Nghị định số 56-CP được ban hành bởi Chính phủ do Phó Thủ tướng Phan Văn Khải ký, hướng dẫn thi hành Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt. Nghị định này quy định chi tiết về đối tượng nộp thuế, căn cứ tính thuế, biểu thuế suất, chế độ kê khai, nộp thuế, quản lý chứng từ vận chuyển, cũng như các trường hợp miễn, giảm thuế tiêu thụ đặc biệt tại Việt Nam kể từ năm 1993.

Phạm vi và đối tượng áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt

Theo quy định của Nghị định, đối tượng chịu thuế và phạm vi áp dụng được xác định cụ thể như sau:

• Các tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế, các doanh nghiệp thành lập và hoạt động theo Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (gọi chung là cơ sở) có hoạt động sản xuất và tiêu thụ tại Việt Nam các mặt hàng thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt đều là đối tượng phải nộp thuế.
• Nơi nộp thuế tiêu thụ đặc biệt được xác định là nơi cơ sở trực tiếp sản xuất ra hàng hóa đó.
• Mỗi mặt hàng thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt chỉ phải chịu thuế này một lần duy nhất và không phải nộp thuế doanh thu ở khâu sản xuất.
• Trường hợp cơ sở sản xuất tự tổ chức các cửa hàng tiêu thụ sản phẩm thì phải nộp thuế tiêu thụ đặc biệt tại nơi sản xuất, đồng thời phải nộp thuế doanh thu theo ngành thương nghiệp tại nơi tiêu thụ sản phẩm.
• Cơ sở sản xuất khi nộp thuế tiêu thụ đặc biệt được khấu trừ số thuế tiêu thụ đặc biệt đã nộp cho phần nguyên liệu ở khâu trước (nếu có).

Quy định đối với hàng hóa xuất khẩu

Hàng hóa thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt nếu xuất khẩu sẽ không phải nộp thuế tiêu thụ đặc biệt trong các trường hợp cụ thể sau:

• Hàng hóa do chính cơ sở sản xuất trực tiếp xuất khẩu ra nước ngoài hoặc trực tiếp gia công cho nước ngoài.
• Hàng hóa do cơ sở sản xuất bán hoặc ủy thác cho các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu để thực hiện xuất khẩu theo hợp đồng kinh tế và giấy phép xuất khẩu.
• Trường hợp đặc biệt: Nếu cơ sở kinh doanh xuất khẩu mua hàng thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt của cơ sở sản xuất để xuất khẩu nhưng không xuất khẩu mà lại đem bán tiêu thụ trong nước thì ngoài việc phải nộp thuế doanh thu theo thuế suất kinh doanh thương nghiệp, cơ sở đó còn phải nộp thuế tiêu thụ đặc biệt.

Căn cứ và phương pháp tính thuế tiêu thụ đặc biệt

Căn cứ tính thuế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng hóa chịu thuế bao gồm ba yếu tố chính: số lượng hàng hóa tiêu thụ, giá tính thuế đơn vị hàng hóa và thuế suất áp dụng.

• Số lượng hàng hóa tiêu thụ: Bao gồm toàn bộ số lượng, trọng lượng của mặt hàng thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt được xuất ra để bán, trao đổi, biếu, tặng hoặc tiêu dùng nội bộ phục vụ sinh hoạt của cơ sở.
• Giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt: Được xác định là giá do cơ sở sản xuất bán ra tại nơi sản xuất chưa bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt.
• Đối với hàng gia công: Giá tính thuế là giá tính thuế của mặt hàng cùng loại hoặc mặt hàng tương đương tại thời điểm tính thuế.
• Đối với hàng thu mua: Trong trường hợp thuế tiêu thụ đặc biệt do cơ sở thu mua nộp thay (đối với sản xuất nhỏ phân tán), giá tính thuế là giá mua vào tại nơi sản xuất chưa có thuế tiêu thụ đặc biệt.
• Trường hợp không xác định được giá tính thuế: Cơ quan thuế cấp tỉnh hoặc cấp tương đương có thẩm quyền quy định giá tính thuế cho từng mặt hàng cụ thể theo nguyên tắc chung. Giá tính thuế đối với hàng đem biếu, tặng hoặc tiêu dùng nội bộ cũng được áp dụng theo các nguyên tắc nêu trên. Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn phương pháp xác định mức giá tính thuế cụ thể cho từng mặt hàng.

Biểu thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt

Thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các nhóm mặt hàng cụ thể được quy định chi tiết như sau:

• Thuốc hút:
  • Thuốc lá điếu có đầu lọc, sản xuất chủ yếu bằng nguyên liệu nhập khẩu (sử dụng từ 51% trở lên nguyên liệu sợi thuốc nhập khẩu so với tổng lượng nguyên liệu sợi thuốc cần dùng cho sản phẩm): Thuế suất 70%.
  • Thuốc lá điếu có đầu lọc, sản xuất chủ yếu bằng nguyên liệu trong nước: Thuế suất 52%.
  • Thuốc lá điếu không có đầu lọc và xì gà: Thuế suất 32%.
• Rượu:
  • Rượu thuốc (phải có đăng ký sản phẩm và giấy phép hoạt động do Bộ Y tế cấp; nếu không đủ điều kiện sẽ áp dụng thuế suất theo độ rượu tương ứng): Thuế suất 15%.
  • Các loại rượu khác trên 40 độ: Thuế suất 90%.
  • Các loại rượu khác từ 30 độ đến 40 độ: Thuế suất 75%.
  • Các loại rượu khác dưới 30 độ (kể cả rượu hoa quả): Thuế suất 25%.
• Bia các loại: Thuế suất 90% (riêng đối với bia hộp áp dụng mức thuế suất 75%).
• Pháo các loại: Thuế suất 100%.

Nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ sở sản xuất kinh doanh

Cơ sở sản xuất kinh doanh các mặt hàng thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt phải tuân thủ nghiêm ngặt các nghĩa vụ sau:

• Thực hiện đầy đủ các quy định về kê khai, đăng ký, nộp thuế và vận chuyển hàng hóa theo quy định của Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt. Bộ Tài chính hướng dẫn chi tiết về nội dung, thủ tục kê khai, đăng ký nộp thuế.
• Thực hiện nghiêm chỉnh chế độ sổ sách kế toán theo Pháp lệnh Kế toán và thống kê ngày 10 tháng 5 năm 1988, đồng thời lập đầy đủ chứng từ mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thu tiền theo quy định hiện hành.
• Cung cấp đầy đủ, đúng thời hạn các hồ sơ, tài liệu, số liệu liên quan đến việc tính thuế tiêu thụ đặc biệt khi có yêu cầu từ cơ quan thuế.
• Giải thích và chứng minh rõ ràng các khoản chưa cụ thể trong tờ khai, sổ sách hoặc chứng từ kế toán. Cơ sở kinh doanh không được lấy lý do bí mật nghề nghiệp để từ chối cung cấp thông tin. Ngược lại, cơ quan thuế có trách nhiệm bảo mật thông tin nghề nghiệp do cơ sở cung cấp.

Quy trình nộp thuế và quản lý chứng từ vận chuyển

Việc thu nộp thuế tiêu thụ đặc biệt được thực hiện theo các nguyên tắc cụ thể:

• Đối tượng nộp thuế: Thuế tiêu thụ đặc biệt do cơ sở sản xuất trực tiếp nộp. Đối với trường hợp sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, thuế có thể do tổ chức, cá nhân thu mua nộp thay cho người sản xuất theo hướng dẫn của Bộ Tài chính.
• Cơ sở sản xuất có số thuế phát sinh lớn: Phải kê khai và nộp thuế khi bán hàng hoặc trả hàng gia công theo thông báo của cơ quan thuế. Cơ quan thuế sẽ cử cán bộ quản lý trực tiếp tại cơ sở để kiểm tra, đôn đốc nộp thuế kịp thời vào Kho bạc Nhà nước.
• Thời hạn nộp thuế khi chưa thu được tiền: Đối với hàng hóa đã xuất (kể cả xuất cho đại lý, ký gửi, ủy thác) nhưng chưa thu được tiền, hạn nộp thuế là ngày thu được tiền nhưng tối đa không quá 14 ngày kể từ ngày cơ quan thuế phát hành thông báo thuế.
• Cơ sở sản xuất nhỏ: Nộp thuế theo phương thức khoán sản lượng tiêu thụ, thực hiện nộp định kỳ vào các ngày 10, 20 và ngày cuối cùng của tháng theo thông báo thuế.
• Trường hợp thu qua cơ sở thu mua: Cơ sở thu mua phải kê khai với cơ quan thuế nơi thu mua và nộp thuế theo từng lô hàng hoặc từng chuyến hàng trước khi thực hiện vận chuyển.
• Chế tài chậm nộp: Tổ chức, cá nhân chậm nộp tiền thuế hoặc tiền phạt sẽ bị phạt 0,2% (hai phần nghìn) trên số tiền chậm nộp cho mỗi ngày nộp muộn.
• Chứng từ vận chuyển và lưu kho: Hàng hóa đã nộp thuế khi vận chuyển phải kèm theo biên lai nộp thuế, giấy chuyển vận hoặc hóa đơn bán hàng đã đăng ký với cơ quan thuế. Trường hợp chuyển kho nội bộ chưa tiêu thụ phải có giấy chuyển kho chưa nộp thuế do cơ quan thuế cấp. Hàng hóa dự trữ tại kho hoặc cửa hiệu phải có chứng từ chứng minh đã nộp thuế.

Chính sách miễn, giảm thuế tiêu thụ đặc biệt

Nghị định quy định cụ thể các trường hợp được xét giảm thuế tiêu thụ đặc biệt như sau:

• Do thiên tai, địch họa, tai nạn bất ngờ: Cơ sở sản xuất gặp khó khăn do các nguyên nhân bất khả kháng này được xét giảm thuế. Mức giảm tương ứng với tỷ lệ thiệt hại tài sản thực tế nhưng không vượt quá 50% số thuế phải nộp và không quá 30% giá trị tài sản bị thiệt hại. Thời gian giảm thuế tối đa là 180 ngày kể từ thời điểm xảy ra thiệt hại và có hoạt động xuất hàng.
• Cơ sở mới thành lập hoặc mở rộng sản xuất: Cơ sở mới thành lập và chính thức sản xuất từ năm 1993, hoặc cơ sở mở rộng quy mô, áp dụng công nghệ mới mà bị lỗ sau khi nộp đủ thuế thì được xét giảm thuế theo từng năm. Mức giảm tương ứng với số lỗ thực tế nhưng không quá 30% số thuế phải nộp của năm đó. Thời gian xét giảm thuế không quá 02 năm.
• Lưu ý về cơ sở mới: Không áp dụng giảm thuế đối với các cơ sở chia tách, sáp nhập, đổi tên, giải thể rồi thành lập lại từ các cơ sở cũ. Đối với cơ sở mở rộng sản xuất hoặc đổi mới công nghệ, việc giảm thuế chỉ được tính trên phần sản lượng hàng hóa tăng thêm so với trước đó.

Hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện

• Hiệu lực thi hành: Nghị định 56-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1 tháng 9 năm 1993.
• Điều khoản thay thế: Nghị định này thay thế hoàn toàn Nghị định số 352-HĐBT ngày 2 tháng 10 năm 1990 của Hội đồng Bộ trưởng. Tất cả các quy định trước đây về thuế tiêu thụ đặc biệt trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ.
• Khen thưởng: Chính phủ có quy định riêng về chế độ khen thưởng đối với cơ quan thuế, cán bộ thuế hoàn thành nhiệm vụ và người có công phát hiện các vụ vi phạm Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt.
• Trách nhiệm thi hành: Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết thi hành Nghị định. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện nghiêm túc Nghị định này.