý và chấm dứt hợp đồng nhằm bảo đảm tính liên tục và hiệu quả của quá trình điều trị:

• Thanh lý hợp đồng: Khi hoàn thành hợp đồng, các bên tiến hành thanh lý theo quy định của pháp luật dân sự. Người đứng đầu cơ sở cai nghiện có trách nhiệm cấp Giấy chứng nhận đã hoàn thành chương trình cai nghiện ma túy tự nguyện cho người cai nghiện theo Mẫu số 02.
• Bàn giao người dưới 18 tuổi: Đối với người cai nghiện tự nguyện chưa đủ 18 tuổi khi kết thúc hợp đồng, cơ sở cai nghiện có trách nhiệm bàn giao trực tiếp cho cha, mẹ hoặc người giám hộ.
• Giải quyết vi phạm: Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh vi phạm hợp đồng, các bên ưu tiên tiến hành thương lượng. Trường hợp bắt buộc phải chấm dứt hợp đồng thì giải quyết theo quy định của pháp luật dân sự.
• Hạn chế chấm dứt hợp đồng: Người đi cai nghiện tự nguyện đang trong thời gian điều trị cắt cơn, giải độc, điều trị rối loạn tâm thần và phục hồi sức khỏe không được tự ý chấm dứt hợp đồng, trừ trường hợp có chỉ định chuyên môn của bác sĩ điều trị.

Thời gian cai nghiện ma túy tự nguyện tối thiểu

Để bảo đảm hiệu quả cắt cơn và phục hồi hành vi, Nghị định quy định thời gian cai nghiện tự nguyện tối thiểu như sau:

• Tổng thời gian cai nghiện tự nguyện tối thiểu: Là 06 tháng. Khoảng thời gian này bao gồm toàn bộ quy trình từ điều trị cắt cơn, giải độc, phục hồi sức khỏe; giáo dục, phục hồi hành vi, nhân cách; lao động trị liệu, tư vấn hướng nghiệp, dạy nghề, chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng cho đến phòng, chống tái nghiện.
• Thời gian điều trị chuyên sâu ban đầu: Thời gian dành riêng cho việc điều trị cắt cơn, giải độc, điều trị rối loạn tâm thần và phục hồi sức khỏe ban đầu phải bảo đảm tối thiểu là 20 ngày.

Chế độ, chính sách hỗ trợ tài chính từ ngân sách nhà nước

Nhằm giảm bớt gánh nặng tài chính và khuyến khích người nghiện tự nguyện điều trị, Nhà nước áp dụng các chính sách hỗ trợ ưu việt:

• Hỗ trợ tại cơ sở công lập: Ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ tiền thuốc cắt cơn, giải độc và điều trị rối loạn tâm thần cho người cai nghiện ma túy tự nguyện tại các cơ sở cai nghiện công lập.
• Hỗ trợ 95% chi phí dịch vụ y tế cho đối tượng ưu tiên: Ngân sách nhà nước hỗ trợ 95% chi phí sàng lọc, đánh giá mức độ nghiện, thực hiện các dịch vụ xét nghiệm y tế theo chỉ định của bác sĩ, điều trị nhiễm trùng cơ hội và thuốc chữa bệnh thông thường đối với các đối tượng bao gồm:
  • Thương binh;
  • Người bị nhiễm chất độc hóa học và suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên;
  • Người thuộc hộ nghèo;
  • Người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa;
  • Trẻ em mồ côi;
  • Người khuyết tật nặng và đặc biệt nặng.
• Thẩm quyền quyết định của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh: Căn cứ vào khả năng cân đối ngân sách địa phương và số lượng người tham gia cai nghiện tự nguyện thực tế, HĐND cấp tỉnh quyết định:
  • Mức hỗ trợ cao hơn hoặc mở rộng đối tượng được hỗ trợ ngoài các quy định chung nêu trên.
  • Mức hỗ trợ tiền ăn hàng tháng, tiền mặc, đồ dùng sinh hoạt cá nhân (tối thiểu phải bằng 70% định mức áp dụng đối với người bị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc).
  • Mức hỗ trợ chỗ ở cho người tham gia cai nghiện tự nguyện tại cơ sở.
• Nguồn kinh phí thực hiện: Do ngân sách địa phương tự bảo đảm và chi trả theo phân cấp của Luật ngân sách nhà nước.

Chính sách thí điểm hỗ trợ tại các cơ sở ngoài công lập

Nghị định mở rộng phạm vi hỗ trợ thông qua chương trình thí điểm xã hội hóa công tác cai nghiện:

• Thời gian thực hiện thí điểm: Được triển khai từ năm 2018 đến hết năm 2020.
• Phạm vi áp dụng: Thí điểm tại 15 cơ sở cai nghiện ma túy ngoài công lập thuộc địa bàn 10 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương bao gồm: Sơn La, Thái Nguyên, Hòa Bình, Nghệ An, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đắk Lắk, Đồng Nai, Bình Dương và Cần Thơ.
• Phân công trách nhiệm: Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn cơ chế quản lý tài chính đối với hoạt động cai nghiện tự nguyện tại các cơ sở ngoài công lập này. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố thí điểm để kiểm tra, theo dõi, đánh giá và tổng kết báo cáo Chính phủ.

Hiệu lực thi hành và điều khoản bãi bỏ

Nghị định quy định rõ ràng về thời gian áp dụng và các văn bản, điều khoản bị thay thế:

• Hiệu lực thi hành: Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 05 tháng 7 năm 2018.
• Các điều khoản bãi bỏ:
  • Bãi bỏ Điều 19, Điều 20 và Điều 22 của Nghị định số 147/2003/NĐ-CP.
  • Bãi bỏ Điều 26, Điều 27 và Điều 49 của Nghị định số 135/2004/NĐ-CP.
• Trách nhiệm tổ chức thực hiện: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chịu trách nhiệm thống nhất quản lý nhà nước về lĩnh vực cai nghiện ma túy tự nguyện; hướng dẫn tổ chức, hoạt động của các cơ sở; tổ chức đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho nhân sự làm việc tại cơ sở; thực hiện thanh tra, kiểm tra và báo cáo định kỳ. Các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc Nghị định này.