Nghị định 112-HĐBT năm 1984 do Hội đồng Bộ trưởng ban hành quy định về việc thu thủy lợi phí nhằm mục đích quản lý, khai thác và bảo vệ tốt các công trình thủy nông, bảo đảm hoàn trả một phần chi phí đầu tư và duy trì hoạt động của hệ thống thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với mọi tổ chức và cá nhân được hưởng lợi từ các dịch vụ tưới nước, tiêu nước hoặc các dịch vụ khác từ các công trình thủy nông do Nhà nước quản lý. Các đối tượng này đều có nghĩa vụ phải trả thủy lợi phí cho các xí nghiệp thủy nông trực tiếp quản lý và vận hành công trình.

Các nội dung chính sách cốt lõi của Nghị định:

1. Cơ cấu cấu thành thủy lợi phí

Thủy lợi phí được xác định bao gồm các khoản chi phí thực tế để duy trì và vận hành hệ thống công trình thủy nông, cụ thể:

• Khấu hao cơ bản, khấu hao sửa chữa lớn và chi phí sửa chữa thường xuyên đối với các loại máy móc, thiết bị, nhà xưởng, kho tàng, phương tiện vận tải và các phương tiện khác phục vụ quản lý, khai thác công trình (ngoại trừ khấu hao cơ bản của các máy bơm lớn).
• Chi phí sửa chữa lớn, tu bổ và sửa chữa thường xuyên các công trình xây đúc và công trình bằng đất (không tính phần nhân công do nhân dân tự đóng góp).
• Chi phí về điện năng, xăng dầu phục vụ vận hành máy móc thiết bị đầu mối và hệ thống dẫn nước.
• Chi phí tiền lương, phụ cấp cho cán bộ, công nhân viên và các chi phí quản lý hành chính của xí nghiệp thủy nông.
• Để hỗ trợ giảm nhẹ gánh nặng cho ngành nông nghiệp, Nhà nước tạm thời chưa tính vào thủy lợi phí khoản khấu hao cơ bản của các công trình xây đúc, công trình đất và các máy bơm lớn. Khoản này được xem như một hình thức trợ cấp của Nhà nước; việc trang bị mới hoặc thay thế máy bơm lớn sẽ do ngân sách Trung ương cấp thông qua kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản hàng năm.

2. Nguyên tắc phân bổ thủy lợi phí

Việc phân bổ mức thủy lợi phí trên một đơn vị diện tích đất hưởng lợi phải tuân thủ các nguyên tắc công bằng và thực tế sau:

• Căn cứ vào mức độ phục vụ tưới tiêu của từng công trình: Phân biệt rõ giữa diện tích được tưới tiêu chủ động hoàn toàn, diện tích mới chủ động được một phần, hoặc diện tích chỉ mới được tạo nguồn nước tưới, mở đường nước tiêu.
• Căn cứ vào điều kiện tự nhiên và chi phí thực tế của từng công trình trong từng vụ sản xuất: Áp dụng linh hoạt cơ chế điều hòa, cho phép thu thủy lợi phí cao hơn một chút ở những vùng có điều kiện thuận lợi (chi phí thấp) để bù đắp cho những vùng khó khăn (chi phí cao); hoặc thu theo mức bình thường trong năm thời tiết thuận lợi để dự phòng cho những năm thiên tai, chi phí tăng cao.
• Căn cứ vào hiệu quả dịch vụ tưới tiêu, thể hiện trực tiếp qua năng suất và sản lượng của ruộng đất được hưởng lợi.

3. Phương thức tính và quy đổi thủy lợi phí

Thủy lợi phí được lấy thóc làm đơn vị tính toán chuẩn:

• Đối với diện tích đất trồng cây lương thực: Thực hiện thu trực tiếp bằng thóc (hoặc các loại lương thực khác quy đổi tương đương).
• Đối với các trường hợp thu bằng tiền: Áp dụng cho diện tích trồng cây phi lương thực (rau, màu, cây công nghiệp, cây lâu năm); các dịch vụ thủy lợi phi nông nghiệp; hoặc các hộ nông dân, hợp tác xã, tập đoàn sản xuất có sản lượng lương thực tự cân đối chưa vượt quá mức tối thiểu cần thiết theo quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Giá trị quy đổi từ thóc ra tiền: Đối với hộ dân và tổ chức kinh tế tập thể, tính theo giá mua thỏa thuận do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định tại vụ sản xuất đó. Đối với các tổ chức kinh tế quốc doanh và cơ quan Nhà nước, tính theo giá chỉ đạo thu mua của Nhà nước.

4. Mức thu thủy lợi phí cụ thể

Mức thu thủy lợi phí đối với diện tích trồng lúa được tưới tiêu chủ động được tính theo tỷ lệ phần trăm (%) trên sản lượng trung bình của ruộng đất, phân chia theo các vụ và biện pháp công trình:

• Tưới và tiêu bằng trọng lực (tự chảy): Vụ Đông Xuân thu từ 4% đến 6,5%; Vụ Hè Thu thu từ 4,5% đến 7%; Vụ Mùa thu từ 3% đến 5,5%.
• Tưới bằng bơm điện, tiêu bằng trọng lực: Vụ Đông Xuân thu từ 4,5% đến 7%; Vụ Hè Thu thu từ 5% đến 7,5%; Vụ Mùa thu từ 3,5% đến 6%.
• Tưới và tiêu hoàn toàn bằng bơm điện: Vụ Đông Xuân thu từ 5% đến 7,5%; Vụ Hè Thu thu từ 5,5% đến 8%; Vụ Mùa thu từ 4% đến 6,5%.
• Các trường hợp đặc thù khác: Diện tích mới chủ động tưới tiêu một phần thu bằng 70% - 80% mức chuẩn; diện tích mới tạo nguồn hoặc mở đường tiêu thu bằng 50% - 70% mức chuẩn; diện tích lợi dụng thủy triều thu bằng 70% mức tưới tiêu bằng trọng lực; diện tích phải tưới bằng bơm dầu suốt vụ thu bằng 120% mức tưới tiêu bằng bơm điện.
• Đối với cây trồng khác: Diện tích trồng rau, màu, cây công nghiệp ngắn ngày (kể cả cây vụ đông) và cây lâu năm có yêu cầu tưới tiêu thì mức thu bằng 40% mức thu của đất trồng lúa tương ứng. Trường hợp tưới bằng nước ngầm hoặc tưới phun, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định mức thu riêng phù hợp thực tế.
• Dịch vụ giao thông và thủy sản: Vận tải đường thủy qua cầu, cống thuộc hệ thống thủy nông thu từ 5 đến 30 kg thóc/chuyến tùy tải trọng phương tiện. Kinh doanh nuôi trồng thủy sản thu từ 5 đến 10 kg thóc/năm trên mỗi hécta mặt nước sử dụng.

5. Chế độ thưởng, phạt và miễn giảm thủy lợi phí

Nghị định thiết lập cơ chế ràng buộc trách nhiệm hai chiều giữa đơn vị cung cấp dịch vụ và hộ sử dụng nước thông qua hợp đồng kinh tế:

• Chế độ thưởng phạt: Nếu xí nghiệp thủy nông không bảo đảm tiêu chuẩn, định mức tưới tiêu ghi trong hợp đồng gây ảnh hưởng xấu đến sản xuất thì sẽ bị phạt và giảm thủy lợi phí tương ứng. Ngược lại, nếu phục vụ tốt vượt tiêu chuẩn giúp tăng năng suất cây trồng thì xí nghiệp được thưởng tăng thủy lợi phí. Các điều khoản này phải được quy định rõ ràng trong hợp đồng kinh tế ký kết đầu vụ.
• Chế độ miễn giảm do thiên tai: Trường hợp thiên tai gây thiệt hại cho mùa màng, mức miễn giảm thủy lợi phí do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định dựa trên mức độ thiệt hại thực tế: Thiệt hại từ 30% đến dưới 50% được giảm 30% phí; thiệt hại từ 50% đến dưới 70% được giảm 50% phí; thiệt hại từ 70% trở lên được miễn 100% thủy lợi phí.

6. Công tác tổ chức thu và quản lý tài chính

Quy trình lập kế hoạch, thu nộp và hạch toán tài chính được quy định chặt chẽ:

• Hàng năm và từng vụ, xí nghiệp thủy nông cùng hộ sử dụng nước ký kết hợp đồng kinh tế. Cuối vụ, hai bên tiến hành nghiệm thu, xác định số phí phải nộp, lập sổ thu trình Ủy ban nhân dân cấp huyện phê duyệt trước khi tổ chức thu.
• Sở Thủy lợi tổng hợp kế hoạch thu toàn tỉnh trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt để giao chỉ tiêu cho các huyện, ngành lương thực và ngành tài chính. Việc thu thủy lợi phí được thực hiện đồng thời với thu thuế nông nghiệp và thu mua lương thực tại xã, hợp tác xã.
• Toàn bộ số thủy lợi phí thu bằng thóc phải giao cho ngành lương thực tiếp nhận trực tiếp. Ngành lương thực có trách nhiệm thanh toán lại cho xí nghiệp thủy nông bằng tiền theo giá chỉ đạo thu mua của Nhà nước. Đối với phần thủy lợi phí thu bằng tiền, xí nghiệp thủy nông được trực tiếp thu và quản lý.
• Các xí nghiệp thủy nông thực hiện hạch toán kinh tế độc lập. Nguồn thu phải được sử dụng tiết kiệm, có trích lập quỹ dự phòng thiên tai. Riêng khoản thu từ khấu hao cơ bản và khấu hao sửa chữa lớn phải nộp tập trung vào Quỹ thủy nông của tỉnh.

7. Thành lập và sử dụng Quỹ thủy nông cấp tỉnh

Quỹ thủy nông cấp tỉnh được hình thành từ nguồn khấu hao cơ bản, khấu hao sửa chữa lớn của các xí nghiệp và khoản điều tiết từ các đơn vị có điều kiện thuận lợi. Quỹ do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý (hoặc ủy quyền cho Sở Thủy lợi quản lý) nhằm sử dụng vào các mục đích:

• Thực hiện sửa chữa lớn, nâng cấp công trình và đổi mới công nghệ, máy móc thiết bị thủy nông trong phạm vi tỉnh.
• Hỗ trợ, điều hòa kinh phí cho các xí nghiệp thủy nông gặp khó khăn khách quan không tự cân đối được thu chi.
• Dự phòng kinh phí cho các năm xảy ra thiên tai, dịch bệnh làm giảm nguồn thu nhưng tăng chi phí vận hành.
• Trường hợp quỹ chưa tập trung đủ vốn cho nhu cầu cấp bách, ngân sách địa phương sẽ tạm ứng hoặc trợ cấp. Nếu quỹ có kết dư sau khi đã bảo đảm các nhiệm vụ chi và dự phòng, Ủy ban nhân dân tỉnh được quyền huy động để đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy nông địa phương.

Hiệu lực thi hành

Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ vụ mùa năm 1984. Tất cả các quy định trước đây của Trung ương và địa phương về thủy lợi phí trái với Nghị định này đều bãi bỏ. Các Bộ trưởng Bộ Thủy lợi, Tài chính, Lương thực, Điện lực có trách nhiệm hướng dẫn chi tiết thi hành.