Nghị định 52/2002/NĐ-CP do Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải ký ban hành quy định chi tiết về quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu và lễ phục của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm thống nhất trang phục, thể hiện tính chính quy, tinh nhuệ và hiện đại của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Các quy định về quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu và lễ phục tại Nghị định này được áp dụng đối với sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, binh sĩ đang tại ngũ, lực lượng quân dự bị động viên và những sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp đã chuyển ra ngoài Quân đội được phép mang mặc trang phục theo quy định của Bộ Quốc phòng.

Quy định về Quân hiệu của Quân đội nhân dân Việt Nam

Quân hiệu là biểu tượng trang nghiêm của Quân đội nhân dân Việt Nam, được quy định cụ thể về hình dáng và kích thước như sau:

• Hình dáng và màu sắc: Quân hiệu có hình tròn, ở giữa có ngôi sao nổi màu vàng đặt trên nền đỏ tươi. Xung quanh ngôi sao có hai bông lúa, phía dưới hai bông lúa có hình nửa bánh xe răng màu vàng, vành ngoài cùng của quân hiệu màu vàng.
• Kích thước: Quân hiệu dành cho quân nhân được chia làm hai loại với đường kính lần lượt là 33 mm và 27 mm.

Quy định về Cấp hiệu của Quân đội nhân dân Việt Nam

Cấp hiệu được mang trên vai áo của quân nhân để thể hiện cấp bậc quân hàm và quân chủng, ngành nghề chuyên môn:

• Cấp hiệu của sĩ quan:
  • Nền cấp hiệu: Có màu vàng tươi (riêng nền cấp hiệu của Bộ đội Biên phòng có màu xanh lá cây).
  • Đường viền cấp hiệu: Lục quân và Bộ đội Biên phòng có màu đỏ tươi; Phòng không - Không quân có màu xanh hoà bình; Hải quân có màu tím than.
  • Vạch ngang và sao: Cấp tướng không có vạch ngang trên cấp hiệu; cấp tá có hai vạch ngang màu bạc; cấp uý có một vạch ngang màu bạc. Số lượng sao trên cấp hiệu tương ứng với các cấp bậc: Thiếu uý, Thiếu tá, Thiếu tướng, Chuẩn Đô đốc Hải quân mang 1 sao; Trung uý, Trung tá, Trung tướng, Phó Đô đốc Hải quân mang 2 sao; Thượng uý, Thượng tá, Thượng tướng, Đô đốc Hải quân mang 3 sao; Đại uý, Đại tá, Đại tướng mang 4 sao.
  • Cúc cấp hiệu: Sao và cúc của cấp hiệu cấp tướng có màu vàng, cúc cấp hiệu dập hình quốc huy. Sao và cúc của cấp hiệu cấp tá, cấp uý có màu bạc, cúc cấp hiệu dập hình ngôi sao ở giữa hai bông lúa.
• Cấp hiệu của quân nhân chuyên nghiệp: Thiết kế tương tự như cấp hiệu của sĩ quan cấp uý và cấp tá. Tuy nhiên, trên cấp hiệu có thêm vạch hình chữ V màu bạc (cấp tá có hai vạch, cấp uý có một vạch). Số lượng sao tương ứng với các cấp bậc: Chuẩn uý chỉ có vạch chữ V mà không có sao; Thiếu uý, Thiếu tá mang 1 sao; Trung uý, Trung tá mang 2 sao; Thượng uý, Thượng tá mang 3 sao; Đại uý mang 4 sao. Cấp hiệu của thượng sĩ quân nhân chuyên nghiệp áp dụng như cấp hiệu của thượng sĩ hạ sĩ quan.
• Cấp hiệu của hạ sĩ quan và binh sĩ:
  • Mang trên vai áo: Nền cấp hiệu màu xám nhạt (riêng Bộ đội Biên phòng màu xanh lá cây). Đường viền cấp hiệu phân theo quân chủng tương tự sĩ quan. Trên cấp hiệu có cúc màu bạc hình sao giữa hai bông lúa và các vạch ngang hoặc vạch chữ V bằng tơ màu đỏ tươi (Binh nhì mang 1 vạch hình chữ V; Binh nhất mang 2 vạch hình chữ V; Hạ sĩ mang 1 vạch ngang; Trung sĩ mang 2 vạch ngang; Thượng sĩ mang 3 vạch ngang).
  • Hạ sĩ quan, binh sĩ Hải quân (khi mặc quân phục kiểu áo có yếm): Cấp hiệu mang ở bả vai áo, nền màu tím than có hình phù hiệu Hải quân ở giữa và các vạch ngang bằng tơ màu vàng tươi (Binh nhì mang 1 vạch ở đầu dưới; Binh nhất mang 2 vạch ở hai đầu; Hạ sĩ mang 1 vạch ở giữa; Trung sĩ mang 2 vạch cân đối ở giữa; Thượng sĩ mang 3 vạch cân đối ở giữa).
• Cấp hiệu của học viên: Học viên là sĩ quan mang cấp hiệu sĩ quan. Học viên đào tạo sĩ quan có nền cấp hiệu theo màu sắc quân chủng (Lục quân màu đỏ tươi; Phòng không - Không quân màu xanh hoà bình; Hải quân màu tím than; Bộ đội Biên phòng màu xanh lá cây) với đường viền bằng tơ màu vàng tươi rộng 6 mm và cúc cấp hiệu màu bạc. Học viên đào tạo hạ sĩ quan, nhân viên chuyên môn kỹ thuật có cấp hiệu tương tự học viên đào tạo sĩ quan nhưng không có đường viền bằng tơ màu vàng tươi.

Quy định về Phù hiệu của Quân đội nhân dân Việt Nam

Phù hiệu được mang trên ve cổ áo quân phục, bao gồm nền phù hiệu và hình phù hiệu đặc trưng:

• Màu nền phù hiệu: Lục quân màu đỏ tươi; Phòng không - Không quân màu xanh hoà bình; Hải quân màu tím than; Bộ đội Biên phòng màu xanh lá cây. Nền phù hiệu của cấp tướng có thêm đường viền màu vàng rộng 3 mm ở 3 cạnh.
• Màu sắc hình phù hiệu: Cấp tướng có hình phù hiệu màu vàng; cấp tá, cấp úy, hạ sĩ quan, binh sĩ và quân nhân chuyên nghiệp có hình phù hiệu màu bạc.
• Hình phù hiệu của các quân chủng, binh chủng, ngành nghề: Nghị định quy định chi tiết biểu tượng cho từng lực lượng, ví dụ: Bộ binh (thanh kiếm và khẩu súng đặt chéo); Đặc công (dao găm trên khối bọc phá, dưới có mũi tên vòng); Tăng - Thiết giáp (xe tăng nhìn ngang); Pháo binh (hai nòng súng thần công đặt chéo); Bộ đội Biên phòng (thanh kiếm và khẩu súng đặt chéo trên vòng tròn không khép kín, dưới có ký hiệu đường biên giới); Hải quân (hình mỏ neo); Quân y, Thú y (chữ thập đỏ trong hình tròn); Ngành Kỹ thuật (com-pa đặt trên chiếc búa)...

Quy định về Phù hiệu kết hợp Cấp hiệu

Phù hiệu kết hợp cấp hiệu được mang trên ve cổ áo quân phục dã chiến, bao gồm nền phù hiệu, sao, vạch và hình phù hiệu (riêng cấp tướng và binh sĩ không có vạch dọc):

• Sĩ quan: Số lượng sao từ 1 đến 4 tương ứng với các cấp bậc. Sao của cấp tướng màu vàng. Sao và vạch của cấp tá, cấp uý màu bạc (cấp uý có 1 vạch dọc, cấp tá có 2 vạch dọc).
• Quân nhân chuyên nghiệp: Tương tự như sĩ quan cấp uý và cấp tá, riêng cấp chuẩn uý không có sao. Cấp thượng sĩ chuyên nghiệp áp dụng như cấp thượng sĩ hạ sĩ quan.
• Hạ sĩ quan: Gồm nền phù hiệu, hình phù hiệu, sao màu bạc và một vạch dọc bằng tơ màu vàng tươi rộng 3 mm (Hạ sĩ mang 1 sao; Trung sĩ mang 2 sao; Thượng sĩ mang 3 sao).
• Binh sĩ: Gồm nền phù hiệu, hình phù hiệu và sao màu bạc (Binh nhì mang 1 sao; Binh nhất mang 2 sao).
• Học viên: Học viên là sĩ quan sử dụng phù hiệu kết hợp cấp hiệu như sĩ quan. Học viên đào tạo sĩ quan gồm nền phù hiệu, hình phù hiệu và một vạch dọc bằng tơ màu vàng tươi rộng 5 mm (không có sao). Học viên đào tạo hạ sĩ quan, nhân viên kỹ thuật có vạch dọc rộng 3 mm (không có sao).

Quy định về Lễ phục của Sĩ quan và Quân nhân chuyên nghiệp

Lễ phục áp dụng cho sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp từ cấp chuẩn uý trở lên (cả nam và nữ), được phân chia thành Đại lễ và Tiểu lễ:

• Đại lễ:
  • Mũ kê pi: Màu sắc mũ được phân biệt theo quân chủng (Lục quân và Bộ đội Biên phòng màu be nhạt; Phòng không - Không quân màu xanh đen; Hải quân màu trắng). Lưỡi trai màu đen. Thành mũ có màu sắc đặc trưng của từng quân chủng, trên thành mũ có quai tết bằng sợi tơ màu vàng và cành tùng kép màu vàng bao quanh quân hiệu.
  • Quần áo: Kiểu dáng K82 mùa đông. Cúc áo hình tròn màu vàng, mặt trước dập nổi hình ngôi sao 5 cánh và đường viền bao quanh (đường kính cúc nẹp áo và túi dưới là 24 mm, túi trên là 18 mm). Cấp hiệu có cúc, sao, gạch đều màu vàng. Ve cổ áo mang cành tùng màu vàng (cấp tướng mang cành tùng đơn to; cấp tá, cấp úy và quân nhân chuyên nghiệp mang cành tùng đơn nhỏ và một ngôi sao màu vàng). Áo sơ mi mặc trong màu trắng, dài tay, cổ đứng, thắt caravat màu đen.
  • Màu sắc quần áo: Lục quân và Bộ đội Biên phòng màu be nhạt; Phòng không - Không quân màu xanh đen; Hải quân màu trắng.
  • Giầy: Giầy da đen thấp cổ có bo ngang (đối với nam, nữ không có bo ngang), có dây buộc.
• Tiểu lễ: Được chia thành tiểu lễ mùa đông và tiểu lễ mùa hè theo quy định cụ thể của Bộ Quốc phòng.

Các quy định nghiêm cấm và điều khoản thi hành

Để bảo đảm tính tôn nghiêm và quản lý chặt chẽ trang phục quân đội, Nghị định đề ra các quy định nghiêm ngặt:

• Giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết về trang phục tiểu lễ, trang phục thường dùng, trang phục dã chiến, trang phục nghiệp vụ nghi lễ, trang phục công tác của quân nhân và trang phục của công chức quốc phòng.
• Nghiêm cấm tất cả các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân có hành vi sản xuất, tàng trữ, mua, bán và sử dụng trái phép quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu, trang phục của Quân đội nhân dân Việt Nam. Mọi hành vi vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo quy định của pháp luật.
• Mọi sự thay đổi về quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu và lễ phục sau ngày Nghị định này có hiệu lực sẽ do Thủ tướng Chính phủ quyết định.

Hiệu lực thi hành: Nghị định 52/2002/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày ký. Nghị định này bãi bỏ các văn bản trước đây bao gồm: Nghị định số 74/HĐBT ngày 26 tháng 4 năm 1982, Nghị định số 78/HĐBT ngày 27 tháng 3 năm 1991 của Hội đồng Bộ trưởng, Nghị định số 94/CP ngày 30 tháng 11 năm 1993 của Chính phủ và các quy định trước đây trái với Nghị định này. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng chịu trách nhiệm hướng dẫn và thi hành Nghị định.