Nghị định 26/2009/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nhằm quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, tập trung vào việc xác định đối tượng chịu thuế, đối tượng không chịu thuế, giá tính thuế, thuế suất, cũng như các quy định về hoàn thuế và khấu trừ thuế tiêu thụ đặc biệt.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuất, nhập khẩu hàng hóa và kinh doanh dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt tại Việt Nam. Phạm vi điều chỉnh bao gồm các quy định chi tiết về căn cứ tính thuế, hoàn thuế, khấu trừ thuế và các biện pháp quản lý thuế liên quan.

Quy định chi tiết về đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt

Nghị định làm rõ một số nhóm hàng hóa, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt bao gồm:

• Tàu bay và du thuyền: Chỉ áp dụng đối với các loại sử dụng cho mục đích dân dụng.
• Xăng và chế phẩm xăng dầu: Bao gồm các loại xăng, nap-ta (naphtha), chế phẩm tái hợp (reformade component), các chế phẩm khác để pha chế xăng và cả condensate.
• Hàng mã: Không bao gồm các sản phẩm là đồ chơi trẻ em, đồ dùng dạy học và đồ dùng trang trí.
• Kinh doanh đặt cược: Bao gồm đặt cược thể thao, giải trí và các hình thức đặt cược khác theo quy định pháp luật.
• Sản phẩm hoàn chỉnh: Đối tượng chịu thuế đối với hàng hóa là các sản phẩm hoàn chỉnh, không áp dụng đối với bộ linh kiện rời dùng để lắp ráp các hàng hóa này.

Các đối tượng không chịu thuế tiêu thụ đặc biệt

Các trường hợp không thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt được quy định cụ thể như sau:

• Hàng hóa nhập khẩu phi thương mại: Hàng viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại; quà tặng cho cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, xã hội, đơn vị vũ trang; quà biếu, quà tặng cho cá nhân trong định mức pháp luật.
• Hàng quá cảnh, chuyển khẩu: Hàng vận chuyển qua cửa khẩu Việt Nam không làm thủ tục nhập khẩu/xuất khẩu; hàng đưa vào kho ngoại quan; hàng quá cảnh theo hiệp định song phương hoặc đa phương.
• Phương tiện vận tải chuyên dụng: Tàu bay, du thuyền sử dụng cho mục đích kinh doanh vận chuyển hàng hóa, hành khách và du lịch. Xe ô tô cứu thương, xe chở phạm nhân, xe tang lễ; xe chở người từ 24 chỗ trở lên (thiết kế vừa ngồi vừa đứng); xe chạy trong khu vui chơi, giải trí, thể thao không đăng ký lưu hành.
• Điều hòa nhiệt độ chuyên dụng: Loại có công suất từ 90.000 BTU trở xuống được thiết kế chỉ để lắp đặt trên các phương tiện vận tải như ô tô, tàu hỏa, tàu thủy, tàu bay.

Phương pháp xác định giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt

Giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt được xác định cụ thể cho từng trường hợp sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh dịch vụ:

• Hàng hóa sản xuất trong nước: Được tính bằng giá bán chưa có thuế giá trị gia tăng chia cho (1 cộng với thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt). Trường hợp bán qua chi nhánh hạch toán phụ thuộc thì tính theo giá bán của chi nhánh. Nếu bán qua cơ sở kinh doanh thương mại, giá tính thuế không được thấp hơn 10% so với giá bán bình quân của cơ sở thương mại đó; nếu thấp hơn, cơ quan thuế sẽ thực hiện ấn định thuế.
• Hàng hóa nhập khẩu: Giá tính thuế bằng giá tính thuế nhập khẩu cộng với thuế nhập khẩu. Nếu hàng hóa được miễn hoặc giảm thuế nhập khẩu thì giá tính thuế không bao gồm phần thuế được miễn, giảm đó.
• Vỏ bao bì và vỏ chai: Giá tính thuế không loại trừ giá trị vỏ bao bì, vỏ chai. Đối với bia chai có đặt tiền cược vỏ chai, định kỳ hàng quý phải quyết toán và đưa phần tiền cược tương ứng với vỏ chai không thu hồi được vào doanh thu tính thuế.
• Hàng gia công và hợp tác kinh doanh: Đối với hàng gia công, giá tính thuế là giá bán của cơ sở giao gia công hoặc sản phẩm tương đương. Đối với hàng hợp tác kinh doanh giữa cơ sở sản xuất và chủ sở hữu thương hiệu, giá tính thuế là giá bán ra của cơ sở sở hữu thương hiệu, công nghệ.
• Hàng trả góp, trả chậm: Tính theo giá bán trả tiền một lần, không bao gồm khoản lãi trả góp, trả chậm.
• Đối với các dịch vụ đặc thù:
  • Kinh doanh gôn: Giá bán thẻ hội viên, vé chơi gôn bao gồm cả phí chơi gôn và tiền ký quỹ (nếu có).
  • Casino, trò chơi điện tử có thưởng: Doanh thu thực tế trừ đi số tiền đã trả thưởng cho khách.
  • Kinh doanh đặt cược: Doanh thu bán vé đặt cược trừ tiền trả thưởng.
  • Vũ trường, massage, karaoke: Doanh thu toàn bộ hoạt động bao gồm cả dịch vụ ăn uống và dịch vụ đi kèm.
  • Kinh doanh xổ số: Doanh thu bán vé các loại hình xổ số được phép hoạt động.
• Hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng nội bộ, biếu tặng, khuyến mại: Tính theo giá của sản phẩm cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm phát sinh hoạt động.
• Quy đổi ngoại tệ và thời điểm tính thuế: Doanh thu bằng ngoại tệ phải quy đổi ra đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch bình quân liên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm phát sinh doanh thu. Thời điểm xác định doanh thu đối với hàng hóa là khi chuyển giao quyền sở hữu/sử dụng; đối với dịch vụ là khi hoàn thành cung ứng hoặc lập hóa đơn.

Quy định về thuế suất đối với một số loại xe ô tô

• Xe bán tải (vừa chở người vừa chở hàng): Phải có thiết kế từ hai hàng ghế trở lên và có vách ngăn cố định giữa khoang chở người và khoang chở hàng.
• Xe hybrid (chạy xăng kết hợp điện/năng lượng sinh học): Tỷ lệ xăng sử dụng theo thiết kế của nhà sản xuất không quá 70% tổng số nhiên liệu sử dụng; hoặc xe kết hợp động cơ điện với động cơ xăng có tỷ lệ xăng sử dụng không quá 70% so với xe chạy xăng tiết kiệm nhất cùng loại.
• Xe chạy hoàn toàn bằng năng lượng sinh học hoặc điện: Phải được thiết kế chạy hoàn toàn bằng các nguồn năng lượng này theo tiêu chuẩn của nhà sản xuất.

Chính sách hoàn thuế và khấu trừ thuế tiêu thụ đặc biệt

Nghị định quy định chi tiết các trường hợp được hoàn thuế và khấu trừ thuế nhằm bảo đảm quyền lợi cho người nộp thuế:

• Các trường hợp được hoàn thuế:
  • Hàng tạm nhập khẩu, tái xuất khẩu còn lưu kho bãi dưới sự giám sát của Hải quan; hàng nhập khẩu để bán cho nước ngoài qua đại lý tại Việt Nam hoặc bán cho các phương tiện vận tải quốc tế.
  • Hàng tạm nhập khẩu để dự hội chợ, triển lãm, giới thiệu sản phẩm khi thực tế tái xuất khẩu.
  • Nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất, gia công hàng xuất khẩu (hoàn tương ứng với lượng nguyên liệu thực tế xuất khẩu).
  • Cơ sở sản xuất, kinh doanh quyết toán thuế khi sáp nhập, chia tách, giải thể, phá sản, chuyển đổi sở hữu có số thuế nộp thừa.
  • Hoàn thuế theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, theo điều ước quốc tế hoặc khi số thuế đã nộp lớn hơn số thuế phải nộp.
• Khấu trừ thuế tiêu thụ đặc biệt: Người nộp thuế sản xuất hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt từ nguyên liệu đã nộp thuế tiêu thụ đặc biệt được khấu trừ số thuế đã nộp ở khâu nguyên liệu. Số thuế được khấu trừ tương ứng với lượng nguyên liệu thực tế đã sử dụng để sản xuất ra hàng hóa tiêu thụ. Việc khấu trừ được thực hiện trực tiếp khi kê khai nộp thuế.

Hiệu lực thi hành và hướng dẫn thực hiện

Nghị định 26/2009/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 04 năm 2009. Riêng các quy định liên quan đến thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng rượu và bia có hiệu lực thi hành muộn hơn, kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2010.

Nghị định này thay thế Nghị định số 149/2003/NĐ-CP ngày 04 tháng 12 năm 2003 và Điều 1 Nghị định số 156/2005/NĐ-CP ngày 15 tháng 12 năm 2005 của Chính phủ (ngoại trừ các quy định về thuế tiêu thụ đặc biệt đối với rượu, bia tiếp tục áp dụng đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2009).

Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành chi tiết các điều khoản của Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện.