Hiệp định về quá cảnh hàng hoá giữa Việt Nam - Lào được ký kết vào ngày 13 tháng 03 năm 2009 tại Viêng Chăn bởi Bộ trưởng Bộ Công Thương nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Bộ trưởng Bộ Công Thương nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào. Hiệp định này được thiết lập nhằm tạo điều kiện thuận lợi, thúc đẩy hoạt động quá cảnh hàng hóa bằng đường bộ qua lãnh thổ của hai nước, góp phần phát triển quan hệ thương mại song phương và khu vực.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Hiệp định

Hiệp định áp dụng đối với hoạt động quá cảnh hàng hóa thuộc sở hữu của pháp nhân, thể nhân của nước xin quá cảnh qua lãnh thổ của nước cho quá cảnh bằng đường bộ. Đối tượng điều chỉnh bao gồm các chủ hàng, người chuyên chở, phương tiện vận tải, người áp tải và các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền (đặc biệt là cơ quan Hải quan và Bộ Công Thương) của cả hai nước Việt Nam và Lào.

Các nguyên tắc chung và định nghĩa cốt lõi

• Cho phép và tạo thuận lợi quá cảnh: Hai Bên cho phép hàng hoá xuất khẩu đi nước thứ ba, nhập khẩu từ nước thứ ba về, hoặc vận chuyển nội bộ giữa các địa phương của một Bên được quá cảnh qua lãnh thổ Bên kia dưới sự giám sát của hải quan. Quá trình này được cam kết tạo điều kiện thuận lợi tối đa, không gây trở ngại về thời gian, không ban hành quy định cản trở không cần thiết và miễn trừ các loại thuế xuất nhập khẩu, thuế nội địa cùng các khoản phí không cần thiết tại nước cho quá cảnh.
• Định nghĩa về quá cảnh hàng hóa: Là việc vận chuyển hàng hóa qua lãnh thổ nước cho quá cảnh bằng đường bộ, bao gồm cả các hoạt động trung chuyển, chuyển tải, lưu kho, chia tách lô hàng, thay đổi phương thức vận tải hoặc các công việc khác phát sinh trong thời gian quá cảnh dưới sự giám sát của cơ quan hải quan và cơ quan có thẩm quyền.
• Chủ thể liên quan: Nước xin quá cảnh là nước có pháp nhân, thể nhân sở hữu hàng hóa; nước cho quá cảnh là nước cho phép hàng hóa đi qua lãnh thổ; chủ hàng là người sở hữu hàng hóa; người chuyên chở là pháp nhân được chủ hàng ủy quyền hợp pháp để thực hiện việc vận chuyển.

Quy định về vận chuyển và giám sát hải quan đối với hàng hóa quá cảnh

• Tuân thủ pháp luật: Việc vận chuyển hàng hóa quá cảnh phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về hải quan, các quy định liên quan của nước cho quá cảnh và các điều ước quốc tế mà hai Bên là thành viên.
• Bảo đảm nguyên trạng hàng hóa: Số lượng, chủng loại hàng hóa khi ra khỏi cửa khẩu cuối cùng phải trùng khớp hoàn toàn với số lượng, chủng loại khi vào cửa khẩu đầu tiên của nước cho quá cảnh. Hàng hóa phải giữ nguyên đai, nguyên kiện và nguyên niêm phong hải quan.
• Xử lý sự cố phát sinh: Trong trường hợp hàng hóa bị hư hỏng, tổn thất trong quá trình vận chuyển hoặc lưu kho trên lãnh thổ nước cho quá cảnh, chủ hàng hoặc người chuyên chở phải lập tức thông báo cho cơ quan hải quan hoặc cơ quan có thẩm quyền nơi gần nhất để lập biên bản xác nhận tình trạng thực tế.
• Miễn kiểm tra và áp tải: Hàng hóa quá cảnh được miễn kiểm tra hải quan tại cửa khẩu và miễn áp tải trên lãnh thổ nước cho quá cảnh. Việc kiểm tra thực tế chỉ được thực hiện khi cơ quan chức năng phát hiện có nghi vấn hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật rõ ràng.
• Lưu kho, lưu bãi: Trường hợp cần lưu kho, lưu bãi tại nước cho quá cảnh, chủ hàng phải xin phép cơ quan có thẩm quyền của nước đó về thời gian, địa điểm và chịu sự giám sát chặt chẽ của cơ quan hải quan sở tại.

Chế độ quản lý đối với hàng hóa cấm hoặc hạn chế quá cảnh

• Nguyên tắc cấm chung: Không cho phép quá cảnh đối với hàng hóa bị cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu, cấm vận chuyển theo các điều ước quốc tế mà hai Bên tham gia, hoặc thuộc danh mục cấm kinh doanh, cấm xuất nhập khẩu, tạm ngừng xuất nhập khẩu của cả hai nước, trừ các trường hợp đặc biệt được quy định cụ thể.
• Quá cảnh vũ khí, trang thiết bị quân sự: Việc quá cảnh vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ và trang thiết bị quân sự phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng phải được sự cho phép trực tiếp bằng văn bản của Thủ tướng Chính phủ nước cho quá cảnh, trên cơ sở văn bản đề nghị của Bộ trưởng Bộ Công Thương nước xin quá cảnh gửi Bộ trưởng Bộ Công Thương nước cho quá cảnh.
• Quá cảnh hàng hóa thuộc danh mục cấm của nước cho quá cảnh: Đối với hàng hóa bị cấm tại nước cho quá cảnh nhưng không bị cấm tại nước xin quá cảnh, việc quá cảnh phải được Bộ trưởng Bộ Công Thương nước cho quá cảnh phê duyệt sau khi nhận được văn bản đề nghị từ Bộ trưởng Bộ Công Thương nước xin quá cảnh.
• Điều kiện vận chuyển hàng đặc biệt: Khi được cấp phép quá cảnh, các loại hàng hóa thuộc danh mục hạn chế/cấm nêu trên phải được vận chuyển nghiêm ngặt theo đúng nội dung giấy phép: đúng tuyến đường bộ, đúng cặp cửa khẩu, đúng phương tiện, đúng trọng tải, đúng thời hạn quy định và chịu sự giám sát chặt chẽ của cơ quan hải quan.
• Thông báo danh mục hàng hóa cấm: Bộ Công Thương hai nước có trách nhiệm thông báo cho nhau bằng văn bản tiếng Anh về danh mục hàng hóa cấm kinh doanh, cấm xuất nhập khẩu, tạm ngừng xuất nhập khẩu của nước mình trong vòng 60 ngày kể từ ngày ký Hiệp định. Mọi thay đổi về danh mục này phải được thông báo kịp thời để tự động thay thế danh mục cũ.

Thủ tục đơn giản hóa và các tuyến đường, cửa khẩu quá cảnh

Đối với các loại hàng hóa thông thường (không thuộc diện cấm hoặc hạn chế nêu tại Điều 4), chủ hàng hoặc người chuyên chở chỉ cần thực hiện thủ tục hải quan trực tiếp tại cửa khẩu mà không cần phải xin giấy phép quá cảnh từ Bộ Công Thương nước cho quá cảnh.

Hàng hóa quá cảnh được phép di chuyển qua các cặp cửa khẩu và tuyến đường nối xác định sau:

• Cửa khẩu Lao Bảo (Quảng Trị) - Đường 9 - Cửa khẩu Đen-sa-vẳn (Savannakhet).
• Cửa khẩu Cầu Treo (Hà Tĩnh) - Đường 8 - Cửa khẩu Nặm Phao (Bolykhămxay).
• Cửa khẩu Na Mèo (Thanh Hoá) - Đường 217 - Cửa khẩu Nậm Xôi (Hủa Phăn).
• Cửa khẩu Tây Trang (Điện Biên) - Đường 42 - Cửa khẩu Pang Hốc (Phongxalỳ).
• Cửa khẩu Nậm Cắn (Nghệ An) - Đường 7 - Cửa khẩu Nặm Cắn (Xiêng Khoảng).
• Cửa khẩu Cha Lo (Quảng Bình) - Đường 12 - Cửa khẩu Na Phàu (Khăm Muộn).
• Cửa khẩu Bờ Y (Kon Tum) - Đường 18 - Cửa khẩu Phu cưa (Attapư).

Hai Bên có thể trao đổi, thống nhất mở thêm các cặp cửa khẩu khác tùy theo nhu cầu thực tế nhằm tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động quá cảnh.

Quy định về tiêu thụ hàng hóa quá cảnh và nghĩa vụ tài chính

• Cấm tiêu thụ hàng cấm: Tuyệt đối nghiêm cấm việc phân phối, buôn bán và tiêu thụ trên lãnh thổ nước cho quá cảnh đối với hàng hóa quá cảnh thuộc danh mục cấm kinh doanh, cấm xuất nhập khẩu hoặc tạm ngừng xuất nhập khẩu.
• Tiêu thụ hàng hóa thông thường trong trường hợp bất khả kháng: Việc tiêu thụ hàng hóa quá cảnh thông thường trên lãnh thổ nước cho quá cảnh chỉ được chấp thuận trong trường hợp bất khả kháng, phải được Bộ trưởng Bộ Công Thương nước cho quá cảnh cho phép và chủ hàng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, lệ phí theo quy định pháp luật sở tại.
• Phí và lệ phí liên quan: Chủ hàng hoặc người chuyên chở phải nộp các khoản phí và lệ phí theo quy định của nước cho quá cảnh, bao gồm: phí đường bộ, phí quá tải, phí thủ tục hành chính, phí sử dụng cơ sở vật chất/dịch vụ, thuế/phí nhiên liệu mua tại nước cho quá cảnh và phí bảo trì đường bộ. Các khoản này được thanh toán bằng nội tệ của nước cho quá cảnh hoặc bằng ngoại tệ tự do chuyển đổi phù hợp với quy định quản lý ngoại hối của mỗi nước.

Phương tiện vận chuyển, người chuyên chở và giải quyết tranh chấp

• Yêu cầu đối với người chuyên chở: Hàng hóa quá cảnh phải được vận chuyển bởi người chuyên chở được cấp phép hoặc ủy quyền hợp pháp theo quy định pháp luật của mỗi Bên.
• Vận chuyển phương tiện và người áp tải: Việc quá cảnh phương tiện, người áp tải, việc sang mạn hoặc chuyển phương tiện phải tuân thủ các điều ước quốc tế mà hai Bên là thành viên. Nếu chưa có quy định trong điều ước quốc tế, sẽ áp dụng theo pháp luật của nước cho quá cảnh.
• Mẫu chứng từ: Bộ Công Thương hai nước được ủy quyền phối hợp xây dựng và ký kết các thỏa thuận quy định mẫu chứng từ cụ thể, bao gồm cả bộ chứng từ vận tải quá cảnh để thực hiện thống nhất.
• Xử lý vi phạm: Mọi hành vi vi phạm pháp luật của chủ hàng hoặc người chuyên chở trong quá trình quá cảnh trên lãnh thổ nước cho quá cảnh sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật của nước cho quá cảnh đó.
• Giải quyết tranh chấp: Các tranh chấp phát sinh từ việc giải thích hoặc thực hiện Hiệp định sẽ được giải quyết thông qua tham vấn trực tiếp giữa đại diện có thẩm quyền của hai Bên bằng con đường ngoại giao.

Hiệu lực thi hành và điều khoản sửa đổi, bổ sung

• Sửa đổi, bổ sung: Trong thời gian Hiệp định có hiệu lực, Bên muốn sửa đổi hoặc bổ sung điều khoản phải đề nghị bằng văn bản. Bên nhận được đề nghị phải trả lời chính thức bằng văn bản trong vòng 90 ngày. Các nội dung sửa đổi được thống nhất sẽ là bộ phận cấu thành không thể tách rời của Hiệp định.
• Thời hạn hiệu lực: Hiệp định có hiệu lực sau 60 ngày kể từ ngày ký (ngày 13 tháng 03 năm 2009) và có giá trị hiệu lực trong vòng hai (2) năm.
• Cơ chế tự động gia hạn: Nếu trong vòng 60 ngày trước khi hết hạn, không có Bên nào đề nghị chấm dứt bằng văn bản qua đường ngoại giao, Hiệp định sẽ tự động gia hạn thêm một (1) năm. Thể thức này tiếp tục áp dụng cho các năm tiếp theo. Trường hợp một Bên muốn chấm dứt, Hiệp định sẽ hết hiệu lực sau 60 ngày kể từ ngày Bên kia nhận được thông báo.
• Xử lý chuyển tiếp: Khi Hiệp định chấm dứt, các điều khoản vẫn tiếp tục áp dụng cho các thỏa thuận liên quan đã ký kết trước đó cho đến khi thực hiện xong. Hiệp định này thay thế hoàn toàn cho Hiệp định quá cảnh hàng hoá giữa Việt Nam và Lào ký ngày 23 tháng 4 năm 1994 và bản sửa đổi ngày 18 tháng 1 năm 2000.
• Ngôn ngữ văn bản: Hiệp định được làm thành hai bản chính bằng tiếng Việt, tiếng Lào và tiếng Anh có giá trị pháp lý ngang nhau. Trường hợp có sự khác biệt trong giải thích, bản tiếng Anh sẽ được dùng làm cơ sở quyết định.