Lệnh công bố Luật Phòng thủ dân sự năm 2023 được ban hành bởi Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhằm chính thức công bố Luật Phòng thủ dân sự số 18/2023/QH15 đã được Quốc hội khóa XV thông qua tại kỳ họp thứ 5 ngày 20 tháng 6 năm 2023. Đây là văn bản pháp lý quan trọng đặt nền móng cho việc xây dựng cơ chế, chính sách và biện pháp phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả chiến tranh, sự cố, thiên tai, dịch bệnh, bảo vệ nhân dân, cơ quan, tổ chức và nền kinh tế quốc dân.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Luật Phòng thủ dân sự năm 2023 quy định một cách toàn diện về hoạt động phòng thủ dân sự, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động phòng thủ dân sự; chế độ, chính sách đối với lực lượng tham gia và công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Đối tượng áp dụng của Luật bao gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân là công dân Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài đang hoạt động, sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi điều chỉnh (Điều 1)

• Xác định rõ giới hạn điều chỉnh của Luật bao gồm các nguyên tắc hoạt động, biện pháp áp dụng trong các cấp độ phòng thủ dân sự nhằm ứng phó với các hiểm họa do thiên nhiên hoặc con người gây ra.
• Quy định cụ thể về quyền, nghĩa vụ của công dân, cơ quan, tổ chức trong việc chủ động phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh.
• Thiết lập khung pháp lý cho hoạt động hợp tác quốc tế và quản lý nhà nước về phòng thủ dân sự trên phạm vi cả nước.

2. Giải thích từ ngữ (Điều 2)

• Phòng thủ dân sự: Được định nghĩa là bộ phận của phòng thủ đất nước, bao gồm các biện pháp phòng, chống, khắc phục hậu quả chiến tranh, sự cố, thiên tai, dịch bệnh, thảm họa nhằm bảo vệ nhân dân, cơ quan, tổ chức và nền kinh tế quốc dân.
• Thảm họa: Là trạng thái mất an toàn nghiêm trọng do sự cố, thiên tai, dịch bệnh hoặc chiến tranh gây ra, vượt quá khả năng tự ứng phó của lực lượng tại chỗ, gây thiệt hại lớn về người, tài sản và môi trường.
• Sự cố: Là tình huống bất thường do thiên nhiên hoặc con người gây ra, có nguy cơ đe dọa đến an toàn của người, tài sản và môi trường nhưng chưa đến mức thảm họa.
• Lực lượng phòng thủ dân sự: Bao gồm lực lượng nòng cốt (Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, Dân quân tự vệ, lực lượng chuyên trách) và lực lượng rộng rãi do toàn dân tham gia.

3. Nguyên tắc hoạt động phòng thủ dân sự (Điều 3)

• Đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự quản lý thống nhất của Nhà nước từ trung ương đến địa phương.
• Chủ động phòng ngừa là chính; giám sát chặt chẽ, phát hiện sớm, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương và hiệu quả, ưu tiên bảo vệ tính mạng của nhân dân.
• Thực hiện phương châm "bốn tại chỗ" bao gồm: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ để bảo đảm tính kịp thời trong mọi tình huống.
• Kết hợp chặt chẽ giữa phòng thủ dân sự với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia.
• Việc áp dụng các biện pháp phòng thủ dân sự phải bảo đảm hạn chế đến mức thấp nhất sự ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống bình thường của nhân dân.

4. Chính sách của Nhà nước về phòng thủ dân sự (Điều 4)

• Ưu tiên đầu tư xây dựng các công trình phòng thủ dân sự chuyên dụng, trọng điểm và mua sắm trang thiết bị hiện đại cho lực lượng chuyên trách ứng phó khẩn cấp.
• Khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan, tổ chức, cá nhân đầu tư, tài trợ, ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến vào hoạt động phòng thủ dân sự.
• Có chính sách hỗ trợ, ưu đãi và tôn vinh đối với lực lượng tham gia phòng thủ dân sự bị thương, hy sinh hoặc thiệt hại về tài sản theo quy định của pháp luật.
• Tăng cường giáo dục, bồi dưỡng kiến thức về phòng thủ dân sự cho toàn dân, đặc biệt là tích hợp vào chương trình giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh, sinh viên.

Hiệu lực thi hành

Luật Phòng thủ dân sự năm 2023 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2024. Các quy định trước đây trái với Luật này sẽ bị bãi bỏ, mở ra một giai đoạn mới trong việc chuẩn hóa và nâng cao năng lực phòng thủ dân sự quốc gia trước các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống.