Giới thiệu về Công văn 5334/TCHQ-TXNK năm 2023

Công văn 5334/TCHQ-TXNK được Tổng cục Hải quan ban hành năm 2023 nhằm hướng dẫn và thống nhất thực hiện các quy định về chứng từ thanh toán qua ngân hàng trong hồ sơ hoàn thuế, không thu thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Đây là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng giúp các Cục Hải quan tỉnh, thành phố giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình kiểm tra hồ sơ hoàn thuế của doanh nghiệp, đảm bảo tính thống nhất và tuân thủ đúng quy định pháp luật.

Cơ sở pháp lý áp dụng đối với chứng từ thanh toán trong hồ sơ hoàn thuế

Tổng cục Hải quan căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành để đưa ra hướng dẫn cụ thể, bao gồm:

• Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016.
• Nghị định số 134/2016/NĐ-CP ngày 01/9/2016 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.
• Nghị định số 18/2021/NĐ-CP ngày 11/3/2021 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 134/2016/NĐ-CP.
• Thông tư số 38/2015/TT-BTC ngày 25/3/2015 của Bộ Tài chính quy định về thủ tục hải quan; kiểm tra, giám sát hải quan; thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu (được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 39/2018/TT-BTC ngày 20/4/2018).

Quy định chi tiết về chứng từ thanh toán qua ngân hàng

Theo hướng dẫn tại Công văn 5334/TCHQ-TXNK, chứng từ thanh toán qua ngân hàng là một trong những chứng từ bắt buộc và quan trọng nhất trong hồ sơ hoàn thuế, không thu thuế đối với hàng hóa xuất khẩu. Quy định cụ thể như sau:

• Tính hợp lệ của chứng từ: Chứng từ thanh toán qua ngân hàng phải thể hiện rõ việc chuyển tiền từ tài khoản của khách hàng nước ngoài (bên mua) sang tài khoản của doanh nghiệp Việt Nam (bên bán/bên xuất khẩu) mở tại tổ chức tín dụng theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hóa hoặc các phụ lục hợp đồng liên quan.
• Sự phù hợp về thông tin: Các thông tin trên chứng từ thanh toán (như tên người trả tiền, người thụ hưởng, số tài khoản, số tiền thanh toán, đồng tiền thanh toán, nội dung thanh toán) phải phù hợp với thông tin trên hợp đồng xuất khẩu, hóa đơn thương mại và tờ khai hải quan.
• Thời hạn thanh toán: Việc thanh toán phải được thực hiện trong thời hạn thanh toán thỏa thuận trên hợp đồng hoặc phụ lục hợp đồng. Trường hợp thanh toán chậm trả, doanh nghiệp phải xuất trình được các thỏa thuận hợp pháp về việc chậm trả này.

Hướng dẫn xử lý các trường hợp thanh toán đặc biệt

Công văn 5334/TCHQ-TXNK làm rõ phương thức xử lý đối với một số hình thức thanh toán đặc thù thường gặp trong thực tế thương mại quốc tế:

• Thanh toán bù trừ: Trường hợp doanh nghiệp thực hiện thanh toán bằng hình thức bù trừ giữa giá trị hàng hóa xuất khẩu với giá trị hàng hóa nhập khẩu hoặc dịch vụ mua của phía nước ngoài, doanh nghiệp phải có văn bản thỏa thuận bù trừ (hợp đồng, phụ lục hợp đồng hoặc văn bản xác nhận bù trừ công nợ), chứng từ thanh toán qua ngân hàng đối với phần chênh lệch (nếu có) và các chứng từ liên quan khác theo đúng quy định của pháp luật về quản lý ngoại hối.
• Thanh toán qua bên thứ ba: Nếu việc thanh toán được thực hiện thông qua một bên thứ ba được ủy quyền, điều này phải được quy định rõ ràng trong hợp đồng xuất khẩu hoặc phụ lục hợp đồng. Chứng từ thanh toán qua ngân hàng phải thể hiện rõ việc chuyển tiền từ bên thứ ba được ủy quyền đến tài khoản của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.
• Trường hợp không có chứng từ thanh toán qua ngân hàng: Đối với các trường hợp không có chứng từ thanh toán qua ngân hàng theo quy định (trừ các trường hợp đặc biệt được pháp luật cho phép thanh toán bằng hình thức khác), cơ quan Hải quan sẽ không thực hiện hoàn thuế hoặc không thu thuế đối với lô hàng xuất khẩu đó.

Trách nhiệm của cơ quan Hải quan địa phương trong công tác kiểm tra

Để đảm bảo quản lý thuế chặt chẽ, tránh thất thu ngân sách nhà nước và ngăn chặn các hành vi gian lận trục lợi tiền hoàn thuế, Tổng cục Hải quan yêu cầu các Cục Hải quan tỉnh, thành phố thực hiện nghiêm túc các nội dung sau:

• Kiểm tra tính xác thực của chứng từ: Công chức hải quan được giao nhiệm vụ giải quyết hồ sơ hoàn thuế phải kiểm tra, đối chiếu kỹ lưỡng chứng từ thanh toán qua ngân hàng với các tài liệu khác trong hồ sơ hải quan. Trong trường hợp có nghi ngờ về tính trung thực, hợp pháp của chứng từ thanh toán, cơ quan Hải quan cần chủ động liên hệ, phối hợp với ngân hàng thương mại nơi phát hành chứng từ hoặc cơ quan thuế nội địa để xác minh thông tin dòng tiền.
• Tăng cường công tác hậu kiểm: Đẩy mạnh công tác kiểm tra sau thông quan đối với các doanh nghiệp có số tiền hoàn thuế lớn, các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao về thuế hoặc các doanh nghiệp thực hiện các giao dịch thanh toán phức tạp qua nhiều bên trung gian.
• Xử lý nghiêm vi phạm: Trường hợp phát hiện doanh nghiệp sử dụng chứng từ thanh toán giả mạo, chứng từ không hợp pháp hoặc có hành vi gian lận để được hoàn thuế, cơ quan Hải quan sẽ thực hiện truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính theo quy định hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm hình sự.

Ý nghĩa và tác động của văn bản

Việc ban hành Công văn 5334/TCHQ-TXNK giúp tháo gỡ các vướng mắc mang tính kỹ thuật cho cả cơ quan Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Văn bản này tạo ra hành lang hướng dẫn rõ ràng, minh bạch, giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ hoàn thuế đầy đủ, đúng quy định, từ đó rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Đồng thời, đây cũng là công cụ pháp lý sắc bén giúp cơ quan Hải quan nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về thuế, chống thất thu ngân sách hiệu quả.