Nghị định 105/2003/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nhằm hướng dẫn chi tiết thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về việc tuyển dụng và quản lý lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam. Văn bản này quy định cụ thể về điều kiện, thủ tục cấp giấy phép lao động, quyền và nghĩa vụ của người lao động nước ngoài cũng như người sử dụng lao động, cùng trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước liên quan.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức tại Việt Nam được phép tuyển dụng lao động nước ngoài (gọi chung là người sử dụng lao động) và người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam. Người lao động nước ngoài được xác định là người không có quốc tịch Việt Nam theo quy định của Luật Quốc tịch Việt Nam.

Các đối tượng người sử dụng lao động bao gồm:

• Doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế hoạt động theo Luật Doanh nghiệp Nhà nước, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
• Các nhà thầu (thầu chính, thầu phụ) là tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân của Việt Nam hoặc nước ngoài nhận thầu.
• Các tổ chức kinh doanh, dịch vụ thuộc cơ quan hành chính nhà nước, lực lượng vũ trang, đoàn thể nhân dân, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội.
• Văn phòng đại diện, chi nhánh của công ty nước ngoài; Văn phòng đại diện của các tổ chức kinh tế, thương mại, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, khoa học kỹ thuật, văn hóa, thể thao, giáo dục, y tế.
• Các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước; các cơ sở y tế, văn hóa, giáo dục, đào tạo, thể thao.
• Văn phòng dự án nước ngoài hoặc quốc tế tại Việt Nam.
• Chi nhánh tổ chức luật sư nước ngoài được phép hoạt động tại Việt Nam.
• Hợp tác xã.

Điều kiện và tỷ lệ tuyển dụng lao động nước ngoài

• Tỷ lệ tuyển dụng: Đối với doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, tỷ lệ lao động nước ngoài được tuyển dụng không quá 3% so với tổng số lao động hiện có của doanh nghiệp, tối đa không quá 50 người và tối thiểu được tuyển 01 người. Đối với các tổ chức, cơ quan khác, không quy định tỷ lệ cụ thể nhưng việc tuyển dụng phải được sự chấp thuận bằng văn bản của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Điều kiện đối với người lao động nước ngoài: Phải từ đủ 18 tuổi trở lên; có sức khỏe phù hợp với yêu cầu công việc; có chuyên môn kỹ thuật cao (kỹ sư hoặc trình độ tương đương trở lên, nghệ nhân ngành nghề truyền thống), giàu kinh nghiệm trong nghề nghiệp, điều hành sản xuất, quản lý mà lao động Việt Nam chưa đáp ứng được; không có tiền án, tiền sự về tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội hình sự khác, không bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang chấp hành hình phạt; phải có giấy phép lao động đối với trường hợp làm việc từ đủ 03 tháng trở lên (trừ các trường hợp miễn trừ).

Hồ sơ và trình tự tuyển dụng lao động nước ngoài

• Hồ sơ của người lao động: Người lao động nước ngoài phải chuẩn bị 02 bộ hồ sơ (01 bộ do người sử dụng lao động lưu giữ, 01 bộ gửi cơ quan chức năng để xin cấp giấy phép). Hồ sơ gồm: Đơn xin làm việc; Phiếu lý lịch tư pháp do cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cấp (nếu đã cư trú tại Việt Nam từ 06 tháng trở lên thì phải có thêm Phiếu lý lịch tư pháp do Sở Tư pháp nơi cư trú cấp); Bản lý lịch tự thuật có dán ảnh; Giấy chứng nhận sức khỏe; Bản sao chứng chỉ trình độ chuyên môn, tay nghề (bằng đại học hoặc tương đương, hoặc xác nhận tay nghề/kinh nghiệm đối với nghệ nhân, nhà quản lý); 03 ảnh màu (3x4cm). Các giấy tờ do nước ngoài cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự, dịch ra tiếng Việt và công chứng.
• Trình tự tuyển dụng: Người sử dụng lao động phải đăng tuyển dụng trên báo trung ương hoặc địa phương trong 03 số liên tiếp về nhu cầu, yêu cầu công việc và quyền lợi của người lao động. Sau khi nhận đủ hồ sơ của người lao động, người sử dụng lao động thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép lao động. Khi được cấp giấy phép, hai bên tiến hành giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản (trừ trường hợp di chuyển nội bộ do phía nước ngoài cử sang) và gửi bản sao hợp đồng về cơ quan cấp phép. Nội dung hợp đồng không được trái với nội dung ghi trên giấy phép lao động.

Quy định về Giấy phép lao động

• Trường hợp miễn giấy phép lao động: Người nước ngoài vào Việt Nam làm việc dưới 03 tháng hoặc để xử lý sự cố khẩn cấp (kỹ thuật, công nghệ phức tạp ảnh hưởng sản xuất mà chuyên gia tại Việt Nam không xử lý được); Thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Phó Tổng giám đốc, Giám đốc, Phó Giám đốc của doanh nghiệp có tư cách pháp nhân thành lập theo pháp luật Việt Nam; Trưởng văn phòng đại diện, Trưởng chi nhánh tại Việt Nam; Luật sư nước ngoài đã được Bộ Tư pháp cấp giấy phép hành nghề tại Việt Nam. Đối với các trường hợp này, người sử dụng lao động phải báo cáo danh sách trích ngang cho Sở Lao động - Thương binh và Xã hội trước ít nhất 07 ngày kể từ ngày họ bắt đầu làm việc.
• Thời hạn giấy phép lao động: Được cấp theo thời hạn của hợp đồng lao động hoặc quyết định cử đi làm việc của phía nước ngoài, nhưng tối đa không quá 36 tháng.
• Gia hạn giấy phép lao động: Được xem xét gia hạn nếu người sử dụng lao động đang đào tạo người Việt Nam thay thế nhưng chưa đáp ứng được công việc. Không gia hạn cho người bị kỷ luật lao động nặng. Thời hạn gia hạn tối đa là 36 tháng. Nếu hết thời hạn gia hạn lần thứ nhất mà vẫn chưa có người Việt Nam thay thế, việc tiếp tục gia hạn phải được sự chấp thuận của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Cấp lại giấy phép lao động: Áp dụng khi giấy phép bị mất hoặc hỏng. Người lao động làm đơn có xác nhận của người sử dụng lao động gửi Sở Lao động - Thương binh và Xã hội để được cấp lại bản trùng khớp với bản cũ.
• Các trường hợp hết hiệu lực: Giấy phép hết hạn; Hợp đồng lao động chấm dứt trước hạn; Công việc thực tế không đúng với giấy phép; Bị cơ quan nhà nước thu hồi do vi phạm pháp luật; Doanh nghiệp, tổ chức chấm dứt hoạt động; Người lao động bị phạt tù giam, chết hoặc mất tích theo tuyên bố của Tòa án.
• Quản lý và sử dụng: Người lao động giữ giấy phép khi còn hiệu lực. Trước khi hết hạn 03 ngày, người lao động phải nộp lại cho người sử dụng lao động. Trong vòng 07 ngày kể từ khi nhận, người sử dụng lao động phải nộp lại cho cơ quan cấp phép.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý và người sử dụng lao động

• Sở Lao động - Thương binh và Xã hội: Tiếp nhận, lưu trữ hồ sơ; trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ phải thực hiện cấp, gia hạn hoặc cấp lại giấy phép lao động (trường hợp từ chối phải trả lời bằng văn bản nêu rõ lý do); theo dõi, tổng hợp, thanh tra, kiểm tra và thu hồi giấy phép hết hiệu lực.
• Người sử dụng lao động: Thực hiện đúng pháp luật lao động; làm thủ tục và nộp lệ phí cấp, gia hạn, cấp lại giấy phép lao động; thực hiện đúng hợp đồng lao động; thu hồi và nộp lại giấy phép hết hiệu lực; quản lý hồ sơ và báo cáo tình hình sử dụng lao động nước ngoài theo quy định.
• Bộ Tài chính: Hướng dẫn mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng lệ phí cấp giấy phép lao động cho người nước ngoài.
• Xử lý vi phạm: Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam mà không có giấy phép lao động (sau 06 tháng kể từ ngày Nghị định có hiệu lực) sẽ bị Sở Lao động - Thương binh và Xã hội đề nghị Bộ trưởng Bộ Công an ra quyết định trục xuất khỏi Việt Nam. Các tổ chức, cá nhân vi phạm tùy theo mức độ sẽ bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 105/2003/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày đăng Công báo. Nghị định này thay thế cho Nghị định số 58/CP ngày 03 tháng 10 năm 1996 và Nghị định số 169/1999/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 1999 của Chính phủ. Đối với những người lao động nước ngoài đã được cấp giấy phép lao động còn hiệu lực trước ngày Nghị định này có hiệu lực thì tiếp tục sử dụng cho đến khi hết hạn mà không cần đổi giấy phép mới.