Nghị định 124/2004/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nhằm quy định cơ chế tài chính ngân sách đặc thù đối với thành phố Hồ Chí Minh. Đây là chính sách quan trọng nhằm ưu tiên nguồn lực tài chính, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội để Thành phố thực hiện tốt vai trò là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật của khu vực và cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân thành phố Hồ Chí Minh, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc thực hiện cơ chế tài chính, ngân sách đặc thù trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.

1. Quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và quản lý đất đai

• Phân cấp ngân sách địa phương: Nguồn thu và nhiệm vụ chi của ngân sách thành phố Hồ Chí Minh được thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước. Ủy ban nhân dân thành phố trình Hội đồng nhân dân thành phố quyết định phân cấp cụ thể giữa các cấp ngân sách trực thuộc (thành phố, quận, huyện, phường, xã) phù hợp với thực tế địa phương, bảo đảm an ninh quốc phòng và trật tự an toàn xã hội. Riêng ngân sách xã, thị trấn thực hiện theo quy định riêng của Luật Ngân sách nhà nước.
• Ưu tiên đầu tư: Nhà nước thực hiện chính sách ưu tiên đầu tư về ngân sách và các nguồn lực tài chính khác cho thành phố Hồ Chí Minh để phát triển kinh tế - xã hội toàn diện.
• Quyết định dự toán hàng năm: Căn cứ vào dự toán do Thủ tướng Chính phủ giao và hướng dẫn của Bộ Tài chính, Ủy ban nhân dân thành phố trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định dự toán thu, chi ngân sách; phân bổ nhiệm vụ cho từng cơ quan, đơn vị và quyết định số bổ sung cho ngân sách cấp dưới.
• Tạm ứng ngân sách cho quỹ đất: Để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng quỹ đất, Ủy ban nhân dân thành phố được phép tạm ứng từ ngân sách hoặc nguồn vốn huy động hợp pháp để đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cho các dự án đấu giá quyền sử dụng đất. Sau khi đấu giá thành công, nguồn vốn tạm ứng sẽ được thu hồi để hoàn trả lại cho ngân sách hoặc nguồn huy động.
• Tỷ lệ phân chia khoản thu: Tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách thành phố do Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định. Thời gian ổn định tỷ lệ này do Chính phủ trình Quốc hội quyết định.

2. Cơ chế thưởng vượt thu và bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương

• Thưởng vượt thu: Trong trường hợp ngân sách trung ương có số tăng thu so với dự toán Thủ tướng Chính phủ giao từ các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách thành phố, ngân sách thành phố được thưởng 30% số tăng thu này. Mức thưởng tối đa không vượt quá số tăng thu thực tế so với năm trước.
• Bổ sung có mục tiêu: Ngân sách trung ương thực hiện bổ sung có mục tiêu cho ngân sách thành phố theo hai nguồn:
  • Tương ứng 70% phần còn lại của số tăng thu ngân sách trung ương từ các khoản thu phân chia (sau khi đã trừ đi số tiền thưởng vượt thu 30%).
  • Tương ứng 30% số thu vượt dự toán được giao đối với các khoản thu ngân sách trung ương hưởng 100% trên địa bàn. Khoản này không áp dụng đối với thuế giá trị gia tăng hàng nhập khẩu, các khoản thu không phát sinh trên địa bàn nhưng hạch toán nộp tại Thành phố, các khoản hạch toán ghi thu - ghi chi, và các khoản thu để lại đơn vị chi quản lý qua ngân sách nhà nước.
• Sử dụng nguồn thưởng và bổ sung: Ủy ban nhân dân thành phố trình Hội đồng nhân dân quyết định sử dụng các khoản thưởng và bổ sung có mục tiêu này vào các mục đích: đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; thanh toán các khoản nợ vay huy động; thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và thưởng cho ngân sách cấp dưới.

3. Chính sách thu hút và quản lý nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA)

• Ưu tiên bố trí ODA: Chính phủ ưu tiên bố trí nguồn vốn ODA cho thành phố Hồ Chí Minh để thực hiện các dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật đô thị, cải thiện môi trường và các công trình phúc lợi công cộng.
• Nguyên tắc bố trí vốn đối ứng:
  • Đối với dự án do các Bộ, cơ quan trung ương làm chủ đầu tư: Ngân sách trung ương chịu trách nhiệm bảo đảm toàn bộ nguồn vốn, bao gồm cả vốn đối ứng.
  • Đối với dự án do Ủy ban nhân dân thành phố làm chủ đầu tư: Thành phố có trách nhiệm tự cân đối và bố trí vốn đối ứng từ nguồn ngân sách địa phương.
• Ưu tiên vốn vay về cho vay lại: Tập trung ưu tiên bố trí vốn cho các dự án có khả năng thu hồi vốn trực tiếp hoặc các dự án sản xuất hàng hóa xuất khẩu có năng lực cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế.
• Quy trình quyết định mức hỗ trợ: Trên cơ sở đề xuất của Thành phố và ý kiến phối hợp của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Chính phủ sẽ cân đối mức hỗ trợ ODA cụ thể trong dự toán ngân sách nhà nước hàng năm để trình Quốc hội quyết định.

4. Cơ chế huy động vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng

• Hình thức huy động vốn: Thành phố được phép huy động vốn trong nước thông qua phát hành trái phiếu chính quyền địa phương hoặc các hình thức huy động hợp pháp khác. Ngân sách thành phố có trách nhiệm chi trả đầy đủ cả gốc, lãi và các chi phí phát sinh liên quan.
• Huy động vốn vay nước ngoài: Thành phố được chủ động tìm kiếm nguồn vay nước ngoài để đầu tư hạ tầng thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương. Quy trình thực hiện yêu cầu Thành phố lập phương án, lấy ý kiến của Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trước khi trình Thủ tướng Chính phủ quyết định theo cơ chế Chính phủ vay về cho Thành phố vay lại. Thành phố có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương để hoàn trả nợ vay đúng hạn.
• Hạn mức dư nợ huy động: Tổng dư nợ từ các nguồn vốn huy động (trong nước và nước ngoài) không được vượt quá 100% tổng mức vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách thành phố theo dự toán đã được Hội đồng nhân dân thành phố quyết định hàng năm. Hạn mức này không bao gồm các nguồn vốn huy động theo quy định pháp luật khác và vốn bổ sung có mục tiêu không ổn định từ ngân sách trung ương.
• Điều kiện và nguyên tắc huy động: Việc huy động vốn phải dựa trên phương án do Ủy ban nhân dân lập và được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua. Các công trình, dự án sử dụng vốn huy động phải bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội, nằm trong danh mục kế hoạch đầu tư 5 năm đã được phê duyệt, đã có quyết định đầu tư của cấp có thẩm quyền và Thành phố phải cam kết cân đối ngân sách để trả nợ khi đến hạn.
• Các hình thức đầu tư khác: Đối với các dự án có khả năng thu hồi vốn, Ủy ban nhân dân thành phố quyết định hoặc trình cấp có thẩm quyền áp dụng các hình thức đầu tư như BOT (Xây dựng - Vận hành - Chuyển giao), BTO (Xây dựng - Chuyển giao - Vận hành), BT (Xây dựng - Chuyển giao) và các giải pháp tài chính hỗ trợ lãi suất hoặc bù chênh lệch chi phí dịch vụ.

5. Tiếp nhận viện trợ và phát triển các quỹ tài chính

• Quyền quyết định tiếp nhận viện trợ: Ủy ban nhân dân thành phố được quyền quyết định tiếp nhận các khoản viện trợ không hoàn lại dành cho Thành phố mà không bị giới hạn bởi quy mô viện trợ. Riêng đối với các khoản viện trợ liên quan đến lĩnh vực tôn giáo, quốc phòng, an ninh, Thành phố phải báo cáo và được sự đồng ý của Thủ tướng Chính phủ trước khi tiếp nhận.
• Trách nhiệm quản lý viện trợ: Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố chịu trách nhiệm toàn diện về việc tiếp nhận, quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn viện trợ, thực hiện hạch toán, quyết toán theo quy định và báo cáo định kỳ cho Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư để tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
• Phát triển Quỹ Đầu tư phát triển đô thị: Ủy ban nhân dân thành phố có trách nhiệm tiếp tục củng cố, phát triển "Quỹ Đầu tư phát triển đô thị" cùng các quỹ tài chính hợp pháp khác nhằm thu hút, huy động tối đa nguồn vốn đóng góp từ các thành phần kinh tế, tổ chức và cá nhân cho đầu tư phát triển đô thị.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 124/2004/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Nghị định này bãi bỏ các quy định tại Điều 17, Điều 18 và Điều 19 của Nghị định số 93/2001/NĐ-CP ngày 12 tháng 12 năm 2001 của Chính phủ về phân cấp quản lý một số lĩnh vực cho thành phố Hồ Chí Minh. Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành; các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Hội đồng nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.