Điều lệ số 599-TTg do Phủ Thủ tướng ban hành (ký bởi Thủ tướng Phạm Văn Đồng) là văn bản pháp lý quan trọng quy định chi tiết về chính sách và phương thức tiến hành cải cách ruộng đất tại các vùng ngoại thành và những khu vực dự kiến thiết lập thành phố, khu công thương nghiệp. Văn bản này thiết lập các nguyên tắc phân loại đối tượng, xử lý tài sản, phân chia ruộng đất và quản lý quỹ đất công ích nhằm bảo đảm công bằng xã hội, ổn định sản xuất nông nghiệp và phục vụ quy hoạch phát triển đô thị, công nghiệp trong tương lai.

Phạm vi áp dụng và bảo vệ cảnh quan di tích

• Phạm vi thi hành: Áp dụng tại các vùng ngoại thành và khu vực định kiến thiết thành phố hoặc khu công thương nghiệp. Uỷ ban hành chính khu hoặc thành phố có trách nhiệm nghiên cứu, đề xuất phạm vi cụ thể để trình Chính phủ duyệt y.
• Bảo vệ danh lam thắng cảnh: Tất cả các khu vực danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử tại ngoại thành đều được bảo vệ nghiêm ngặt, không được xâm phạm trong quá trình cải cách ruộng đất.
• Xử lý lăng tẩm địa chủ: Lăng tẩm thuộc gia đình địa chủ được giữ nguyên, không bị xâm phạm. Phần ruộng đất nằm trong phạm vi lăng tẩm không đem chia cho nông dân nhưng có thể giao cho nông dân sử dụng canh tác để tránh bỏ hoang.

Chính sách xử lý tài sản và ruộng đất của địa chủ

• Đối với nhân sĩ dân chủ, địa chủ kháng chiến và địa chủ thường: Thực hiện trưng mua toàn bộ ruộng đất, trâu bò, nông cụ, nhà cửa thừa ở nông thôn và lương thực thừa. Các tài sản khác ở nông thôn, nhà cửa ở thành phố, tư liệu sản xuất, tài sản dùng vào kinh doanh công thương nghiệp, súc vật và tư liệu chăn nuôi của họ được bảo vệ, không đụng tới.
• Đối với địa chủ di cư vào Nam: Ruộng đất của họ không coi là ruộng đất vắng chủ. Tùy trường hợp cụ thể, ruộng đất, trâu bò, nông cụ của họ sẽ bị tịch thu, trưng thu hoặc trưng mua tương tự như các địa chủ khác. Tài sản công thương nghiệp của họ nếu chưa có người trông nom sẽ do chính quyền địa phương tạm thời quản lý cho đến khi họ trở về.
• Xử lý ruộng đất phân tán trái phép: Ruộng đất địa chủ phân tán từ ngày 14/07/1949 đến ngày 20/07/1954 được xử lý theo Luật Cải cách ruộng đất. Mọi hành vi phân tán ruộng đất từ sau ngày 20/07/1954 đều bị coi là trái phép; số ruộng đất này sẽ bị tịch thu, và địa chủ có nghĩa vụ bồi thường cho người đã mua.
• Thời gian tính thoái tô: Thời gian thoái tô đối với địa chủ ở vùng ngoại thành được tính từ ngày hòa bình lập lại (ngày 20/07/1954), khác với mốc năm 1953 của các vùng nông thôn mới giải phóng khác.
• Chia ruộng đất cho địa chủ: Địa chủ không có nguồn thu nhập khác hoặc thu nhập quá ít không đủ sống sẽ được chia một phần ruộng đất tương đương phần của nông dân để canh tác. Những gia đình địa chủ đã có nghề nghiệp khác bảo đảm cuộc sống thì không được chia ruộng đất.

Chính sách đối với nhà công thương nghiệp và các tầng lớp khác

• Đối với ruộng đất, tài sản của nhà công thương nghiệp và người lao động thành thị: Trưng mua đối với ruộng đất phát canh, ruộng đất thuê người làm, trâu bò và nông cụ cho thuê dùng vào nông nghiệp. Nếu ruộng đất phát canh của nhà công thương nghiệp chưa giảm tô thì bắt buộc phải thực hiện thoái tô.
• Bảo hộ công thương nghiệp tư nhân: Nhà xưởng, kho tàng và các tư liệu phục vụ kinh doanh công thương nghiệp của tư nhân được bảo hộ, không bị xâm phạm. Các khoản nợ vay mượn lẫn nhau giữa địa chủ và người làm công thương nghiệp cũng được giữ nguyên, không đụng tới.
• Chính sách đối với quân nhân, liệt sĩ, cán bộ, công chức: Gia đình quân nhân cách mạng, liệt sĩ, cán bộ, công nhân, viên chức, người làm nghề tự do, người buôn bán nhỏ phải phát canh một số ít ruộng đất do bận việc hoặc thiếu sức lao động thì không bị coi là địa chủ. Trường hợp địa phương thiếu đất và những đối tượng này đã có nghề nghiệp đủ sống, chính quyền sẽ thương lượng để trưng mua một phần hoặc toàn bộ ruộng đất của họ; không áp dụng chính sách thoái tô đối với nhóm đối tượng này.

Nguyên tắc phân chia và quản lý ruộng đất, tài sản

• Chế độ sở hữu đất ngoại thành quy hoạch: Toàn bộ ruộng đất ngoại thành bị tịch thu, trưng thu, trưng mua nằm trong diện quy hoạch mở rộng thành phố hoặc kiến thiết công thương nghiệp đều thuộc sở hữu nhà nước. Nhà nước không chia hẳn quyền sở hữu cho nông dân mà chỉ giao quyền sử dụng để cày cấy. Người được giao đất không được phép cầm cố, bán hoặc bỏ hoang đất. Khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng, người bị thu hồi sẽ được bố trí việc làm mới, bù đất ở nơi khác hoặc bồi thường thỏa đáng.
• Phương thức chia đất canh tác: Việc chia đất dựa trên các quy định của Luật Cải cách ruộng đất. Thành viên gia đình nông dân đã có nghề nghiệp ổn định không được tính vào diện chia đất. Công nhân thất nghiệp có hoàn cảnh khó khăn và có khả năng lao động nông nghiệp, nếu có nguyện vọng, sẽ được xem xét chia một phần đất canh tác tùy theo quỹ đất địa phương.
• Phân chia tư liệu sản xuất và nhà ở: Trâu bò, nông cụ, lương thực tịch thu hoặc trưng mua được chia hẳn cho nông dân nghèo thiếu tư liệu sản xuất để họ làm chủ sở hữu. Nhà cửa tịch thu được (trừ biệt thự lớn, công trình kiến trúc lớn hoặc nhà do Chính phủ trưng dụng) cũng được chia hẳn cho nông dân.
• Quản lý ao hồ và đất hoang: Các ao hồ tịch thu, trưng thu, trưng mua thuộc sở hữu nhà nước, giao cho thành phố hoặc xã quản lý tùy quy mô. Việc sử dụng ao hồ làm nơi vui chơi, bơi lội phải tuân thủ hướng dẫn của Uỷ ban hành chính cấp thành phố hoặc cấp khu. Đất hoang có khả năng canh tác không thuộc diện danh lam thắng cảnh và không cản trở quy hoạch đô thị có thể được chia cho nông dân thiếu đất canh tác; người khai hoang được miễn thuế nông nghiệp trong vòng 03 năm.

Thủ tục pháp lý và tổ chức thực hiện

• Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng và sở hữu: Uỷ ban hành chính thành phố cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Nhà nước cho nông dân được giao đất quy hoạch, và cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu đất cho người có ruộng đất riêng hoặc được chia đất hẳn. Tất cả các khế ước cũ đều bị hủy bỏ.
• Thành lập Uỷ ban cải cách ruộng đất: Uỷ ban hành chính thành phố thành lập Uỷ ban cải cách ruộng đất để hỗ trợ chỉ đạo trực tiếp công tác cải cách tại ngoại thành.
• Thẩm quyền ban hành quy định chi tiết: Uỷ ban hành chính các thành phố căn cứ vào tình hình thực tế, Luật Cải cách ruộng đất và Điều lệ này để ban hành các quy định chi tiết, nhưng phải được chính quyền cấp trên phê duyệt trước khi thi hành. Các vấn đề phát sinh khác không quy định trong Điều lệ này sẽ được giải quyết theo nguyên tắc chung của Luật Cải cách ruộng đất.